Tüm alıştırma soruları

İslam düşüncesinde ortaya çıkan dinî yorum farklılıklarının arka planındaki temel etkenler ile bu etkenleri yansıtan tarihsel veya metodolojik durumların doğru eşleştirmesini yapınız.

Bir mantık dersinde ö��retmen tahtaya şu önermeyi yazmıştır:

"Bazı göçmen kuşlar yönünü yıldızlara bakarak bulabilir."

Öğretmen, öğrencilerinden bu önermeyi temel alarak sırasıyla şu adımları takip etmelerini istemiştir:

1. Bu önermenin alt karşıtını yazınız.
2. Elde ettiğiniz yeni önermenin çelişiğini yazınız.
3. Son elde ettiğiniz önermenin üst karşıtını yazınız.

Başlangıçtaki önermenin doğru olduğu bilindiğine göre, üçüncü adımda ulaşılan önermenin doğruluk değeri ve başlangıçtaki önerme ile olan ilişkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Leibniz, evrendeki her olgunun ve varlığın kendisini aşan bir varoluşsal açıklama gerektirdiğini savunur. Ona göre, fiziksel evrendeki nesnelerin hiçbirinin varlığı kendinden değildir; çünkü hepsi başka türlü de var olabilecek yani 'mümkün' varlıklardır. Mümkün varlıkların oluşturduğu nedensellik zincirinin geriye doğru sonsuza gitmesi, zincirin kendisinin neden var olduğunu açıklamaz. Dolayısıyla evrenin varoluşunun yeter sebebi, kendi dışında, var olmaması düşünülemeyen 'zorunlu bir varlık'ta bulunmalıdır.

Bu parçada savunulan ve evrenin varlığından hareketle Tanrı'nın varlığını temellendirmeye çalışan kanıt ile bu kanıtın dayandığı temel düşünce aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Sürtünmesiz yatay düzlemde, denge konumu $O$ noktası olan ve $+x$ yönü sağa doğru tanımlanmış bir koordinat ekseni üzerinde basit harmonik hareket yapan bir cismin periyodu $T$, genliği ise $R$'dir.

Cismin hareketi sırasında gerçekleşen üç farklı durum aşağıda tanımlanmıştır:

I. Durum: Cismin uzanımının $x = -\frac{\sqrt{3}}{2}R$ olduğu ve denge konumundan uzaklaşmakta olduğu an ($v_I$)
II. Durum: Cismin denge konumundan $+x$ yönünde geçtikten $\frac{T}{12}$ süre sonraki anı ($v_{II}$)
III. Durum: Cismin $+x$ yönündeki maksimum uzanım (genlik) noktasından geçtikten $\frac{T}{8}$ süre sonraki anı ($v_{III}$)

Bu durumlardaki hızların ($v_I$, $v_{II}$, $v_{III}$) yönleri (+ ve - işaretleri) dikkate alınarak elde edilen cebirsel değerlerini küçükten büyüğe doğru sıralayınız.

Bir toplumda yaşanan hızlı sanayileşme ve dijitalleşme süreci, geleneksel üretim ilişkilerini kökten sarsmıştır. Son otuz yılda tarım sektörünün gayrisafi yurt içi hasıladaki payı büyük oranda gerilerken, bilişim ve yapay zekâ tabanlı sanayi sektörlerinin payı hızla artmıştır. Bu süreçte kişi başına düşen millî gelir düzeyinde kayda değer bir artış gerçekleşmiş, eğitim kurumlarının niteliği ve okuryazarlık oranı yükselmiş, hukukun üstünlüğü ile demokratik katılım mekanizmaları güçlenmiştir. Ancak bu hızlı yapısal dönüşüm, geleneksel geniş aile modelinin çözülerek çekirdek aile modeline evrilmesini h��zlandırmış ve kırsal alanlardan büyük kentlere göç eden bireylerin yeni kentsel normlara uyum sağlamasını zorlaştırmıştır. Kente yeni göç eden topluluklar ile kent sakinleri arasında karşılıkl�� kültürel alışverişler yaşansa da bazı azınlık grupların kendi özgün kültürel pratiklerini tamamen yitirerek egemen kültür içinde erimeye başladığı gözlenmiştir.

Bu parçada anlatılan dönüşüm süreci sosyolojik kavramlar açısından analiz edildiğinde, aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Ahlak felsefesinde ahlaki irade özgürlüğü problemi ve ahlaki eylemin amacı/ölçütü konusunda filozoflar farklı kuramsal açıklamalar geliştirmişlerdir.

Buna göre, sol sütunda verilen felsefi akım veya filozofları sağ sütundaki ahlak anlayışlarına dair temel açıklamaları ile doğru şekilde eşleştiriniz.

20. yüzyıl felsefesinin en etkili yönelimlerinden fenomenoloji, varoluşçuluk ve mantıkçı pozitivizm, geleneksel metafiziğin 'kendinde gerçeklik' anlayışına köklü itirazlar sunarlar. Edmund Husserl’in fenomenolojisinde dış dünyaya dair doğal tavrın paranteze alınması (epokhe), dünyayı yok saymak değil, bilincin yönelimsel yapısında nesnenin anlam olarak nasıl kurulduğunu açığa çıkarmaktır. Jean-Paul Sartre’ın varoluşçu ontolojisinde ise insan, anlamdan yoksun ve kendi başına var olan 'kendinde-varlık' (dünya) karşısında kendi özünü özgür seçimleriyle var eden 'kendisi-için-varlık'tır (bilinç). Rudolf Carnap ise gerçeklik iddialarını tamamen dilsel çerçevelerin sınırları içine çeker ve bu çerçevelerin dışındaki bir kendinde gerçeklik sorgulamasını bilişsel olarak anlamsız bulur. Bu parçadaki açıklamalardan yola çıkıldığında; üç akımın 'dünya, nesne ve anlam' ilişkisine yaklaşımları hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Max Weber'in çok boyutlu tabakalaşma kuramı; sınıf, statü ve parti (güç) boyutlarının birbirine indirgenemez özgünlüklerini ortaya koyar. Kast gibi kapalı tabakalaşma sistemlerinde din ve gelenekler yoluyla statü ile ekonomik konum birbirine sıkı sıkıya bağlanmışken; zümre gibi yarı açık sistemlerde tabakalar arası sınırlar hukuksal düzenlemelerle çizilmiştir. Açık sınıf sisteminde ise yasal engellerin bulunmayışı, pazar koşullarında dikey hareketliliği kuramsal olarak herkese açık kılar. Ancak her tabakalaşma tipi, kendi içinde toplumsal hareketliliğin sınırlarını ve yönünü de tayin eder.

Bu parçadan hareketle toplumsal tabakalaşma tipleri ve toplumsal hareketlilik ilişkisiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Sanayileşme, kentleşme ve göç gibi makro toplumsal süreçler, toplumsal kurumların yapısal ve işlevsel dönüşümünü tetikleyen temel dinamiklerdir. Bu süreçlerden en köklü etkilenen kurumların başında gelen aile; geleneksel geniş aileden modern çekirdek aileye doğru bir değişim sergilemiştir. Ancak sosyolojik araştırmalar, bu değişimin tüm toplumlarda homojen ve doğrusal bir çizgi izlemediğini, göç ve geçici uyum süreçlerinde 'geçişsel/parçalanmış geniş aile' gibi karma formların da ortaya çıktığını göstermektedir. Ayrıca geleneksel ailede korunan eğitim, üretim ve prestij sağlama gibi işlevler uzmanlaşmış kurumlara devredilirken, modern çekirdek ailede üyelerin psikolojik bütünlüğ��, sevgi ve duygusal doyum gereksinimlerinin karşılanması gibi işlevler daha kritik bir önem kazanmıştır.

Bu parçadan hareketle aile kurumu ve yapısındaki değişimlerle ilgili;

I. Ailenin yapısal olarak küç��lmesi, onun toplumsal işlevselliğinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez; aksine psikolojik destek ve sevgi gibi belirli alanlarda işlevi yoğunlaşmıştır.
II. Geleneksel geniş aileden çekirdek aileye geçiş, endüstrileşen tüm toplumlarda aynı hızda ve benzer aşamalarla gerçekleşen tek tip, doğrusal bir süreçtir.
III. Endüstrileşme ve kentleşme, ailenin kendi kendine yeten bir üretim birimi olma özelliğini zayıflatarak onu ağırlıklı olarak tüketim odaklı bir yapıya dönüştürmüştür.
IV. Modern çekirdek aile yapısı, geleneksel ataerkil aile modelinin hiyerarşik otorite kalıplarından sıyrılarak daha demokratik ilişkilerin gelişmesine zemin hazırlamıştır.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Kütlesi $M$ olan bir gezegenin çevresinde $R$ yarıçaplı kararlı dairesel yörüngede dolanmakta olan $m$ kütleli bir yapay uydunun yörünge yarıçapı, uydunun motorlar�� çalıştırılarak yapılan dış müdahaleyle $3R$ yarıçaplı yeni bir kararlı dairesel yörüngeye çıkarılıyor.

Buna göre, uydunun ilk yörüngeden yeni yörüngesine geçiş süreci ve yeni yörüngesindeki kararlı dolanım hareketi ile ilgili;

I. Bu geçiş sürecinde uydunun açısal momentumu artmıştır.
II. Uydunun bağlanma enerjisi ilk durumuna göre $\frac{1}{3}$'ine inmiştir.
III. Uydunun potansiyel enerjisindeki artış miktarı, kinetik enerjisindeki azalış miktarından fazladır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Aşağıdaki metinde boş bırakılan yerleri İslam düşüncesindeki kavramsal çerçeveye uygun olarak doldurunuz.

Bir çift yarıkta girişim (Young) deneyinde gerçekleştirilen aşağıdaki üç farklı konfigürasyonda elde edilen saçak genişliklerinin ($\Delta x$) küçükten büyüğe doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

Kendi içinde homojen özkütleye sahip küresel bir gezegenin yüzeyindeki yerçekimi ivmesinin büyüklüğü $g$ olarak ölçülmektedir.

Buna göre, bu gezegenin merkezinden farklı uzaklıklarda bulunan aşağıdaki noktaların yerçekimi ivmelerinin büyüklüklerini en büyükten en küç��ğe doğru sıralayınız.

Yatay ve sürtünmesiz bir masa üzerindeki delikten geçen ipin ucuna bağlı bir cisim masa yüzeyinde dolanırken ipin diğer ucu aşağıdan çekilerek dönme yarıçapı azaltıldığında, cismin delikten geçen düşey eksene göre a��ısal momentumunun büyüklüğü değişmez.

Bir mantık öğrencisi, $\{\forall x (Fx \Rightarrow Gx), \exists x Fx, \sim Ga\}$ önerme kümesinin çözümleyici çizelge (semantik tablo) yöntemiyle tutarlılığını denetlerken aşağıdaki adımları izlemiştir:

1. $\forall x (Fx \Rightarrow Gx)$ (Öncül)
2. $\exists x Fx$ (Öncül)
3. $\sim Ga$ (Öncül)
4. $Fa$ (2. adımdan tikel özelleme ile)
5. $Fa \Rightarrow Ga$ (1. adımdan tümel özelleme ile)
6. $\sim Fa \lor Ga$ (5. adımın çözümlenmesiyle)

Buradan iki dala ayrılan çözümleme sonucunda sol dal $Fa$ ile $\sim Fa$ çelişkisinden, sağ dal ise $Ga$ ile $\sim Ga$ çelişkisinden dolayı kapanmış ve öğrenci k��menin tutarsız olduğu sonucuna varmıştır.

Buna göre, öğrencinin yaptığı denetleme işlemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İş yerinde yönettiği projenin başarısızlıkla sonuçlanması üzerine derin bir yetersizlik hissi yaşayan Hakan Bey, bu duygunun yarattığı kaygıdan kurtulmak için farklı açıklamalara başvurmuştur. Meslektaşlarıyla yaptığı toplantıda, "Ekipteki diğer uzmanlar benim vizyonumu anlayacak kapasitede olmadıkları için beni sabote etmeye çalıştılar ve bu yüzden hedefi ıskaladık." iddiasında bulunmuştur. Akşam eve gittiğinde ise eşine, "Aslında projenin başarısız olması bir bakıma iyi oldu; eğer başarılı olsaydık yönetim bize daha ağır yükler y��kleyecekti ve aileme hiç zaman ayıramayacaktım." demiştir.

Buna göre, Hakan Bey'in meslektaşlarına ve eşine yaptığı açıklamalarda kullandığı savunma mekanizmaları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ernest Rutherford, Thomson atom modelinin doğruluğunu test etmek amacıyla gerçekleştirdiği alfa saçılması deneyinde, ince bir alt��n levhaya pozitif yüklü alfa ($He^{2+}$) tanecikleri göndermiştir. Deney sonucunda, gönderilen taneciklerin büyük bir kısmının levhadan hiç sapmadan geçtiğini, çok az bir kısmının ise b��yük açılarla saptığını veya geri döndüğünü gözlemlemiştir.

Rutherford'un bu deney sonuçlarından yola çıkarak geliştirdiği çekirdekli atom modeli, Thomson atom modelindeki;

I. Pozitif yüklerin atomun tüm hacmine homojen olarak dağılmış olması,
II. Atomun artı ve eksi yüklerden oluşan, elektriksel olarak yüksüz (nötr) bir yapıda olması,
III. Negatif yüklü elektronların atomun gövdesine gömülü ve hareketsiz olması

kabullerinden hangilerinin geçerliliğini yitirmesine neden olmuştur?

Aşağıda verilen ayet mealleri ile bu ayetlerin salih amelin kabul şartları, bireysel/toplumsal boyutları veya imanla ilişkisi yönünden temsil ettiği temel kavramsal karşılıkları eşleştiriniz.

Türkiye’de bölgesel gelişmişlik farklarını azaltmak amacıyla hayata geçirilen bölgesel kalkınma projelerinin sınırları, coğrafi şartlar ve idari kararlar doğrultusunda zamanla güncellenebilmektedir. Bu doğrultuda Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP) ve Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi (YHGP) kapsadıkları alanlar ve faaliyet hedefleri yönüyle dinamik bir yapı sergilemektedir.

Buna göre, DOKAP ve YHGP’nin kapsadığı iller ile projelerin temel hedefleri dikkate alındığında;

I. Amasya, Çorum, Samsun ve Tokat illeri, yürütülen planlama ve koordinasyon çalışmaları doğrultusunda hem DOKAP hem de YHGP sınırları içerisinde yer almaktadır.
II. YHGP havza bazlı çevresel rehabilitasyon, taşkın ve erozyon kontrolü gibi ekolojik hedefleri öncelerken; DOKAP yayla turizminin geliştirilmesi (Yeşil Yol Projesi) ve kırsal altyapının güçlendirilmesi gibi sosyoekonomik hedefleri ön planda tutmaktadır.
III. Her iki projenin de nihai ortak ekonomik hedefi, Karadeniz Bölgesi’nde ağır sanayi kollarını yaygınlaştırarak bölgeyi Türkiye’nin birincil sanayi üretim merkezi hâline getirmektir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Din kurumu, toplumsal yapının sürekliliğini sağlama ve bireysel ya da toplumsal düzeydeki temel gereksinimleri karşılama noktasında çeşitli işlevler üstlenir. Aşağıda verilen dinin toplumsal işlevleri ile bu işlevlerin sosyolojik açıklamalarını doğru biçimde eşleştiriniz.