Büyüme İzlemi ve Antropometri

35 soru

13 yaşında erkek hasta, boy kısalığı şikayetiyle polikliniğe getiriliyor. Öyküsünden zamanında doğduğu ve önemli bir sağlık sorunu yaşamadığı öğreniliyor. Fizik muayenede boy 138 cm (<3. persentil), vücut ağırlığı 34 kg (10. persentil) olarak ölçülüyor. Son bir yıldaki boy uzamasının 5.5 cm olduğu saptanıyor. Puberte evresi Tanner 1 (prepubertal) olarak değerlendiriliyor. Çekilen el bilek grafisinde kemik yaşı 10 yaş ile uyumlu bulunuyor. Annenin boyu 160 cm, babanın boyu 176 cm'dir.

Bu hastadaki büyüme paterni ve en olası tanı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yapısal büyüme ve ergenlik gecikmesidir; kemik yaşına göre düzeltilmiş boyu normal persentildedir.

Ailesel boy kısalığıdır; kemik yaşının takvim yaşından geri olması bu tanıyı destekler.

Kronik malnütrisyon düşünülmelidir; ağırlık persentilinin boy persentilinden yüksek olması tipiktir.

Büyüme hormonu eksikliği mevcuttur; yıllık uzama hızının normal alt sınırda olması tanıyı dışlamaz.

Hipotiroidi açısından tetkik edilmelidir; vücut ağırlığının korunmuş olması en önemli ipucudur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yapısal büyüme ve ergenlik gecikmesidir; kemik yaşına göre düzeltilmiş boyu normal persentildedir.

Cevap

Tanı yapısal büyüme ve ergenlik gecikmesidir; kemik yaşına göre düzeltilmiş boyu normal persentildedir.

Hastada boy kısalığı (<3p) olmasına rağmen yıllık uzama hızı normaldir (5.5 cm/yıl). Bu durum patolojik nedenleri (GH eksikliği, hipotiroidi) dışlar. Ailesel Boy Kısalığı (ABK) ile Yapısal Büyüme ve Ergenlik Gecikmesi (YBEG) ayrımında en kritik parametre kemik yaşıdır. ABK'da kemik yaşı takvim yaşına eşittir. YBEG'de ise kemik yaşı takvim yaşından geridir ve çocuk kemik yaşına göre değerlendirildiğinde normal persentildedir. Bu hasta YBEG tablosuna uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

Antropometrik verileri ve büyüme hızını analiz et.

Boy <3. persentil (kısa), ancak yıllık uzama hızı (5.5 cm/yıl) normal sınırlarda. Ağırlık boya göre korunmuş (10. persentil).

Yıllık uzama hızının normal olması patolojik nedenleri (Büyüme hormonu eksikliği, hipotiroidi) büyük ölçüde dışlar.

Kemik yaşı ve puberte durumunu değerlendir.

Takvim yaşı 13 iken kemik yaşı 10 (belirgin geri). Puberte Tanner 1 (gecikmiş).

Kemik yaşı geriliği ve puberte gecikmesi, normal büyüme hızı ile birleşince Yapısal Büyüme ve Ergenlik Gecikmesi'ni (YBEG) işaret eder.

Hedef boyu hesapla ve karşılaştır.

Hedef Boy = (176 + 160 + 13) / 2 = 174.5 cm. Hasta kemik yaşına (10 yaş) göre değerlendirildiğinde, 10 yaşındaki bir çocuk için 138 cm yaklaşık 50. persentildedir.

Hastanın büyüme potansiyeli kemik yaşına göre normaldir ve hedef boya ulaşması beklenir. Ailesel boy kısalığında kemik yaşı takvim yaşına eşittir.

Anahtar Kavram

Yapısal büyüme gecikmesi (YBEG) ile ailesel boy kısalığının ayırıcı tanısında kemik yaşı ve büyüme hızı kullanımı.

Soru 2Soru →

$5$ yaşında bir erkek çocuk, boyunun kısa olduğu fark edilerek polikliniğe getiriliyor. Anamnezinde miadında, normal doğumla $3400\text{ g}$ ve $51\text{ cm}$ doğduğu, motor-mental gelişim basamaklarının yaşına uygun olduğu öğreniliyor. Fizik muayenesinde baş çevresi $51\text{ cm}$ olarak ölçülüyor. Hastanın diğer antropometrik verileri ve aile boyları aşağıda sunulmuştur:

Parametre	Ölçüm / Değer
Şimdiki Boy	$100\text{ cm}$ ( $< 3.$ persentil)
Şimdiki Ağırlık	$16\text{ kg}$ ( $10-25.$ persentil)
Bir Yıl Önceki Boy	$96,5\text{ cm}$
Kemik Yaşı	$3$ yaş
Anne Boyu	$160\text{ cm}$
Baba Boyu	$177\text{ cm}$

Bu klinik verilere göre, hastada boy kısalığının en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Büyüme hormonu eksikliği

Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi

Ailesel (genetik) boy kısalığı

İntrauterin gelişme geriliği

Primer hipotiroidi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Büyüme hormonu eksikliği

Cevap

Hastanın patolojik düzeyde düşük olan boy uzama hızı, hedef boyunun çok altında kalması ve kemik yaşındaki

2

yıllık gerilik göz önüne alındığında en olası tanı büyüme hormonu eksikliğidir.

Büyüme hormonu eksikliğinde, yıllık boy uzama hızı yaşa göre normalin altına düşer (bu vakada

3,5\text{ cm/yıl}

). Kemik yaşı takvim yaşından belirgin şekilde geridir (genellikle

2

yıl veya daha fazla) ve çocuk hedef boy potansiyelinden uzaklaşır. Bu klinik tablo büyüme hormonu eksikliği ile tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

Hedef boyu (Midparental boy) hesapla.

Erkek çocuk için:

(160 + 177 + 13) / 2 = 175\text{ cm}

Çocuğun genetik potansiyelini belirlemek için anne ve baba boyu üzerinden hesaplama yapılır.

Yıllık boy uzama hızını değerlendir.

100 - 96,5 = 3,5\text{ cm/yıl}

5

yaşındaki bir çocuk için yıllık boy artışının en az

5\text{ cm}

olması gerekir;

3,5\text{ cm/yıl}

patolojik bir yavaşlamadır.

Kemik yaşını ve persentil durumunu yorumla.

Kemik yaşı

2

yıl geri (

3

5

yaş); boy

< 3.

persentil.

Düşük büyüme hızı ile birlikte kemik yaşı geriliği endokrin veya sistemik hastalıkları düşündürür.

Anahtar Kavram

Patolojik boy kısalığı değerlendirmesinde en kritik parametre, tek bir ölçümden ziyade izlemdeki boy uzama hızıdır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 3Soru →

5 yaşındaki bir kız çocuk, boyunun yaşıtlarından kısa olması nedeniyle polikliniğe getiriliyor. Anamnezinden miadında, $3200\text{ g}$ ağırlığında ve $50\text{ cm}$ boyunda doğduğu, son bir yılda boyunun $4\text{ cm}$ uzadığı öğreniliyor. Fizik muayenesinde boyu $99\text{ cm}$ ( $<3$ . persentil), ağırlığı $15\text{ kg}$ ( $10$ . persentil) ve baş çevresi $50\text{ cm}$ ( $50$ . persentil) olarak saptanıyor. Annesinin boyu $160\text{ cm}$ , babasının boyu $173\text{ cm}$ olan hastanın sol el-bilek grafisinde kemik yaşı $3$ yaş ile uyumlu bulunuyor.

Bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Büyüme hormonu eksikliği

Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi

Ailesel (genetik) boy kısalığı

Protein-enerji malnütrisyonu

Psikososyal boy kısalığı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Büyüme hormonu eksikliği

Cevap

Büyüme hormonu eksikliği

Büyüme hormonu eksikliği tanısında en kritik bulgu, büyüme hızının yaşa göre patolojik olarak düşük olmasıdır (

<5\text{ cm/yıl}

). Ayrıca kemik yaşının takvim yaşından

2

yıl veya daha fazla geri olması, boyun hedef boy persentilinden belirgin sapma göstermesi ve ağırlığın boya oranla daha iyi korunması (bu hastada boy

<3

p iken ağırlık

10

p) klasik bulgulardır.

Adım Adım Çözüm

Hedef boyun (Midparental height) hesaplanması

Kız çocuk için hedef boy:

(160 + 173 - 13) / 2 = 160\text{ cm}

(

50

. persentil).

Hastanın genetik potansiyelini belirlemek için anne ve baba boyu kullanılır.

Büyüme hızının değerlendirilmesi

Yıllık uzama hızı

4\text{ cm/yıl}

5

yaş civarı için normal alt sınır

5\text{ cm/yıl}

'dır.

Patolojik boy kısalığının en önemli göstergesi düşük büyüme hızıdır.

Kemik yaşının yorumlanması

Kemik yaşı

3

yaş (

2

yıl geri).

Anlamlı kemik yaşı geriliği patolojik (özellikle endokrin) süreçlere işaret eder.

Antropometrik oranların karşılaştırılması

Ağırlık (

10

>

Boy (

<3

p).

Endokrin nedenli boy kısalıklarında (BH eksikliği, hipotiroidi) ağırlık boya göre daha iyi korunur.

Anahtar Kavram

Patolojik boy kısalığında düşük büyüme hızı, kemik yaşı geriliği ve ağırlığın boya göre daha iyi korunması (rölatif kiloluluk) en önemli ipuçlarıdır.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 4Soru →

$6$ yaşında bir erkek çocuk, boyunun kısa olması nedeniyle ailesi tarafından polikliniğe getiriliyor. Yapılan değerlendirmede elde edilen veriler aşağıda sunulmuştur:

Parametre	Değer
Boy	$108\text{ cm}$ ( $<3$ . persentil)
Yıllık boy uzama hızı	$5.5\text{ cm/yıl}$
Kemik yaşı	$6$ yaş
Anne boyu	$150\text{ cm}$
Baba boyu	$162\text{ cm}$

Bu verilere göre, çocuk için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Ailesel (genetik) boy kısalığı

Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi

Büyüme hormonu eksikliği

Primer hipotiroidi

Protein-enerji malnütrisyonu

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ailesel (genetik) boy kısalığı

Cevap

Ailesel (genetik) boy kısalığı

Vakada boyun

3

. persentilin altında olması boy kısalığını doğrular. Ancak yıllık büyüme hızının

5.5\text{ cm}

ile normal sınırlar içerisinde olması ve kemik yaşının takvim yaşına tam uyum göstermesi, bu durumun patolojik bir süreçten ziyade ailesel bir özellik olduğunu gösterir. Anne ve baba boyu dikkate alınarak hesaplanan hedef boyun (

162.5\text{ cm}

) düşük olması, tabloyu ailesel (genetik) boy kısalığı lehine tamamlar.

Adım Adım Çözüm

Boy persentilini değerlendir

108\text{ cm}

boy

6

yaş erkek için

<3

. persentildedir, yani boy kısalığı mevcuttur.

Tanı sürecini başlatmak için boyun normal sınırlar dışında olup olmadığını belirlemek gerekir.

Büyüme hızını analiz et

Yıllık

5.5\text{ cm}

uzama hızı,

6

yaşındaki bir çocuk için normaldir (

>4\text{-}5\text{ cm/yıl}

Büyüme hızı, boy kısalığının fizyolojik mi yoksa patolojik mi olduğunu ayırt eden en önemli kriterdir.

Kemik yaşı ve takvim yaşı ilişkisini kontrol et

Kemik yaşı (

6

yaş) = Takvim yaşı (

6

yaş).

Kemik yaşının geri olmaması, yapısal gecikme veya endokrin patolojilerden uzaklaştırır.

Hedef boyu (Mid-parental height) hesapla

Hedef boy:

(162 + 150 + 13) / 2 = 162.5\text{ cm}

. Bu değer toplum ortalamasına göre düşüktür.

Çocuğun büyüme potansiyelinin ailesel özelliklerle uyumlu olup olmadığını anlamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Ailesel boy kısalığında büyüme hızı ve kemik yaşı normaldir, ancak hedef boy düşüktür.

Daha Fazla Pratik

Yapısal büyüme gecikmesi olan bir hastada kemik yaşının boy yaşı ile olan ilişkisini inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 5Soru →

$4$ yaş $6$ aylık bir erkek çocuk, boy kısalığı değerlendirmesi amacıyla polikliniğe getiriliyor. Anemnezinde zamanında, normal doğum ağırlığı ve boyu ile doğduğu öğrenilen hastanın fizik muayenesinde saptanan antropometrik veriler ve aile boyları aşağıda sunulmuştur:

Parametre	Ölçüm Değeri
Mevcut Boy	$100\text{ cm}$ ( $<3$ . persentil)
Vücut Ağırlığı	$17.5\text{ kg}$ ( $50$ . persentil)
$1$ Yıl Önceki Boy	$96.5\text{ cm}$
Kemik Yaşı	$2$ yaş $6$ ay
Anne Boyu	$155\text{ cm}$
Baba Boyu	$168\text{ cm}$

Bu verilere göre, hastadaki büyüme sapmasını değerlendiren aşağıdaki ifadelerden hangisi en olası tanıyı destekler?

Yıllık boy uzama hızının patolojik düzeyde düşük olması ve kemik yaşındaki belirgin gecikme ile birlikte rölatif kilolu görünüm; büyüme hormonu eksikliğini destekler.

Boyunun

3

. persentilin altında olması ve kemik yaşının

2

yıl geri olması; yapısal büyüme ve puberte gecikmesi (CDGP) tanısı için yeterlidir.

Hedef boyu (orta-ebeveyn boyu)

161.5\text{ cm}

olarak hesaplanan bu çocukta mevcut tablonun temel nedeni ailesel (genetik) boy kısalığıdır.

Boy persentilinin vücut ağırlığı persentiline göre daha belirgin düşük olması; öncelikle Çölyak hastalığı gibi bir malabsorbsiyon tablosuna işaret eder.

Boy hızı düşük olan hastanın kemik yaşındaki belirgin gecikme, sadece genetik boy kısalığı ile yapısal gecikmenin bir arada bulunduğu karma durumlarda görülür.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıllık boy uzama hızının patolojik düzeyde düşük olması ve kemik yaşındaki belirgin gecikme ile birlikte rölatif kilolu görünüm; büyüme hormonu eksikliğini destekler.

Cevap

Yıllık boy uzama hızının patolojik düzeyde düşük olması (

3.5\text{ cm/yıl}

), kemik yaşındaki belirgin gecikme (

2

yıl) ve boyuna göre vücut ağırlığının yüksek olması (cherub-like fenotip), büyüme hormonu eksikliğini gösteren klasik bir tablodur.

Hastanın yıllık boy artışı olan

3.5\text{ cm}

, prepubertal bir çocuk için patolojik bir değerdir. Bu bulguya ek olarak kemik yaşının kronolojik yaştan

2

yıl geri olması ve çocuğun boy persentiline göre kilolu (

50

. persentil) olması, büyüme hormonu eksikliğinde görülen tipik 'cherub' (melek yüzlü/tombul) bebek görünümünü ve endokrin yetmezliği destekler.

Adım Adım Çözüm

Yıllık boy uzama hızını (growth velocity) hesapla.

100\text{ cm} - 96.5\text{ cm} = 3.5\text{ cm/yıl}

Büyüme izleminde en kritik parametre boy hızıdır;

4

yaşından puberteye kadar yıllık boy artışı

5\text{ cm}

'nin altında ise patolojiktir.

Kemik yaşı ve kronolojik yaş arasındaki farkı değerlendir.

4.5

yaş -

2.5

yaş =

2

yıl gecikme

Belirgin kemik yaşı gecikmesi (

>2

SD veya

>2

yıl) hem CDGP hem de endokrin bozukluklarda (GHE, Hipotiroidi) görülür, ancak patolojik boy hızı varlığında endokrin nedenler önceliklidir.

Hedef boyu (Mid-parental height) hesapla.

Erkek çocuk için:

(155 + 168 + 13) / 2 = 168 \pm 8.5\text{ cm}

Çocuğun genetik potansiyelini belirlemek için gereklidir.

Boy ve ağırlık persentillerini karşılaştırarak fenotipi analiz et.

Boy

<3

. p, Ağırlık

50

. p (Boyuna göre kilolu)

Endokrin nedenli boy kısalıklarında (Büyüme Hormonu Eksikliği, Cushing, Hipotiroidi) boy hızı düşerken ağırlık artışı devam eder veya artar, bu da 'tombul' bir görünüme yol açar.

Anahtar Kavram

Büyüme izleminde boy kısalığı değerlendirilirken 'yıllık boy uzama hızı'nın düşük olması, varyant durumları (CDGP, ailesel kısalık) dışlayarak patolojik bir süreci kanıtlar.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 6Soru →

$5$ yaşında bir erkek çocuk, boy kısalığı şikayetiyle polikliniğe getiriliyor. Yapılan değerlendirmede aşağıdaki veriler saptanıyor:

Parametre	Değer
Güncel Boy	$101$ cm ( $<3.$ persentil)
Güncel Vücut Ağırlığı	$16.5$ kg ( $25.$ persentil)
$3$ Yaşındaki Boyu	$94$ cm ( $25.$ persentil)
Kemik Yaşı	$3.5$ yaş
Anne Boyu	$152$ cm
Baba Boyu	$168$ cm

Bu klinik verilere göre, hastanın büyüme parametrelerinin değerlendirilmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi en doğrudur?

Yıllık büyüme hızı yaklaşık

3.5

cm olup persentil kaybı eşlik ettiği için büyüme hormonu eksikliği gibi patolojik nedenler öncelikle araştırılmalıdır.

Kemik yaşı kronolojik yaştan geri olduğu ve boyu

3.

persentilin altında olduğu için en olası tanı yapısal büyüme ve puberte gecikmesidir.

Anne ve baba boyuna göre hesaplanan hedef boy

160 \pm 8.5

cm olup hastanın güncel boyu bu potansiyele uygundur.

Boy kısalığına kemik yaşı geriliği eşlik ettiği için genetik (ailesel) boy kısalığı düşünülerek ileri tetkike gerek duyulmadan izlem kararı alınmalıdır.

Vücut ağırlığı persentilinin boy persentiline göre daha iyi korunmuş olması, tablonun endokrin bir nedenden ziyade protein-enerji malnütrisyonuna bağlı olduğunu gösterir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıllık büyüme hızı yaklaşık $3.5$ cm olup persentil kaybı eşlik ettiği için büyüme hormonu eksikliği gibi patolojik nedenler öncelikle araştırılmalıdır.

Cevap

Yıllık büyüme hızı yaklaşık

3.5

cm olup persentil kaybı eşlik ettiği için büyüme hormonu eksikliği gibi patolojik nedenler öncelikle araştırılmalıdır.

Hastanın büyüme hızı (

3.5

cm/yıl) yaş grubuna göre normal kabul edilen alt sınırın (

5

cm/yıl) altındadır. Ayrıca

25.

persentilden

3.

persentil altına düşmesi (kanal kaybı), kemik yaşının geri olmasıyla birleştiğinde büyüme hormonu eksikliği veya hipotiroidi gibi patolojik durumları güçlü şekilde düşündürür.

Adım Adım Çözüm

Büyüme hızını hesapla

Büyüme hızı =

(101 \text{ cm} - 94 \text{ cm}) / 2 \text{ yıl} = 3.5 \text{ cm/yıl}

Çocukluk dönemi boyunca (4 yaş-puberte) normal büyüme hızı

5-6

cm/yıl'dır.

3.5

cm/yıl belirgin olarak düşüktür.

Persentil takibini değerlendir

Hastanın boyu

3

yaşında

25.

persentil iken

5

yaşında

<3.

persentile gerilemiştir.

Büyüme eğrilerinde kanal değişikliği (iki ana persentil çizgisi kadar sapma) her zaman patolojiktir ve araştırılmalıdır.

Hedef boyu (Midparental Height) hesapla

Hedef boy (erkek) =

(152 + 168 + 13) / 2 = 166.5 \text{ cm}

Çocuğun genetik boy potansiyelini belirlemek için anne ve baba boyu üzerinden hesaplama yapılır.

Kemik yaşı ve büyüme hızı ilişkisini kur

Kemik yaşı (

3.5

yaş) kronolojik yaştan (

5

yaş) geridir.

Kemik yaşı geriliği hem yapısal gecikmede hem de patolojik (endokrin) nedenlerde görülebilir. Ayırıcı tanıda 'Büyüme Hızı' belirleyicidir; hızı düşükse patolojiktir.

Anahtar Kavram

Büyüme hızının değerlendirilmesi ve patolojik boy kısalığı ayrımı

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 7Soru →

5 yaşındaki bir erkek çocuk, yaşıtlarına göre boyunun kısa kalması şikayetiyle polikliniğe getiriliyor. Yapılan antropometrik değerlendirmede boyu $102\text{ cm}$ ( $<3\text{.}$ persentil), vücut ağırlığı $16\text{ kg}$ ( $10\text{-}25\text{.}$ persentil) olarak ölçülüyor. Annesinin boyu $152\text{ cm}$ , babasının boyu $166\text{ cm}$ olan hastanın son bir yıldaki boy artışının $3.5\text{ cm}$ olduğu saptanıyor. Sol el-bilek grafisinde kemik yaşı 3 yaş ile uyumlu bulunuyor.

Bu çocukla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Boy uzama hızı patolojik düzeyde düşüktür ve öncelikle büyüme hormonu eksikliği gibi organik nedenler araştırılmalıdır.

Kemik yaşının takvim yaşından 2 yıl geri olması, bu tablonun öncelikle yapısal büyüme ve ergenlik gecikmesi (CDGP) olduğunu kanıtlar.

Çocuğun hedef boyu (mid-parental height)

159\text{ cm}

olarak hesaplanır ve mevcut boyu bu hedefle uyumludur.

Boy persentilindeki bu düşüş, süt çocukluğundan çocukluk çağına geçişte genetik potansiyele yönelme (kanalize olma) süreciyle açıklanabilir.

Ağırlık persentilinin boydan daha iyi korunmuş olması, hastada Kwashiorkor tipi bir malnütrisyon tablosunu destekler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Boy uzama hızı patolojik düzeyde düşüktür ve öncelikle büyüme hormonu eksikliği gibi organik nedenler araştırılmalıdır.

Cevap

Boy uzama hızının yıllık

4\text{ cm}

'nin altında olması patolojiktir ve ileri tetkik gerektirir.

Vakada 5 yaşındaki çocuğun boy uzama hızı yıllık

3.5\text{ cm}

olarak verilmiştir. 4 yaşından puberteye kadar olan dönemde yıllık boy uzama hızının

4\text{ cm}

'nin altında kalması, mevcut persentili ne olursa olsun patolojik kabul edilir ve ileri tetkik gerektirir. Kemik yaşındaki gerilik de bu organik süreci desteklemektedir.

Adım Adım Çözüm

Boy hızı değerlendirmesi yapılır.

Yıllık artış

3.5\text{ cm}

'dir.

4 yaş-puberte arası normal boy hızı

5\text{-}6\text{ cm/yıl}

'dır.

4\text{ cm}

'nin altı patolojiktir.

Hedef boy (Mid-parental height) hesaplanır.

(152 + 166 + 13) / 2 = 165.5\text{ cm}

Çocuğun genetik potansiyelini belirlemek için anne ve baba boyuna göre beklenen boy hesaplanmalıdır.

Kemik yaşı ve boy hızı birlikte yorumlanır.

Kemik yaşı geri ve boy hızı düşük.

CDGP'de kemik yaşı geridir ama boy hızı normaldir. Hem kemik yaşının geri olması hem de boy hızının düşük olması Büyüme Hormonu eksikliği veya Hipotiroidi gibi organik nedenleri düşündürür.

Anahtar Kavram

Patolojik Boy Kısalığı Tanımı

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 8Soru →

$10$ yaşında bir kız çocuk, boyunun yaşıtlarından kısa olması nedeniyle polikliniğe getiriliyor. Yapılan fizik muayenesinde ağırlığı $26$ kg ( $10-25.$ persentil), boyu $125$ cm ( $<3.$ persentil) ve baş çevresi $52$ cm ( $25-50.$ persentil) olarak ölçülüyor. Yıllık boy uzama hızının $4.5$ cm/yıl olduğu saptanıyor. Anne boyu $152$ cm, baba boyu $164$ cm olup hastanın kemik yaşı $10$ yıl ( $takvim$ $yaşı$ $ile$ $uyumlu$ ) olarak bulunuyor. Bu verilere göre, hastada en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Ailesel boy kısalığı

Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi

Büyüme hormonu eksikliği

Nutrisyonel bodurluk

Turner sendromu

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ailesel boy kısalığı

Cevap

Verilen klinik bulgular ışığında, normal boy uzama hızı, takvim yaşına uygun kemik yaşı ve ebeveyn boyları ile uyumlu hedef boy nedeniyle en olası tanı ailesel boy kısalığıdır.

Hastanın boyu

3.

persentil altında olsa da, yıllık boy uzama hızının (

4.5

cm/yıl) normal olması büyümenin patolojik olmadığını gösterir. Kemik yaşının takvim yaşı ile uyumlu olması, yapısal büyüme gecikmesini dışlar. Ayrıca hesaplanan hedef boyun (

151.5

cm) kısa olması ve hastanın persentilinin bu hedefle uyumlu seyretmesi ailesel boy kısalığı tanısını kesinleştirir.

Adım Adım Çözüm

Hedef boyu (Mid-parental height) hesapla.

Hedef boy = (Anne boyu + Baba boyu - 13) / 2 = (152 + 164 - 13) / 2 = 151.5 cm.

Çocuğun genetik potansiyelini belirlemek için hedef boy hesaplanmalıdır.

Yıllık boy uzama hızını değerlendir.

4.5 cm/yıl, 10 yaşındaki bir kız çocuğu için normal sınırlardadır.

Boy kısalığının patolojik bir süreçten mi yoksa varyant bir durumdan mı kaynaklandığını anlamak için uzama hızı kritiktir.

Kemik yaşını takvim yaşı ile karşılaştır.

Kemik yaşı (10 yıl) = Takvim yaşı (10 yıl).

Kemik yaşının uyumlu olması yapısal gecikme ve hormonal eksiklikleri dışlamaya yardımcı olur.

Bulguları sentezle.

Ebeveynleri kısa olan, büyüme hızı normal ve kemik yaşı uyumlu olan çocukta tanı ailesel boy kısalığıdır.

Varyant büyüme paternleri arasında en uygun klinik tablo budur.

Anahtar Kavram

Ailesel boy kısalığı; boyun

3.

persentil altında olması, boy uzama hızının normal olması, kemik yaşının takvim yaşıyla uyumlu olması ve çocuğun boyunun ebeveyn boylarına (hedef boy) göre beklenen sınırlar içinde olması ile karakterizedir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 9Soru →

$4$ yaşında bir erkek çocuk, boy kısalığı şikayetiyle polikliniğe getiriliyor. Yapılan fizik muayene ve laboratuvar değerlendirmesinde aşağıdaki veriler saptanıyor:

Parametre	Değer
Boy	$94$ cm ( $<3$ . persentil)
Ağırlık	$15$ kg ( $10-25$ . persentil)
Yıllık boy uzama hızı	$7$ cm/yıl
Kemik yaşı	$4$ yaş
Anne boyu	$152$ cm
Baba boyu	$165$ cm

Bu verilere göre, çocuk için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Ailesel boy kısalığı

Yapısal (konstitüsyonel) büyüme ve puberte gecikmesi

Büyüme hormonu eksikliği

Primer hipotiroidi

Cushing sendromu

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ailesel boy kısalığı

Cevap

En olası tanı ailesel boy kısalığıdır.

Vakada verilen

7

cm/yıl büyüme hızı

4

yaşındaki bir çocuk için tamamen normaldir. Kemik yaşının takvim yaşına eşit saptanması ve hedef boyun (

165

cm) düşük olması, tablonun genetik bir zemine sahip olduğunu gösterir. Bu bulguların tamamı ailesel boy kısalığı tanısını destekler.

Adım Adım Çözüm

Boy persentilini ve büyüme hızını değerlendir.

Boy

<3

. persentil (boy kısalığı mevcut), ancak yıllık boy hızı

7

cm/yıl (normal).

Normal büyüme hızı, boy kısalığının patolojik (hormonal veya sistemik) nedenlerden ziyade fizyolojik varyantlara bağlı olduğunu düşündürür.

Kemik yaşını kontrol et.

Kemik yaşı

4

yaş (Takvim yaşına eşit).

Kemik yaşının takvim yaşına eşit olması, kemik yaşının geri olduğu yapısal büyüme gecikmesini dışlar.

Hedef boyu (Mid-parental height) hesapla.

Hedef boy =

(152 + 165 + 13) / 2 = 165

cm.

Çocuğun hedef boyu erişkin erkek için yaklaşık

3

. persentile denk gelmektedir; bu da mevcut boy persentili ile uyumludur.

Anahtar Kavram

Ailesel boy kısalığında büyüme hızı normaldir, kemik yaşı takvim yaşına eşittir ve çocuk hedef boyuyla uyumlu bir persentilde büyür.

Soru 10Soru →

$8$ yaşında bir erkek çocuk, ailesi tarafından boy kısalığı şikayetiyle polikliniğe getiriliyor. Yapılan değerlendirmede aşağıdaki veriler saptanıyor:

- Güncel Boy: $115$ cm ( $<3$ . persentil)
- Bir Yıl Önceki Boy: $111$ cm
- Güncel Ağırlık: $28$ kg ( $50-75$ . persentil)
- Anne Boyu: $158$ cm, Baba Boyu: $171$ cm
- Kemik Yaşı: $5$ yaş

Fizik muayenesinde tiz ses, mikropenis ve gövdesel yağlanma artışı saptanan bu çocuk için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Büyüme hormonu eksikliği

Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi

Ailesel (genetik) boy kısalığı

Primer hipotiroidi

Çölyak hastalığı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Büyüme hormonu eksikliği

Cevap

Klinik bulgular ve antropometrik veriler ışığında en olası tanı büyüme hormonu eksikliğidir.

Büyüme hormonu eksikliği tanısı; hastanın yıllık büyüme hızının patolojik olarak düşük olması (

4

cm/yıl), kemik yaşının takvim yaşından

3

yıl geri olması ve fizik muayenedeki karakteristik bulgularla (tiz ses, mikropenis, gövdesel yağlanma) desteklenmektedir. Ayrıca tartının boya göre yüksek olması, beslenmeye bağlı nedenlerden uzaklaştırıp endokrin nedenlere yönlendirir.

Adım Adım Çözüm

Büyüme hızını hesapla

Yıllık büyüme hızı

115 - 111 = 4

cm/yıl

8

yaşındaki bir çocukta yıllık büyüme hızının

5

cm'nin altında olması patolojiktir.

Hedef boyu (Target Height) hesapla

Hedef boy =

(158 + 171 + 13) / 2 = 171 \pm 8,5

Çocuğun genetik potansiyelini belirlemek için anne-baba boyuna göre düzeltme yapılır.

Kemik yaşını yorumla

Kemik yaşı (

5

yaş), takvim yaşından (

8

yaş) belirgin şekilde geridir.

Kemik yaşı gecikmesi endokrin bozukluklar veya yapısal gecikmelerde görülür; ancak patolojik büyüme hızı endokrin nedenleri ön plana çıkarır.

Fizik muayene ve antropometriyi birleştir

Düşük boy hızı + Geri kemik yaşı + Artmış ağırlık/boy oranı + Tiz ses/mikropenis = Büyüme hormonu eksikliği

Gövdesel yağlanma ve orta hat defektleri/mikropenis büyüme hormonu eksikliğinin klasik bulgularıdır.

Anahtar Kavram

Patolojik boy kısalığında düşük büyüme hızı ve kemik yaşı gecikmesi ile beraber tartının korunması endokrinopatileri (özellikle BHE ve hipotiroidi) düşündürür.

Soru 11Soru →

$4$ yaşında bir erkek çocuk, boyunun yaşıtlarından kısa olması şikayetiyle polikliniğe getiriliyor. Yapılan fizik muayenede ağırlığı $14$ kg ( $3-10.$ persentil), boyu $94$ cm ( $<3.$ persentil) ve baş çevresi $50$ cm ( $50.$ persentil) olarak ölçülüyor. Çocuğun son bir yıldaki boy uzama hızı $7$ cm/yıl olarak saptanıyor. Çekilen sol el-bilek grafisinde kemik yaşı $4$ yaş ile uyumlu bulunuyor. Annesinin boyu $150$ cm, babasının boyu $165$ cm olan bu çocuk için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Ailesel boy kısalığı

Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi

Büyüme hormonu eksikliği

Protein-enerji malnütrisyonu

Psikososyal boy kısalığı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ailesel boy kısalığı

Cevap

Ailesel boy kısalığı tanısı, normal boy uzama hızı ve kemik yaşının takvim yaşına uygun olması ile konulur.

Verilen vakada boyun

3.

persentil altında olması 'boy kısalığı' olarak tanımlanır. Ancak boy uzama hızının normal (

7

cm/yıl) olması ve kemik yaşının takvim yaşına tam uyum göstermesi, ebeveyn boylarının da kısa olmasıyla birleştiğinde tipik bir 'Ailesel Boy Kısalığı' tablosudur.

Adım Adım Çözüm

Antropometrik verilerin değerlendirilmesi

Boyun

3.

persentil altında olması boy kısalığını doğrular; ancak baş çevresinin normal olması patolojik/sendromik süreçlerden uzaklaştırır.

Vakanın temel problemini tanımlamak için.

Boy uzama hızının (Growth Velocity) analizi

4

yaşındaki bir çocuk için yıllık

7

cm uzama hızı tamamen normaldir.

Büyümenin patolojik olup olmadığını anlamak için en önemli kriterdir.

Hedef boyun (Target Height) hesaplanması

Erkek çocuk için hedef boy:

\frac{Anne(150) + Baba(165) + 13}{2} = 164

cm.

Çocuğun genetik potansiyelini belirlemek için.

Kemik yaşının yorumlanması

Kemik yaşı (

4

yaş) ile takvim yaşının (

4

yaş) uyumlu olması yapısal gecikmeyi dışlar.

Ailesel boy kısalığı ile yapısal gecikme arasındaki en temel farkı belirlemek için.

Anahtar Kavram

Ailesel boy kısalığında büyüme hızı normaldir ve kemik yaşı takvim yaşı ile uyumludur.

Daha Fazla Pratik

Yapısal boy kısalığı ile ailesel boy kısalığının kemik yaşı üzerinden farkını tekrar edin.

Tahmini Süre:45s

Soru 12Soru →

$4$ yaşında bir erkek çocuk rutin sağlık izlemi için polikliniğe getiriliyor. Çocuğun büyüme parametreleri ve aile öyküsü şu şekildedir:

Parametre	Ölçüm / Bilgi
Boy	$102$ cm ( $50.$ persentil)
Vücut ağırlığı	$16.5$ kg ( $50.$ persentil)
Baş çevresi	$50.5$ cm ( $50.$ persentil)
Kemik yaşı	$4$ yaş
Anne boyu	$158$ cm
Baba boyu	$173$ cm

Bu verilere göre, çocuğun genetik potansiyeline uygun beklenen hedef boyu (mid-parental height) kaç cm'dir?

172

165.5

159

178.5

145

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $172$

Cevap

Çocuğun beklenen hedef boyu

172

cm'dir.

Erkek çocuklarda hedef boy hesaplanırken anne ve baba boyunun toplamına

13

cm eklenir ve sonuç ikiye bölünür. Bu vakada

(158 + 173 + 13) / 2 = 172

cm sonucu en doğru genetik tahmini verir.

Adım Adım Çözüm

Ebeveyn boylarının toplamını hesaplamak ve erkek çocuk için cinsiyet düzeltme katsayısını eklemek.

158 + 173 + 13 = 344

Genetik potansiyel hesaplanırken her iki ebeveynin boyu temel alınır ve erkek çocuklar için

13

cm eklenir.

Elde edilen toplam değeri ikiye bölerek hedef boyu bulmak.

344 / 2 = 172

Hedef boy, ebeveynlerin boy ortalamasının cinsiyete göre düzeltilmiş halidir.

Anahtar Kavram

Hedef boy (mid-parental height) hesaplaması, bir çocuğun genetik olarak ulaşması beklenen boy sınırını belirlemek için kullanılır.

Tahmini Süre:45s

Soru 13Soru →

$7$ yaşında bir erkek çocuk, boy kısalığı şikayetiyle çocuk sağlığı ve hastalıkları polikliniğine getiriliyor. Yapılan değerlendirmede saptanan veriler aşağıda sunulmuştur:

Parametre	Ölçüm / Değer
Mevcut Boy	$110$ cm ( $<3.$ persentil)
Mevcut Vücut Ağırlığı	$20$ kg ( $25.$ persentil)
Bir Yıl Önceki Boy	$106$ cm
Anne Boyu	$152$ cm
Baba Boyu	$165$ cm
Kemik Yaşı	$4,5$ yıl

Fizik muayenesinde vücut oranları normal saptanan ve sistemik bir hastalık bulgusu olmayan bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Büyüme hormonu eksikliği

Ailesel (familyal) boy kısalığı

Yapısal büyüme ve ergenlik gecikmesi

Çölyak hastalığı

Turner sendromu

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Büyüme hormonu eksikliği

Cevap

Büyüme hormonu eksikliği

Hastanın yıllık büyüme hızı (

4

cm/yıl), 7 yaşındaki bir çocuk için normal kabul edilen alt sınırın (

5

cm/yıl) altındadır. Ayrıca kemik yaşının takvim yaşından

2,5

yıl geri olması ve boy kısalığının vücut ağırlığından daha belirgin olması (Endokrin boy kısalığı profili), büyüme hormonu eksikliğini en olası tanı haline getirir.

Adım Adım Çözüm

Büyüme hızının hesaplanması

Mevcut boy (

110

cm) - Bir yıl önceki boy (

106

cm) =

4

cm/yıl

7 yaşındaki bir çocuk için yıllık uzama hızının en az

5

cm olması gerekir;

4

cm/yıl büyüme hızının patolojik olduğunu gösterir.

Hedef boy (Mid-parental height) hesaplanması

\frac{(152 + 165 + 13)}{2} = 165 \pm 5

Çocuğun genetik potansiyelini belirlemek için anne ve baba boyuna göre hedef boy hesaplanır.

165

cm boy yaklaşık

10-25.

persentile denk gelir.

Kemik yaşının değerlendirilmesi

Takvim yaşı

7

yıl, Kemik yaşı

4,5

yıl

Kemik yaşındaki

2,5

yıllık belirgin gecikme, yapısal gecikme veya endokrin patolojilere işaret eder.

Antropometrik oranların analizi

Boy (

<3p

) < Vücut Ağırlığı (

25p

)

Boyun ağırlıktan daha fazla etkilenmiş olması beslenme bozukluklarından ziyade endokrin nedenleri (Büyüme hormonu eksikliği, hipotiroidi) ön plana çıkarır.

Tanısal sentez

Düşük büyüme hızı + Gecikmiş kemik yaşı + Boy/Ağırlık uyumsuzluğu = Patolojik Boy Kısalığı

Tüm veriler birlikte değerlendirildiğinde büyüme hormonu eksikliği en olası tanıdır.

Anahtar Kavram

Patolojik boy kısalığında düşük büyüme hızı ve kemik yaşı gecikmesi en önemli ayırıcı bulgulardır.

Alternatif Yöntem

Vücut ağırlığı persentili boy persentilinden daha yüksekse (nispeten 'tombul' kısa çocuk), öncelikle büyüme hormonu eksikliği, hipotiroidi ve Cushing sendromu gibi endokrin nedenler düşünülmelidir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 14Soru →

Altı yaşında bir erkek çocuk, boyunun yaşıtlarından kısa olması nedeniyle polikliniğe getiriliyor. Yapılan fizik muayene ve tetkiklerde aşağıdaki bulgular saptanıyor:

Parametre	Değer
Güncel Boy	$108$ cm ( $<3.$ persentil)
Bir yıl önceki boy	$105$ cm
Güncel Ağırlık	$20$ kg ( $25-50.$ persentil)
Kemik Yaşı	$4$ yaş
Anne Boyu	$155$ cm
Baba Boyu	$170$ cm

Bu olgu ile ilgili yapılan klinik değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Boy uzama hızı yaşına göre patolojik düzeyde düşük (

3

cm/yıl) olduğu için büyüme hormonu eksikliği veya hipotiroidi gibi endokrin nedenler öncelikle araştırılmalıdır.

Kemik yaşının takvim yaşından belirgin geri olması ve ağırlık persentilinin boya göre daha iyi korunması, öncelikle protein-enerji malnütrisyonunu düşündürür.

Çocuğun hedef boyu

162.5

cm olarak hesaplandığı için mevcut boyu genetik potansiyeli ile uyumludur ve ailesel boy kısalığı lehine değerlendirilmelidir.

Kemik yaşındaki

2

yıllık gecikme ve normal ağırlık dağılımı, nihai boyun normal olacağı 'yapısal büyüme ve puberte gecikmesi' tanısı için yeterli ve spesifiktir.

Boyu

3.

persentilin altında olsa da vücut kitle indeksi normal sınırlarda kaldığı için patolojik bir durum düşünülmemeli, hasta

1

yıl sonra kontrole çağrılmalıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Boy uzama hızı yaşına göre patolojik düzeyde düşük ( $3$ cm/yıl) olduğu için büyüme hormonu eksikliği veya hipotiroidi gibi endokrin nedenler öncelikle araştırılmalıdır.

Cevap

Boy uzama hızı yaşına göre patolojik düzeyde düşük (

3

cm/yıl) olduğu için endokrin nedenler öncelikle araştırılmalıdır.

Doğru seçenekte belirtildiği üzere,

4

yaşından puberteye kadar olan dönemde yıllık boy uzama hızının

5

cm'nin altında olması (bu olguda

3

cm/yıl) her zaman patolojiktir. Ayrıca çocuğun ağırlık persentilinin (

25-50.p

), boy persentilinden (

<3.p

) daha yüksek olması, kronik sistemik hastalıklardan ziyade büyüme hormonu eksikliği veya hipotiroidi gibi endokrin bozuklukları işaret eder.

Adım Adım Çözüm

Boy uzama hızının hesaplanması

108 - 105 = 3

cm/yıl

Büyümenin değerlendirilmesinde en duyarlı kriter boy uzama hızıdır.

Uzama hızının yaşa göre yorumlanması

Patolojik (

<5

cm/yıl)

4

yaşından puberteye kadar yıllık uzama hızı en az

5

cm olmalıdır.

Hedef boyun (Mid-parental height) hesaplanması

(155 + 170 + 13) / 2 = 169

Çocuğun genetik potansiyelini belirlemek için anne ve baba boyu kullanılır.

Antropometrik verilerin sentezi

Endokrin patoloji lehine bulgular

Boyun ağırlıktan daha fazla etkilenmesi ve kemik yaşı geriliği, endokrin nedenleri (BH eksikliği, Cushing, Hipotiroidi) ön plana çıkarır.

Anahtar Kavram

Büyüme hızının patolojik olması (

<5

cm/yıl) her zaman ileri tetkik gerektirir; ağırlığın boydan daha iyi korunması ise sistemik hastalıklardan ziyade endokrin nedenleri düşündürür.

Soru 15Soru →

$6$ yaşında bir kız çocuk, boy kısalığı şikayetiyle çocuk polikliniğine getiriliyor. Öyküsünden $3$ yaşındayken boyunun $95$ cm ( $50.$ persentil) olduğu, ancak son bir yılda sadece $4$ cm uzadığı öğreniliyor. Anne boyu $152$ cm, baba boyu $165$ cm ( $Hedef boy: 152 \pm 5$ cm) olan hastanın fizik muayenesinde boyu $108$ cm ( $<3.$ persentil), ağırlığı $19$ kg ( $25-50.$ persentil) ölçülüyor. Sol el-bilek grafisinde kemik yaşı $4$ yaş ile uyumlu bulunuyor. Sistemik muayenesi normal olan ve dismorfik bulgusu saptanmayan bu hastada en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Büyüme hormonu eksikliği

Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi

Ailesel boy kısalığı

Turner sendromu

Protein-enerji malnütrisyonu

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Büyüme hormonu eksikliği

Cevap

Büyüme hormonu eksikliği

Hastada saptanan yıllık

4

cm'lik uzama hızı,

6

yaşındaki bir çocuk için yetersizdir (patolojik).

3

yaşında

50.

persentilde olan çocuğun

<3.

persentile gerilemesi ve kemik yaşının takvim yaşından

2

yıl geri olması, büyüme hormonu eksikliği gibi endokrin patolojilerde görülen klasik bir tablodur.

Adım Adım Çözüm

Yıllık boy uzama hızını hesapla

Yıllık uzama hızı

4

cm/yıl

6

yaşındaki bir çocuk için normal boy hızı

>5

cm/yıl olmalıdır;

4

cm patolojiktir.

Büyüme eğrisindeki (persentil) değişimi değerlendir

50.

persentilden

<3.

persentile düşüş

Persentil çizgilerini aşağı doğru kesmek (persentil kaybı) her zaman patolojik bir büyümeye işaret eder.

Kemik yaşı ve boy hızı verilerini birleştir

Kemik yaşı geri (

2

yıl), boy hızı düşük

Kemik yaşı geriliği ile birlikte boy hızının düşük olması endokrinolojik veya sistemik hastalıkları (GH eksikliği, hipotiroidi vb.) düşündürür.

Anahtar Kavram

Patolojik boy kısalığında en önemli kriter büyüme hızıdır; kemik yaşı geriliği ve persentil kaybı ile birlikte düşük boy hızı büyüme hormonu eksikliğini düşündürür.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 16Soru →

Boy kısalığı ve ergenlik belirtilerinin başlamaması şikayetiyle getirilen $14$ yaşındaki erkek hastanın öyküsünden, zamanında ve $3100$ g ağırlığında doğduğu öğreniliyor. Fizik muayenesinde boyu $142$ cm ( $<3$ . persentil), vücut ağırlığı $36$ kg ( $3-10$ . persentil) ve testis hacmi $3$ ml (prepubertal) olarak saptanıyor. Sistem muayeneleri doğal bulunuyor. Yapılan değerlendirmede kemik yaşı $11$ yaş ile uyumlu, yıllık uzama hızı ise $5$ cm/yıl olarak ölçülüyor. Baba boyu $178$ cm, anne boyu $162$ cm olan hastanın babasının da lise yıllarında boyunun uzadığı öğreniliyor.

Bu hasta için en olası tanı ve beklenen yetişkin boyu değerlendirmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Yapısal büyüme ve ergenlik gecikmesidir; hedef boy aralığına ulaşması beklenir

Ailesel boy kısalığıdır; hedef boyun altında kalması beklenir

Büyüme hormonu eksikliğidir; tedavi edilmezse kalıcı kısalık gelişir

Kronik malnütrisyondur; ağırlık kaybı boy kısalığına eşlik etmektedir

Primer hipotiroididir; kemik yaşı geriliği nedeniyle hemen tedavi başlanmalıdır

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yapısal büyüme ve ergenlik gecikmesidir; hedef boy aralığına ulaşması beklenir

Cevap

Yapısal büyüme ve ergenlik gecikmesidir; hedef boy aralığına ulaşması beklenir

Hastada boy kısalığı (<3. persentil) olmasına rağmen yıllık uzama hızının normal (

5

cm/yıl) olması, patolojik nedenlerden (GH eksikliği, hipotiroidi) uzaklaştırır. Kemik yaşının takvim yaşından belirgin geri olması (

11

14

) ve babada geç ergenlik öyküsü ('lise yıllarında uzama', 'geç tıraş olma'), Yapısal Büyüme ve Ergenlik Gecikmesi tanısını koydurur. Bu hastalarda kemik yaşına göre yapılan boy tahmini hedef boy ile uyumludur ve tedavi gerekmeden genetik potansiyellerine ulaşmaları beklenir.

Adım Adım Çözüm

Hedef (mid-parental) boyu hesapla

(178 + 162 + 13) / 2 = 176.5

cm (Erkek çocuk için anne boyuna 13 cm eklenir)

Çocuğun genetik boy potansiyelini belirlemek için gereklidir.

Büyüme hızını ve kemik yaşını değerlendir

Yıllık uzama hızı

5

cm/yıl (normal), Kemik yaşı (

11

yaş) < Takvim yaşı (

14

yaş)

Patolojik nedenleri (GH eksikliği gibi) ve ailesel boy kısalığını ayırt etmek için kritik parametrelerdir.

Öykü ve bulguları sentezle

Normal büyüme hızı + İleri derecede kemik yaşı geriliği + Ailede gecikmiş ergenlik öyküsü (baba) = Yapısal Büyüme ve Ergenlik Gecikmesi

Bu tablo Yapısal Büyüme ve Ergenlik Gecikmesi (YBEG) için tipiktir. Ailesel boy kısalığında kemik yaşı takvim yaşına eşittir.

Anahtar Kavram

Yapısal büyüme ve ergenlik gecikmesinde; boy kısadır ancak büyüme hızı normaldir, kemik yaşı geridir ve ailede (genellikle babada) benzer öykü vardır. Final boy hedef boy aralığında olur.

İpuçları

Babanın 'lise yıllarında boy atması' öyküsü, ergenliğin zamanlamasıyla ilgili genetik bir mirasa işaret ediyor olabilir.

Kemik yaşı ile takvim yaşı arasındaki farka dikkat edin. Kemik yaşının geri olması, büyüme plaklarının hala açık olduğunu ve büyüme potansiyelinin devam ettiğini gösterir.

Yıllık uzama hızı 5 cm olan bir çocukta Büyüme Hormonu eksikliği veya Hipotiroidi gibi patolojik bir neden düşünülür mü? Hızın normal olması 'yapısal' bir durumu düşündürmelidir.

Daha Fazla Pratik

Ailesel boy kısalığı ile yapısal gecikme arasındaki kemik yaşı farkını pekiştiren karşılaştırmalı bir soru çözünüz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 17Soru →

$3$ yaşında bir erkek çocuk rutin sağlık kontrolü için polikliniğe getiriliyor. Yapılan antropometrik değerlendirmede şu veriler saptanıyor:

Parametre	Ölçüm Değeri
Boy	$88 cm$ ( $3.$ persentil)
Vücut ağırlığı	$13 kg$ ( $25.$ persentil)
Baş çevresi	$49 cm$ ( $50.$ persentil)

Çocuğun bir yıl önceki boyunun $81 cm$ olduğu öğreniliyor. Kemik yaşı $3$ yaş ile uyumlu bulunan, anne boyu $150 cm$ ve baba boyu $160 cm$ olan bu çocuk için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Ailesel boy kısalığı

Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi

Büyüme hormonu eksikliği

Beslenme yetersizliği (Malnütrisyon)

Primer hipotiroidi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ailesel boy kısalığı

Cevap

Verilen klinik bulgular doğrultusunda en olası tanı ailesel boy kısalığıdır.

Çocuğun yıllık boy uzama hızı (

7 cm/yıl

) normal sınırlar içerisindedir. Kemik yaşının takvim yaşına tam uyumlu olması ve ebeveyn boylarının (anne

150 cm

, baba

160 cm

) kısa olması, tablonun patolojik bir süreçten ziyade ailesel boy kısalığı olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

Büyüme hızını hesaplayın.

88 cm - 81 cm = 7 cm/yıl

3

yaşındaki bir çocuk için yıllık

7 cm

uzama normal bir büyüme hızıdır (

>5 cm/yıl

Kemik yaşı ile takvim yaşını karşılaştırın.

Kemik yaşı (

3

yaş) = Takvim yaşı (

3

yaş).

Kemik yaşının takvim yaşına uygun olması, endokrin patolojilerden ve yapısal gecikmeden uzaklaştırır.

Ebeveyn boylarını ve hedef boyu değerlendirin.

Anne ve baba boyu kısa, çocuk da

3.

persentil sınırında büyüyor.

Çocuğun persentilinin ebeveyn boyları ile uyumlu olması ailesel (genetik) kısalığı destekler.

Anahtar Kavram

Büyüme hızı normal olan ve kemik yaşı takvim yaşına uygun olan kısa boylu çocuklarda, ebeveyn boyları da kısaysa ilk düşünülmesi gereken tanı ailesel boy kısalığıdır.

Soru 18Soru →

Altı yaşındaki bir erkek çocuk, boy uzamasının yavaşlaması şikayetiyle polikliniğe getiriliyor. Çocuğun geriye dönük büyüme kayıtları ve güncel verileri şu şekildedir:

Parametre	$4$ Yaş	$5$ Yaş	$6$ Yaş (Güncel)
Boy ( $cm$ )	$102$ ( $25.$ persentil)	$105.5$ ( $10-25.$ persentil)	$109$ ( $3.$ persentil)
Vücut Ağırlığı ( $kg$ )	$16$	$17.5$	$19$ ( $25-50.$ persentil)

Fizik muayenesinde sistemik bir hastalık bulgusuna rastlanmayan hastanın kemik yaşı $4$ yaş ile uyumlu bulunmuştur. Anne boyu $158$ cm, baba boyu $177$ cm olan bu çocuk için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Ailesel (genetik) boy kısalığı

Yapısal boy kısalığı ve puberte gecikmesi

Büyüme hormonu eksikliği

Protein-enerji malnütrisyonu

Kronik böbrek yetmezliği

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Büyüme hormonu eksikliği

Cevap

Büyüme hormonu eksikliği

Büyüme hormonu eksikliği tanısı; yıllık büyüme hızının düşük olması (

3.5

cm/yıl), boyun persentil çizgilerini aşağı yönde kesmesi, kemik yaşının takvim yaşından belirgin geri olması ve vücut ağırlığının boya göre daha iyi korunmuş olması bulgularıyla konur.

Adım Adım Çözüm

Yıllık büyüme hızının hesaplanması ve değerlendirilmesi

3.5

cm/yıl

4

yaştan

6

yaşa kadar boy

7

cm artmıştır (

109 - 102 = 7

). Yıllık uzama

3.5

cm'dir.

4-6

yaş arası çocuklarda yıllık büyüme hızının

5

cm'nin altında olması patolojiktir.

Persentil eğrilerinin analiz edilmesi

Persentil kaybı (Crossing percentiles)

Çocuğun boyu

25.

persentilden

3.

persentile gerilemiştir. Persentil çizgilerinin aşağı doğru kesilmesi patolojik bir sürece işaret eder.

Hedef boy (midparental boy) hesaplaması

174 \pm 5

Erkek çocuk için hedef boy formülü:

(Anne Boyu + Baba Boyu + 13) / 2

. Bu vaka için:

(158 + 177 + 13) / 2 = 174

cm. Çocuğun güncel boyu bu projeksiyonun çok altındadır.

Kemik yaşı ve antropolojik verilerin sentezi

Endokrin tip boy kısalığı

Kemik yaşında

2

yıllık belirgin gerilik (

4

yaş vs

6

yaş) mevcuttur. Vücut ağırlığının boy persentiline göre daha iyi korunmuş olması, nutrisyonel nedenlerden ziyade büyüme hormonu eksikliği veya hipotiroidi gibi endokrin nedenleri destekler.

Anahtar Kavram

Patolojik büyüme hızı ve persentil kaybı ile giden, kemik yaşının geri olduğu boy kısalıklarında öncelikle endokrin patolojiler (Büyüme hormonu eksikliği gibi) düşünülmelidir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 19Soru →

$5$ yaşında bir kız çocuk, boyunun yaşıtlarından kısa olması nedeniyle çocuk sağlığı ve hastalıkları polikliniğine getiriliyor. Yapılan antropometrik ölçümler ve anamnez verileri aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Parametre	Ölçülen Değer / Durum
Boy	$98 cm$ ( $<3.$ persentil)
Vücut ağırlığı	$15 kg$ ( $10-25.$ persentil)
Yıllık boy uzama hızı	$5,5 cm/yıl$
Kemik yaşı	$3,5 yaş$
Anne boyu	$155 cm$
Baba boyu	$168 cm$

Bu çocuk için en olası tanı ve hedef boy ( $cm$ ) aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi;

155

Ailesel (genetik) boy kısalığı;

155

Büyüme hormonu eksikliği;

161,5

Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi;

161,5

Primer hipotiroidi;

155

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi; $155$

Cevap

Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi;

155

Çocuğun boyu

3.

persentilin altında olsa da, yıllık boy uzama hızının

5,5 cm/yıl

ile normal olması patolojik durumları (Büyüme hormonu eksikliği, hipotiroidi vb.) dışlar. Kemik yaşının (

3,5

) takvim yaşından (

5

) geri olması, büyüme potansiyelinin daha uzun süre devam edeceğini gösterir ve yapısal büyüme gecikmesi tanısını kesinleştirir. Kız çocukları için hedef boy

(Anne + Baba - 13) / 2

formülüyle

155 cm

olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

Kız çocuk için hedef boy (target height) hesaplaması yapılır.

Hedef boy =

(Anne boyu + Baba boyu - 13) / 2 = (155 + 168 - 13) / 2 = 155 cm

Genetik potansiyeli belirlemek için standart formül uygulanmalıdır.

Yıllık boy uzama hızı değerlendirilir.

5,5 cm/yıl

(5 yaş için normal sınır olan

>5 cm/yıl

ile uyumlu).

Normal uzama hızı, patolojik (hormonal veya kronik hastalık) süreçleri dışlamada en kritik bulgudur.

Kemik yaşı ve takvim yaşı ilişkisi incelenir.

Kemik yaşı (

3,5 yaş

)

<

Takvim yaşı (

5 yaş

Kemik yaşındaki gecikme, boy uzama potansiyelinin ileride devam edeceğini gösteren yapısal gecikme lehine bir bulgudur.

Tüm veriler birleştirilerek tanı konur.

Kısa boy + Normal uzama hızı + Gecikmiş kemik yaşı = Yapısal Büyüme ve Puberte Gecikmesi.

Ailesel boy kısalığında kemik yaşı geri değildir; patolojik kısalıklarda ise uzama hızı düşüktür.

Anahtar Kavram

Boy kısalığı değerlendirmesinde en önemli parametre yıllık boy uzama hızıdır; normal uzama hızı ile birlikte olan kemik yaşı gecikmesi yapısal boy kısalığını işaret eder.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 20Soru →

$11$ yaşında bir kız çocuk, boyunun kısa olması ve henüz ergenlik belirtilerinin başlamaması nedeniyle ailesi tarafından polikliniğe getiriliyor. Öyküsünden, çocuğun büyüme hızının son yıllarda istikrarlı olduğu ve yıllık yaklaşık $5$ cm uzadığı öğreniliyor. Yapılan fizik muayene ve laboratuvar değerlendirmesinde aşağıdaki veriler saptanıyor:

Parametre	Ölçüm / Değer
Boy	$132$ cm ( $3. \text{persentil}$ )
Vücut Ağırlığı	$32$ kg ( $25-50. \text{persentil}$ )
Baş Çevresi	$52$ cm ( $50. \text{persentil}$ )
Kemik Yaşı	$9$ yıl
Pubertal Evre	Tanner $1$ (Prepubertal)
Anne Boyu	$152$ cm
Baba Boyu	$165$ cm

Bu çocuk için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi

Ailesel (genetik) boy kısalığı

Büyüme hormonu eksikliği

Nutrisyonel boy kısalığı

Turner sendromu

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi

Cevap

Hastanın normal büyüme hızına sahip olması ve kemik yaşının takvim yaşından geri olması 'Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi' tanısını destekler.

Hastanın boyu

3. \text{persentil}

sınırında olsa da, yıllık büyüme hızının

5

cm ile normal olması patolojik nedenleri (Büyüme hormonu eksikliği vb.) dışlar. Kemik yaşının (

9

yaş) takvim yaşından (

11

yaş) belirgin geri olması ve boyun kemik yaşına göre değerlendirildiğinde normal (

50. \text{persentil}

) çıkması 'Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi' tanısının temel özellikleridir. Bu çocuklar ergenliğe geç girer ancak final boyları genellikle hedef boylarına ulaşır.

Adım Adım Çözüm

Hedef boyu (mid-parental height) hesapla.

Kız çocuk için hedef boy:

(152 + 165 - 13) / 2 = 152

cm.

Çocuğun genetik potansiyelini belirlemek için anne ve baba boyu kullanılır.

Yıllık büyüme hızını değerlendir.

5

cm/yıl.

Prepubertal bir çocukta yıllık

5

cm büyüme hızı normal sınırlar içerisindedir (

>4-4.5

cm/yıl).

Kemik yaşı ile takvim yaşını karşılaştır.

Kemik yaşı (

9

yıl) < Takvim yaşı (

11

yıl).

Kemik yaşındaki

2

yıllık gecikme, boy kısalığının yapısal bir gecikmeden kaynaklanabileceğini düşündürür.

Boyun kemik yaşına göre persentilini kontrol et.

132

cm boy,

9

yaşındaki bir çocuk için yaklaşık

50. \text{persentil}

düzeyindedir.

Yapısal gecikmede çocuk kendi kemik yaşına göre normal sınırlarda büyür ve final boyu hedef boyuna ulaşır.

Anahtar Kavram

Yapısal büyüme ve puberte gecikmesi (CDGP) ile ailesel boy kısalığı (FSS) ayırıcı tanısında en kritik parametreler büyüme hızı ve kemik yaşıdır.

Tahmini Süre:1m 30s

Sayfa 1 / 2Sonraki

Büyüme İzlemi ve Antropometri

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm