Tüm alıştırma soruları

8734 soru

Soru 5461Soru

Sürtünmesiz hareketli pistonlu bir kapta 27 C27\text{ }^{\circ}\text{C} sıcaklıkta 8,2 L8,2\text{ L} hacim kaplayan 16 gram16\text{ gram} ideal XX gazı bulunmaktadır. Dış basıncın 1,5 atm1,5\text{ atm} olduğu ortamda bulunan bu gazın mol kütlesi kaç g/mol\text{g/mol}'dür?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 32,0

Cevap

Mol kütlesi 32,0 g/mol olan seçenektir.
İdeal gaz denklemi (PV=nRTP \cdot V = n \cdot R \cdot T) kullanılarak gazın mol sayısı 0,5 mol0,5\text{ mol} olarak hesaplanır. Ardından n=mMAn = \frac{m}{M_A} ilişkisinden gazın mol kütlesi 32 g/mol32\text{ g/mol} olarak bulunur. Dolayısıyla doğru seçenek 32,032,0 değerini içerir.

Adım Adım Çözüm

1
Sıcaklık birimini Celsius'tan Kelvin'e çevirin.
T=27+273=300 KT = 27 + 273 = 300\text{ K}
İdeal gaz denkleminde sıcaklık birimi mutlak sıcaklık (Kelvin) olmalıdır.
2
İdeal gaz denklemini (PV=nRTP \cdot V = n \cdot R \cdot T) kullanarak gazın mol sayısını hesaplayın.
1,58,2=n0,08230012,3=n24,6n=0,5 mol1,5 \cdot 8,2 = n \cdot 0,082 \cdot 300 \Rightarrow 12,3 = n \cdot 24,6 \Rightarrow n = 0,5\text{ mol}
Gazın kütlesi ile mol kütlesi arasındaki ilişkiyi kurabilmek için öncelikle mol sayısı bulunmalıdır.
3
Mol sayısı ve kütle değerlerini kullanarak n=mMAn = \frac{m}{M_A} formülünden gazın mol kütlesini hesaplayın.
0,5=16MAMA=32 g/mol0,5 = \frac{16}{M_A} \Rightarrow M_A = 32\text{ g/mol}
Gazın 1 molünün kütlesini (mol kütlesini) belirlemek.

Anahtar Kavram

İdeal Gaz Denklemi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5462Soru

I. Şiir
Varıp bir mürşide sen teslim olsan
Tarikata girip edep öğrensen
Nefsin hevasından geçip pak olsan
Yoldan sapmayıp doğru gidesin

II. Şiir
Kıldan köprü yaratmışsın
Gelsin kullar geçsin deyu
Hele biz şöyle duralım
Yiğit isen geç a Tanrı

Yukarıda verilen şiir parçalarıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. şiir, tasavvufa yeni giren dervişlere tarikat kurallarını ve adaplarını öğretmek amacıyla yazılan bir devriyedir.

Cevap

I. şiir, tasavvufa yeni giren dervişlere tarikat kurallarını ve adaplarını öğretmek amacıyla yazılan bir devriyedir.
Tasavvufa yeni giren müridleri eğitmek, tarikat adabını ve kurallarını öğretmek amacıyla yazılan şiirler 'nutuk' olarak adlandırılır. Devriye ise insanın ve evrenin varoluş serüvenini, ruhun Allah'tan gelip tekrar O'na döneceği fikrini işleyen nazım türüdür. Bu nedenle birinci şiirin devriye olarak nitelendirilmesi edebi bir bilgi hatasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen I. şiirin içerik ve üslup özelliklerinin incelenmesi
Şiirde dervişe mürşide teslim olması, edep öğrenmesi ve nefsini temizlemesi yönünde öğütler verildiği görülür.
Şiirin konusuna göre hangi nazım türüne ait olduğunu belirlemek.
2
I. şiirin nazım türünün tespit edilmesi
Tarikata yeni giren müridlere tarikat kurallarını ve adaplarını öğretmek amacıyla yazılan şiirler 'nutuk' olarak adlandırılır.
Seçeneklerdeki devriye tanımının şiirle uyuşup uyuşmadığını kontrol etmek.
3
Verilen II. şiirin içerik ve üslup özelliklerinin incelenmesi
Yaratıcı ile teklifsiz ve mizahi bir dille konuşulduğu, kıldan ince köprüden geçme meselesinin sorgulandığı görülür.
Şiirin şathiye olup olmadığını teyit etmek.
4
Seçeneklerin doğruluğunun değerlendirilmesi
Birinci şiirin 'devriye' olduğunu iddia eden seçeneğin yanlış bilgi içerdiği tespit edilir. Devriye, ruhun tenasüh benzeri bir devirle Yaratıcı'dan çıkıp tekrar O'na dönmesini anlatan türdür.
Doğru seçeneğe karar vermek.

Anahtar Kavram

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Nazım Türleri (Nutuk ve Şathiye farkı)
Soru 5463Soru

Durgun ve homojen hava ortamında sabit frekanslı ses dalgaları yayan bir kaynak ile bir gözlemcinin birbirine göre hareket durumları incelenmektedir.

Buna göre;

I. Kaynak, durgun gözlemciye doğru sabit hızla yaklaşırken gözlemciye ulaşan ses dalgalarının dalga boyu, kaynağın yaydığı dalgaların normal dalga boyundan daha küçük ölçülür.

II. Gözlemci, durgun kaynağa doğru sabit hızla yaklaşırken gözlemcinin algıladığı sesin frekansının artmasının nedeni, dalgaların ortamdaki yayılma hızının artmasıdır.

III. Kaynak ve gözlemci birbirine doğru hareket ederken, gözlemcinin birim zamanda algıladığı dalga tepesi sayısı artar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Kaynak gözlemciye yaklaşırken dalga boyunun küçülmesi ve birbirlerine yaklaşırlarken algılanan frekansın artması doğruyken, dalgaların ortamdaki yayılma hızının değiştiği iddiası yanlıştır. Bu nedenle doğru cevap I ve III ifadelerini içeren seçenektir.
Doğru seçenekte belirtildiği üzere, kaynak gözlemciye yaklaşırken dalga boyunun küçülmesi fiziksel bir gerçektir ve kaynak ile gözlemci birbirine yaklaştıkça algılanan frekans (birim zamanda algılanan dalga tepesi sayısı) artar. Dalgaların ortamdaki yayılma hızı ise değişmez.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci öncül��n analiz edilmesi
Kaynak durgun gözlemciye doğru hareket ettiğinde, ardışık dalga tepeleri arasındaki mesafe (dalga boyu) gözlemcinin bulunduğu tarafta sıkışarak küçülür. Formülle ifade edersek λ=λ0Δλ\lambda' = \lambda_0 - \Delta \lambda olur. Dolayısıyla birinci öncül doğrudur.
Kaynağın hareketi, dalgaların yayıldığı ortamda dalga boyunun fiziksel olarak sıkışmasına yol açar.
2
İkinci öncülün analiz edilmesi
Gözlemcinin hareket etmesi, ses dalgalarının havadaki (ortamdaki) yayılma hızını değiştirmez. Mekanik dalgaların yayılma hızı yalnızca ortamın özelliklerine (sıcaklık, yoğunluk vb.) bağlıdır. Gözlemcinin frekansı daha yüksek algılamasının sebebi, dalgalara doğru hareket ettiği için birim zamanda karşılaştığı dalga tepesi sayısının artmasıdır. Dolayısıyla ikinci öncül yanlıştır.
Doppler olayında dalga hızının ortama bağlı ve sabit kaldığı ilkesinin test edilmesi hedeflenmiştir.
3
Üçüncü öncülün analiz edilmesi
Kaynak ve gözlemci birbirine doğru hareket ederken algılanan frekans (falgf_{\text{alg}}), kaynağın kendi frekansından (f0f_0) daha büyük olur (falg>f0f_{\text{alg}} > f_0). Frekans, birim zamanda algılanan dalga tepesi sayısı olduğundan, gözlemcinin birim zamanda algıladığı dalga tepesi sayısı artar. Dolayısıyla üçüncü öncül doğrudur.
Algılanan frekansın fiziksel anlamının ve dalga tepesi sayısıyla ilişkisinin kurulması gerekmektedir.

Anahtar Kavram

Doppler olayında kaynak hareket ettiğinde dalga boyu değişirken, gözlemcinin hareketi dalga boyunu değiştirmeden algılanan frekansı etkiler. Her iki durumda da dalgaların ortamdaki yayılma hızı kesinlikle değişmez.
Soru 5464Soru

Doğrusal bir ray üzerinde sabit vv süratiyle hareket eden bir lokomotiften yayılan sabit ff frekanslı düdük sesi, ray kenarında bekleyen hareketsiz bir yolcu tarafından algılanmaktadır.

Yolcuya doğru yaklaşmakta olan lokomotifin çıkardığı ses dalgaları ile ilgili;

I. Yolcuya ulaşan ses dalgalarının yayılma hızı, lokomotif vv süratiyle hareket ettiği için havada yayılan normal ses hızından daha büyüktür.
II. Yolcunun algıladığı sesin frekansı, lokomotifin ürettiği ff frekansından daha büyüktür.
III. Yolcuya doğru ilerleyen dalgaların ardışık iki dalga tepesi arasındaki mesafe (dalga boyu), lokomotif durgun olsaydı oluşacak dalga boyundan daha küçüktür.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

Yolcunun algıladığı sesin frekansı daha büyük, dalga boyu ise daha küçüktür; ancak dalgaların yayılma hızı değişmez.
Ses dalgalarının yayılma hızı sadece ortama bağlı olduğundan değişmez. Kaynak gözlemciye yaklaştığı için gözlemciye doğru olan dalga boyu sıkışarak küçülür ve birim zamanda algılanan dalga tepesi sayısı arttığı için algılanan frekans büyür.

Adım Adım Çözüm

1
Dalgaların yayılma hızının analiz edilmesi
Ses dalgalarının yayılma hızı, kaynağın veya gözlemcinin hareketinden bağımsızdır; yalnızca yayıldığı ortamın (hava ortamı) özelliklerine bağlıdır. Bu nedenle dalgaların hızı değişmez. Birinci öncül yanlıştır.
Mekanik dalgaların hızı sadece ortamın fiziksel özelliklerine bağlıdır.
2
Algılanan frekansın belirlenmesi
Lokomotif yolcuya doğru hareket ettiğinden, ardışık dalga tepeleri yolcuya daha kısa zaman aralıklarında ulaşır. Yolcu birim zamanda daha fazla dalga algıladığı için sesin frekansını kaynağın ürettiği frekanstan daha büyük işitir. İkinci öncül doğrudur.
Yaklaşma durumlarında algılanan frekans artar.
3
Algılanan dalga boyunun belirlenmesi
Kaynak hareket ettiği için önünde yayılan dalgaları sıkıştırır. Yolcuya doğru ilerleyen dalgaların ardışık iki dalga tepesi arasındaki mesafe (dalga boyu) formüle göre kısalır. Üçüncü öncül doğrudur.
Kaynağın hareket yönündeki dalga boyu sıkışma nedeniyle küçülür.

Anahtar Kavram

Doppler olayında dalgaların ortamdaki yayılma hızı sabit kalırken, kaynak ile gözlemci arasındaki göreli hareket nedeniyle dalga boyu sıkışır/gevşer ve algılanan frekans değişir.
Soru 5465Soru

Laboratuvarda gerçekleştirilen bir deneyde, esnek bir yayın ucuna ba��lanmış ses kaynağı yatay düzlemde basit harmonik hareket yapmaktadır. Kaynağın tam karşısında durgun hâlde bekleyen bir mikrofona bağlı bilgisayar programı, kaynaktan yayılan ses dalgalarının frekansını kaydetmektedir. Kaynağın ürettiği ses dalgalarının frekansı sabit f0f_0, yayıldığı ortamdaki sürati ise vv kadardır.

Ses kaynağının denge konumundan geçerek mikrofona doğru hareket ettiği an ile ilgili;

I. Programın kaydettiği frekans f0f_0 değerinden büyüktür.

II. Mikrofona ulaşan ses dalgalarının yayılma sürati vv değerinden büyüktür.

III. Mikrofona ulaşan ses dalgalarının dalga boyu, kaynağın durgun olduğu durumdakine göre daha küçüktür.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Algılanan frekansın artması ve dalga boyunun küçülmesiyle 'I ve III' yargıları doğrudur.
Doppler olayında dalgaların yayılma sürati yalnızca ortama bağlıdır ve ortam değişmediği için sabit kalır. Kaynak gözlemciye doğru hareket ederken gözlemci dalgaları daha yüksek frekansta (f>f0f > f_0) ve daha kısa dalga boyunda algılar. Bu nedenle 'I ve III' yargılarını içeren seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kaynağın hareket yönünün belirlenmesi
Ses kaynağı mikrofona doğru hareket etmektedir.
Soru metninde kaynağın denge konumundan geçerek mikrofona doğru yaklaştığı belirtilmiştir.
2
Algılanan frekans ve dalga boyunun analiz edilmesi
Mikrofon tarafından algılanan frekans f0f_0'dan büyük, dalga boyu ise durgun durumdakine göre küçüktür.
Kaynak gözlemciye (mikrofona) doğru hareket ettiğinde, ardışık dalga tepeleri birbirine daha yakın mesafelerde oluşur. Bu durum dalga boyunun küçülmesine ve birim zamanda mikrofona ulaşan dalga sayısının (frekansın) artmasına neden olur.
3
Dalgaların yayılma süratinin analiz edilmesi
Ses dalgalarının yayılma sürati değişmez, vv olarak kalır.
Mekanik dalgaların yayılma sürati sadece yayıldıkları ortamın fiziksel özelliklerine (sıcaklık, yoğunluk vb.) bağlıdır. Kaynağın veya gözlemcinin hareketi dalga süratini etkilemez.

Anahtar Kavram

Doppler olayında dalgaların yayılma sürati ortama bağlı olduğundan değişmez; ancak kaynak ve gözlemcinin göreli hareketi algılanan frekans ve dalga boyunun değişmesine neden olur.
Soru 5466Soru

Eylemsiz bir referans sisteminde durgun olan gözlemci, kendisinden v1v_1 sabit hızıyla uzaklaşan bir uzay gemisinin hareket doğrultusundaki boyunu L1L_1, bu gemideki bir dijital kronometrede geçen 11 saniyelik süreyi ise kendi saatine göre t1t_1 saniye olarak ölçüyor.

Eğer uzay gemisi aynı doğrultuda v2>v1v_2 > v_1 sabit hızıyla hareket etseydi; durgun gözlemcinin ölçeceği boy (L2L_2) ve gemideki kronometrede geçen 11 saniyelik süre için kendi saatinde ölçeceği süre (t2t_2) ilk duruma göre nasıl değişirdi?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: L2L_2 değeri L1L_1'e göre azalırdı, t2t_2 değeri t1t_1'e göre artardı.

Cevap

Uzay gemisinin hızı arttığında ölçülen boy (L2L_2) ilk boy L1L_1'e göre azalırdı, ölçülen zaman aralığı (t2t_2) ise ilk zaman aralığı t1t_1'e göre artardı.
Özel görelilik kuramına göre, bir cismin eylemsiz bir referans sistemine göre hızı arttıkça Lorentz katsayısı (γ\gamma) artar. Bu durum hareket doğrultusundaki boyun daha fazla büzülmesine (L2<L1L_2 < L_1) ve zamanın daha fazla genişlemesine (t2>t1t_2 > t_1) neden olur. Dolayısıyla, boy büzülerek azalır, kronometrenin 1 saniyelik tıkı için geçen süre ise genişleyerek artar.

Adım Adım Çözüm

1
Lorentz faktörünün (γγ) hız ile ilişkisini belirleme.
Uzay gemisinin hızı v1v_1'den v2v_2'ye çıkarıldığında (v2>v1v_2 > v_1), Lorentz faktörü γ=11v2c2\gamma = \frac{1}{\sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}}} değeri artar (γ2>γ1\gamma_2 > \gamma_1).
Özel görelilikte boy büzülmesi ve zaman genişlemesi etkileri doğrudan Lorentz faktörü γ\gamma ile ilişkilidir.
2
Boy büzülmesi formülünü kullanarak boy değişimini analiz etme.
Gözlemcinin hareket doğrultusundaki ölçtüğü boy L=L0γL = \frac{L_0}{\gamma} formülüyle verilir. γ\gamma arttığı için L2<L1L_2 < L_1 olur, yani boy azalırdı.
Işık hızına yakın hızlarda hareket eden cisimlerin boyu, hareket doğrultusunda durgun gözlemciye göre büzülür (kısalır).
3
Zaman genişlemesi formülünü kullanarak zaman aralığı değişimini analiz etme.
Kronometrede geçen 11 saniyelik öz zaman aralığı (Δt0=1\Delta t_0 = 1 s), gözlemci tarafından t=γΔt0t = \gamma \Delta t_0 olarak ölçülür. γ\gamma arttığı için t2>t1t_2 > t_1 olur, yani süre artardı.
Hareketli bir referans sistemindeki saat, durgun gözlemciye göre daha yavaş çalışır; bu nedenle hareketli saatteki sabit bir zaman aralığı durgun gözlemcinin saatinde daha uzun ölçülür.

Anahtar Kavram

Özel görelilikte zaman genişlemesi ve boy büzülmesi olaylarının gözlemcinin hızına bağlı olarak değişimi.
Soru 5467Soru

Hacmi ve sıcaklığı ayarlanabilen esnek bir balona 227 C227\text{ }^{\circ}\text{C} sıcaklıkta 0,8 mol0,8\text{ mol} ideal neon (NeNe) gazı doldurulmuştur. Bulunulan ortamdaki açık hava bas��ncı 1,64 atm1,64\text{ atm} olduğuna göre, bu balonun hacmi kaç litredir? (R=0,082 Latm/(molK)R = 0,082\text{ L}\cdot\text{atm/(mol}\cdot\text{K)} alınız.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20

Cevap

Balonun hacmi 20 L20\text{ L} olarak bulunur.
İdeal gaz denklemi PV=nRTP \cdot V = n \cdot R \cdot T kullanılarak, T=227+273=500 KT = 227 + 273 = 500\text{ K} mutlak sıcaklığında 1,64 atm1,64\text{ atm} basınç altındaki 0,8 mol0,8\text{ mol} neon gazının kapladığı hacim 20 L20\text{ L} olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Sıcaklık birimini Kelvin (KK) cinsine dönüştürmek.
T=500 KT = 500\text{ K}
İdeal gaz denkleminde sıcaklık mutlak sıcaklık birimi olan Kelvin cinsinden kullanılmalıdır.
2
İdeal gaz denklemine (PV=nRTP \cdot V = n \cdot R \cdot T) bilinen değerleri yazmak.
1,64V=0,80,0825001,64 \cdot V = 0,8 \cdot 0,082 \cdot 500
Verilen basınç, mol sayısı, gaz sabiti ve sıcaklık değerlerini kullanarak bilinmeyen hacmi bulmak için denklem kurulur.
3
Hacim (VV) değerini yalnız bırakarak matematiksel işlemi tamamlamak.
V=20 LV = 20\text{ L}
İşlemler sadeleştirildiğinde 1,64V=32,81,64 \cdot V = 32,8 eşitliğinden hacim değeri 20 L20\text{ L} olarak elde edilir.

Anahtar Kavram

İdeal gas denkleminin (PV=nRTP \cdot V = n \cdot R \cdot T) kullanılması ve mutlak sıcaklık (KK) dönüşümü.
Soru 5468Soru

Özel görelilik kuramına göre, bir eylemsiz referans çerçevesinde farklı konumlarda aynı anda (eş zamanlı) gerçekleşen iki olay, bu çerçeveye göre ışık hızına yakın sabit hızla hareket eden başka bir eylemsiz referans çerçevesindeki gözlemciye göre de eş zamanlı olarak gerçekleşir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: False

Cevap

Verilen ifade yanlıştır (Eş zamanlılığın göreliliği ilkesi gereği farklı eylemsiz sistemlerdeki gözlemciler için olaylar eş zamanlı gerçekleşmeyebilir).
Özel görelilik kuramında eş zamanlılık mutlak bir kavram değildir. Farklı konumlarda aynı anda gerçekleşen iki fiziksel olay, hareketli bir referans çerçevesindeki gözlemciye göre farklı zamanlarda gerçekleştiği için verilen ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Klasik mekanik ile özel görelilik arasındaki zaman kavramı farkının analiz edilmesi.
Klasik fizikte zamanın tüm referans sistemleri için mutlak olduğu, ancak özel görelilikte zamanın ve dolayısıyla eş zamanlılığın göreli olduğu belirlenir.
Özel göreliliğin eş zamanlılık üzerindeki etkisini kavramak.
2
Farklı konumlarda gerçekleşen olayların ışık hızı ve referans sistemi hareketine göre incelenmesi.
Işık hızının tüm gözlemciler için aynı (cc) olması sebebiyle, hareketli sistemdeki g��zlemcinin olayların gerçekleştiği konumlardan birine yaklaşırken diğerinden uzaklaşması sonucunda ışık sinyallerini farklı zamanlarda alacağ�� görülür.
Eş zamanlılığın göreliliğinin fiziksel temelini açıklamak.
3
Verilen ifadenin doğruluğunun değerlendirilmesi.
Bir çerçevede eş zamanlı olan olayların, diğer hareketli çer��evede eş zamanlı olmadığı ve dolayısıyla ifadenin yanlış olduğu tespit edilir.
Soruda verilen ifadenin mantıksal sonucuna ulaşmak.

Anahtar Kavram

Eş zamanlılığın göreliliği ve özel göreliliğin sonuçları.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5469Soru

Belirli bir sıcaklık ve basınçta bulunan gazların davranışları ideal gaz denklemi ile açıklanır. 127 C127\text{ }^{\circ}\text{C} sıcaklıkta ve 0,82 atm0,82\text{ atm} basınç altında 10 L10\text{ L} hacim kaplayan ideal oksijen (O2O_2) gazının kütlesi kaç gramdır? (O=16 g/molO = 16\text{ g/mol}, R=0,082 Latm/(molK)R = 0,082\text{ L}\cdot\text{atm/(mol}\cdot\text{K)})

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 8

Cevap

İdeal oksijen gazının kütlesi 8 gramdır.
İdeal gaz denklemi (PV=nRTP \cdot V = n \cdot R \cdot T) kullanılarak gazın mol sayısı 0,25 mol0,25\text{ mol} olarak bulunur. Oksijen gazının diatomik (O2O_2) yapıda olduğu dikkate alınarak mol kütlesi 32 g/mol32\text{ g/mol} alınır ve kütlesi 0,25×32=8 g0,25 \times 32 = 8\text{ g} olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Sıcaklık birimini Celsius'tan Kelvin'e çevirmek.
T=400 KT = 400\text{ K}
��deal gaz hesaplamalarında mutlak sıcaklık (Kelvin) kullanılmalıdır.
2
İdeal gaz denkleminden (PV=nRTP \cdot V = n \cdot R \cdot T) gazın mol sayısını bulmak.
n=0,25 moln = 0,25\text{ mol}
Verilen basınç, hacim ve sıcaklık değerlerini kullanarak gazın madde miktarını belirlemek.
3
Oksijen gazının diatomik (O2O_2) yapıda olduğunu dikkate alarak mol kütlesini hesaplayıp toplam kütleyi bulmak.
m=8 gm = 8\text{ g}
Mol sayısı ile mol kütlesini çarparak gazın kütlesine ulaşmak.

Anahtar Kavram

İdeal gaz denklemindeki değişkenlerin (P,V,n,R,TP, V, n, R, T) doğru birimlerle yerine konularak hesaplama yapılması.
Soru 5470Soru

Rüzgarsız ve durgun hava ortamında, doğrusal bir hat üzerinde aralarında belirli bir mesafe bulunan, özdeş ve sabit f0f_0 frekanslı ses dalgaları yayan iki hoparlör yere göre hareketsizdir. Bu iki hoparlörün arasında bulunan bir gözlemci, hoparlörleri birleştiren doğrultuda sabit vv hızıyla birinci hoparlörden uzaklaşıp ikinci hoparlöre doğru yürümektedir.

Buna göre, gözlemcinin hoparlörlerden gelen sesleri algılama sürecine ilişkin;

I. Gözlemcinin ikinci hoparlörden algıladığ�� sesin frekansı, f0f_0'dan büyüktür.
II. İkinci hoparlörden yayılan ses dalgalarının havadaki yayılma hızı, birinci hoparlörden yayılan ses dalgalarınınkinden daha büyüktür.
III. Hoparlörlerden yayılan ses dalgalarının havadaki dalga boyları birbirine eşittir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Gözlemcinin ikinci hoparlöre yaklaşmasından dolayı algıladığı frekansın kaynak frekansından büyük olması ve hoparlörler durgun olduğu için havadaki dalga boylarının eşit olması ifadeleri doğrudur.
İkinci hoparlöre yaklaşan gözlemci birim zamanda daha fazla dalga tepesiyle karşılaşacağı için ikinci hoparlörden yayılan sesin frekansını kaynak frekansından büyük algılar. Kaynaklar havaya göre hareketsiz olduğundan havadaki dalga boyları değişmez ve eşittir. Ses dalgalarının yayılma hızı ise ortam özellikleri değişmediği sürece sabittir.

Adım Adım Çözüm

1
Doppler olayında algılanan frekans değişiminin belirlenmesi.
Gözlemci birinci hoparlörden uzaklaşıp ikinci hoparlöre yaklaştığı için, birinci hoparlörden gelen sesin frekansını f0f_0'dan küçük, ikinci hoparlörden gelen sesin frekansını ise f0f_0'dan büyük algılar. Bu nedenle I. öncül doğrudur.
Gözlemci ile kaynak arasındaki bağıl hareket, birim zamanda gözlemciye ulaşan dalga tepesi sayısını (algılanan frekansı) etkiler.
2
Dalgaların yayılma hızının incelenmesi.
Her iki hoparlörden yayılan ses dalgaları da aynı durgun hava ortamında yayılmaktadır. Sesin yayılma hızı yalnızca ortamın fiziksel özelliklerine (sıcaklık, yoğunluk vb.) bağlıdır; gözlemcinin veya kaynağın hareketinden etkilenmez. Dolayısıyla iki dalganın da havadaki yayılma hızı eşittir, II. öncül yanlıştır.
Doppler olayında dalganın ortamdaki hızı kaynak ya da gözlemcinin hareketine bağlı olarak değişmez.
3
Havadaki dalga boylarının karşılaştırılması.
Kaynaklar (hoparlörler) havaya göre durgundur. Durgun kaynaklardan yayılan dalgaların havadaki dalga boyu λ=vses/f0\lambda = v_{ses}/f_0 formülüyle belirlenir. Kaynakların frekansları (f0f_0) ve dalgaların yayılma hızları (vsesv_{ses}) aynı olduğundan havadaki dalga boyları eşittir, III. öncül doğrudur.
Kaynağın durgun olması durumunda havada oluşan dalga tepeleri arasındaki mesafe (dalga boyu) her yönde simetrik ve sabittir.

Anahtar Kavram

Doppler olayında gözlemci hareket ederken algılanan frekans değişir; ancak kaynaklar durgun olduğundan dalgaların havadaki dalga boyları ve ortamdaki yayılma hızları değişmez.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5471Soru

Sabit hacimli kapalı bir kapta 273 C273\text{ }^{\circ}\text{C} sıcaklıkta 8 gram8\text{ gram} ideal CH4CH_4 (metan) gazı bulunmaktadır. Kabın hacmi 22400 mL22400\text{ mL} olduğuna göre, bu kaptaki gazın basıncı kaç atm\text{atm}'dir?

(H=1 g/molH = 1\text{ g/mol}, C=12 g/molC = 12\text{ g/mol}, R=22,4273 Latm/(molK)R = \frac{22,4}{273}\text{ L}\cdot\text{atm/(mol}\cdot\text{K)})

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11

Cevap

Gazın bu sıcaklıktaki basıncı 1 atm1\text{ atm}'dir.
Verilen 8 gram8\text{ gram} CH4CH_4 gazı 0,5 mol0,5\text{ mol}'dür. Sıcaklık 546 K546\text{ K} ve hacim 22,4 L22,4\text{ L} olarak alındığında ideal gaz denkleminden basınç 1 atm1\text{ atm} olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Metan (CH4CH_4) gazının mol kütlesini ve mol sayısını hesaplayınız.
MA(CH4)=12+(4×1)=16 g/molM_A(CH_4) = 12 + (4 \times 1) = 16\text{ g/mol} ve n=816=0,5 moln = \frac{8}{16} = 0,5\text{ mol}
İdeal gaz denkleminde kullanılmak üzere gazın mol miktarını bulmak gerekir.
2
Sıcaklık ve hacim birimlerini ideal gaz denklemine uygun standart birimlere dönüştürünüz.
T=273+273=546 KT = 273 + 273 = 546\text{ K} ve V=224001000=22,4 LV = \frac{22400}{1000} = 22,4\text{ L}
İdeal gaz denkleminde sıcaklık Kelvin (KK), hacim ise Litre (LL) cinsinden olmalıdır.
3
Elde edilen değerleri ideal gas denkleminde (PV=nRTP \cdot V = n \cdot R \cdot T) yerine yazarak basıncı bulunuz.
P22,4=0,522,4273546    P=1 atmP \cdot 22,4 = 0,5 \cdot \frac{22,4}{273} \cdot 546 \implies P = 1\text{ atm}
Bütün değişkenler uygun birimlerle formüle yerleştirilerek bilinmeyen basınç değeri çekilir.

Anahtar Kavram

İdeal gaz denklemindeki (PV=nRTP \cdot V = n \cdot R \cdot T) değişkenlerin birim uyumunun (Kelvin ve Litre) sağlanması ve hesaplamaların yapılması.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5472Soru

İdeal bir gaz örneğinin farklı durumlardaki basınç, hacim ve sıcaklık değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

DurumBasınç (atmatm)Hacim (LL)Sıcaklık (C^{\circ}C)
1. Durum1,21,25,65,600
2. DurumP2P_211,211,2273273

Buna göre, tabloda belirtilen 2. durumdaki gazın basıncı (P2P_2) kaç atmatm'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1,21,2

Cevap

2. durumdaki gazın bas��ncı 1,2 atm1,2\text{ atm}'dir.
Sıcaklık 273 K273\text{ K}'den 546 K546\text{ K}'e çıkarılarak mutlak sıcaklık 2 katına çıkarılmıştır. Hacim de 5,6 L5,6\text{ L}'den 11,2 L11,2\text{ L}'ye çıkarılarak 2 katına çıkarılmıştır. Birleşik gaz yasasına göre basınç; mutlak sıcaklıkla doğru, hacimle ters orantılıdır. Sıcaklığın 2 katına çıkması basıncı 2 katına çıkarmaya çalışırken, hacmin 2 katına çıkması basıncı yarıya indirir. Bu iki etki birbirini dengelediği için gazın son basıncı değişmeyerek başlangıçtaki gibi 1,2 atm1,2\text{ atm} olarak kalır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen sıcaklık değerlerini Kelvin birimine dönüştürün.
T1=0 C+273=273 KT_1 = 0\text{ }^{\circ}\text{C} + 273 = 273\text{ K} ve T2=273 C+273=546 KT_2 = 273\text{ }^{\circ}\text{C} + 273 = 546\text{ K} olarak bulunur.
İdeal gaz denkleminde ve gaz yasalarında sıcaklık birimi her zaman mutlak sıcaklık (Kelvin) olmak zorundadır.
2
Birleşik gaz yasası denklemini kullanarak verileri yerine yazın.
P1V1T1=P2V2T2    1,25,6273=P211,2546\frac{P_1 \cdot V_1}{T_1} = \frac{P_2 \cdot V_2}{T_2} \implies \frac{1,2 \cdot 5,6}{273} = \frac{P_2 \cdot 11,2}{546} eşitliği elde edilir.
Gazın miktarı sabit olduğundan basınç, hacim ve sıcaklık arasındaki ilişki bu denklemle kurulur.
3
Eşitlikteki sadeleştirmeleri yaparak bilinmeyen P2P_2 değerini yalnız bırakın ve çözün.
546546 ile 273273 sadeleştiğinde sağ tarafta paydada 22 kalır. 11,211,2 ile 5,65,6 sadeleştiğinde sağ tarafta pay kısmında 22 kalır. Buradan 1,2=P222    P2=1,2 atm1,2 = P_2 \cdot \frac{2}{2} \implies P_2 = 1,2\text{ atm} bulunur.
Matematiksel işlemleri sadeleştirerek doğru sonuca ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Bir miktar gazın farklı durumlardaki basınç (PP), hacim (VV) ve sıcaklık (TT) ilişkisini incelemek için birleşik gaz yasası kullanılır. Mutlak sıcaklık (Kelvin) kullanımı birim dönüşümünde kritiktir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5473Soru

5,6 litrelik5,6\text{ litrelik} sabit hacimli kapalı bir kapta bulunan 8 gram8\text{ gram} ideal helyum (HeHe) gazının basıncı 16 atmosfer (atm)16\text{ atmosfer (atm)} olarak ölçülmüştür. Buna göre, kaptaki gazın sıcaklığı kaç santigrat derecedir (C^{\circ}\text{C})? (He=4 g/molHe = 4\text{ g/mol})

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 273

Cevap

Kaptaki helyum gazının sıcaklığı 273 °C'dir.
İdeal gaz formülü PV=nRTP \cdot V = n \cdot R \cdot T kullanılarak hesaplama yapıldığında gazın mutlak sıcaklığı 546 K546\text{ K} olarak bulunur. Bu sıcaklıktan 273273 çıkarıldığında, santigrat derece cinsinden sıcaklık 273 C273\text{ }^{\circ}\text{C} olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Kaptaki helyum gazının kütlesi kullanılarak mol say��sı hesaplanır.
n=2 moln = 2\text{ mol}
İdeal gaz denkleminde miktar birimi olarak mol sayısı kullanılması gerektiğinden, kütle mol sayısına dönüştürülmüştür.
2
İdeal gaz denklemi (PV=nRTP \cdot V = n \cdot R \cdot T) kullanılarak mutlak sıcaklık (TT) değeri çekilir.
T=546 KT = 546\text{ K}
Verilen basınç, hacim ve mol sayısı değerleri gaz sabitiyle oranlanarak mutlak sıcaklık bulunur.
3
Kelvin cinsinden bulunan sıcaklık değeri santigrat dereceye çevrilir.
t=273 Ct = 273\text{ }^{\circ}\text{C}
Soru kökünde sıcaklığın Celsius biriminden değeri istendiği için Kelvin değerinden 273 çıkarılmıştır.

Anahtar Kavram

İdeal gaz denklemi (PV=nRTP \cdot V = n \cdot R \cdot T) yardımıyla gaz değişkenlerinin hesaplanması ve sıcaklık birimlerinin (Kelvin - Celsius) birbirine dönüştürülmesi.
Soru 5474Soru

Siyah cisim ışıması yapan aşağıdaki kaynakların, maksimum şiddette ışıma gerçekleştirdikleri tepe dalga boylarını (λmax\lambda_{max}) en büyükten en küçüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Maksimum şiddetteki ışıma dalga boyları büyükten küçüğe sırasıyla: Kozmik mikrodalga arka plan ışıması, sarı renkli görünür ışık yayan metal blok ve morötesi bölgede ışıma yapan sıcak yıldız şeklindedir.
Elektromanyetik spektrumda dalga boyu en uzun olan mikrodalga bölgesindeki kozmik arka plan ışımasıdır. Onu görünür bölgedeki sarı ışık ve en kısa dalga boyuna sahip morötesi ışıma takip eder. Wien kayma yasasına göre sıcaklık ile tepe dalga boyunun ters orantılı olması da bu sıralamayı doğrular.

Adım Adım Çözüm

1
Her kaynağın yaydığı ışımanın elektromanyetik spektrumdaki yerini belirleyin.
Kozmik mikrodalga arka plan ışıması mikrodalga bölgesinde, sarı ışık yayan metal görünür bölgede, sıcak yıldız ise morötesi bölgede ��şıma yapar.
Işıma kaynaklarının dalga boylarını karşılaştırmak için öncelikle spektrumdaki yerlerini tespit etmek gerekir.
2
Belirlenen elektromanyetik dalga bölgelerini dalga boylarına göre sıralayın.
Dalga boyları arasındaki ilişki: Mikrodalga > Görünür Işık (Sarı) > Morötesi şeklindedir.
Elektromanyetik spektrumda mikrodalgaların dalga boyu görünür ışık ve morötesi ��şımalardan daha büyüktür.
3
Sıcaklıklar ile Wien kayma yasasını ilişkilendirerek sıralamayı doğrulayın.
λmaxT=sabit\lambda_{max} \cdot T = \text{sabit} bağıntısına göre, sıcaklık azaldıkça tepe dalga boyu artar. Sıcaklıklar: Yıldız (T15000 KT \approx 15000\text{ K}) > Metal blok (T5000 KT \approx 5000\text{ K}) > Kozmik arka plan (T2,7 KT \approx 2,7\text{ K}) şeklindedir. Dolayısıyla tepe dalga boyları tersi yönde sıralanır.
Siyah cismin mutlak sıcaklığı ile maksimum şiddette ışıma yaptığı tepe dalga boyu ters orantılıdır.

Anahtar Kavram

Wien kayma yasasına göre siyah cismin sıcaklığı arttıkça maksimum şiddette ışıma yaptığı tepe dalga boyu küçülür.
Soru 5475Soru

Astronomlar, uzak bir galakside yer alan iki farklı yıldızın y��zey sıcaklıklarını ve bu yıldızların yaydığı elektromanyetik dalgaları incelemektedir. Yapılan ölçümlere göre, birinci yıldızın yüzey sıcaklığı T1=6000 KT_1 = 6000\text{ K}, ikinci yıldızın yüzey sıcaklığı ise T2=3000 KT_2 = 3000\text{ K} olarak belirlenmiştir. Yıldızların mükemmel birer siyah cisim gibi davrandığı kabul edilmektedir.

Buna göre, birinci yıldızın birim yüzeyinden birim zamanda yaydığı toplam ışıma enerjisinin (E1E_1), ikinci yıldızınkinden (E2E_2) oranı E1E2\frac{E_1}{E_2} ve bu yıldızların maksimum şiddette yaptığı ışımaların tepe dalga boylarının oranı λ1λ2\frac{\lambda_1}{\lambda_2} sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 16ve1216 ve \frac{1}{2}

Cevap

16ve1216 ve \frac{1}{2}
Toplam ışıma gücü oranı, sıcaklıkların oranının dördüncü kuvvetine (24=162^4 = 16) eşittir. Tepe dalga boyu oranı ise sıcaklıkların oranının tersine (1/21/2) eşittir. Bu iki sonucu birleştiren seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Wien Kayma Yasası kullanılarak yıldızların tepe dalga boylarının oranı hesaplanır.
λ1λ2=T2T1=3000 K6000 K=12\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \frac{T_2}{T_1} = \frac{3000\text{ K}}{6000\text{ K}} = \frac{1}{2} bulunur.
Siyah cisim ışımasında maksimum şiddetteki ��şımanın dalga boyu (tepe dalga boyu), cismin mutlak sıcaklığı ile ters orantılıdır.
2
Stefan-Boltzmann Yasası kullanılarak birim yüzeyden birim zamanda yayılan toplam ışıma enerjilerinin oranı hesaplanır.
E1E2=(T1T2)4=(6000 K3000 K)4=24=16\frac{E_1}{E_2} = \left(\frac{T_1}{T_2}\right)^4 = \left(\frac{6000\text{ K}}{3000\text{ K}}\right)^4 = 2^4 = 16 bulunur.
Siyah cismin birim yüzeyinden birim zamanda yaydığı toplam enerji, cismin mutlak sıcaklığının dördüncü kuvveti (T4T^4) ile doğru orantılıdır.

Anahtar Kavram

Siyah cisim ışımasında Wien Kayma Yasası ve Stefan-Boltzmann Yasası ilişkileri.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5476Soru

Eşit mol sayısında XX ve YY ideal gazlarını içeren özdeş iki kabın sıcaklıkları sırasıyla 527 C527\text{ }^\circ\text{C} ve 127 C127\text{ }^\circ\text{C} olarak ölçülmüştür. Bu kaplarda bulunan özdeş musluklar aynı anda ve eşit süreliğine açılıp kapatıldığında; birinci kaptaki XX gazının %80\%80'inin, ikinci kaptaki YY gazının ise %20\%20'sinin effüzlendiği (kaptan dışarı kaçtığı) belirleniyor.

Buna göre, XX ve YY gazlarının mol kütleleri arasındaki oran (MXMY\frac{M_X}{M_Y}) aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 18\frac{1}{8}

Cevap

Gazların mol kütleleri arasındaki oran MXMY=18\frac{M_X}{M_Y} = \frac{1}{8} olarak bulunur.
Gazların effüzyon hızları oranı, mutlak sıcaklıklarının karekökü ile doğru, mol kütlelerinin karekökü ile ters orantılıdır. Sıcaklıklar Kelvin'e çevrildiğinde TX=800 KT_X = 800\text{ K} ve TY=400 KT_Y = 400\text{ K} olur. Aynı sürede ayrılan miktarların oranı hız oranını (vX/vY=4v_X/v_Y = 4) verir. Graham Yasası denkleminden MXMY\frac{M_X}{M_Y} oranı 18\frac{1}{8} olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Gazların sıcaklıklarını Celsius biriminden Kelvin birimine çevirmek.
TX=527+273=800 KT_X = 527 + 273 = 800\text{ K} ve TY=127+273=400 KT_Y = 127 + 273 = 400\text{ K}
Kinetik teoride difüzyon ve effüzyon hesaplamalarında mutlak sıcaklık (TT, Kelvin cinsinden) kullanılmalıdır.
2
Eşit sürede kaplardan ayrılan gaz miktarlarından yararlanarak effüzyon hızları oranını belirlemek.
vX/vY=8020=4v_X / v_Y = \frac{80}{20} = 4
Aynı sürede kaptan kaçan gaz miktarı, o gazın effüzyon hızı ile doğru orantılıdır.
3
Graham Difüzyon Yasasını uygulayarak gazların mol kütleleri oranını hesaplamak.
vXvY=TXTYMYMX    4=800400MYMX    16=2MYMX    MYMX=8    MXMY=18\frac{v_X}{v_Y} = \sqrt{\frac{T_X}{T_Y} \cdot \frac{M_Y}{M_X}} \implies 4 = \sqrt{\frac{800}{400} \cdot \frac{M_Y}{M_X}} \implies 16 = 2 \cdot \frac{M_Y}{M_X} \implies \frac{M_Y}{M_X} = 8 \implies \frac{M_X}{M_Y} = \frac{1}{8}
Bir gazın effüzyon hızı, mutlak sıcaklığın karekökü ile doğru, mol kütlesinin karekökü ile ters orantılıdır.

Anahtar Kavram

Graham'ın Difüzyon ve Effüzyon Yasası
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5477Soru

Kinetik teoriye göre, ideal gazların ortalama difüzyon (yayılma) hızları; mutlak sıcaklığ��n karekökü ile doğru, mol kütlesinin karekökü ile ters orantılıdır.

Laboratuvarda bulunan özdeş üç kapta aşağıdaki ideal gaz örnekleri bulunmaktadır:

* I. 100 K100\text{ K} sıcaklıkta HeHe gazı
* II. 900 K900\text{ K} sıcaklıkta CH4CH_4 gazı
* III. 400 K400\text{ K} sıcaklıkta SO2SO_2 gazı

Buna göre, bu kaplardaki gaz moleküllerinin ortalama yayılma hızlarını en yavaştan en hızlıya do��ru sıralayınız.

(H=1 g/molH = 1\text{ g/mol}, He=4 g/molHe = 4\text{ g/mol}, C=12 g/molC = 12\text{ g/mol}, O=16 g/molO = 16\text{ g/mol}, S=32 g/molS = 32\text{ g/mol})

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Gaz moleküllerinin ortalama yay��lma hızlarının en yavaştan en hızlıya doğru sıralanışı: III (SO2SO_2), I (HeHe), II (CH4CH_4) şeklindedir.
Graham Yayılma Yasası formülü (vTMAv \propto \sqrt{\frac{T}{M_A}}) uygulandığında gazların hız katsayıları SO2SO_2 için 2,52,5, HeHe için 55 ve CH4CH_4 için 7,57,5 olarak bulunur. Bu durum en yavaş gazın SO2SO_2 (III), ortanca gazın HeHe (I) ve en hızlı gazın CH4CH_4 (II) olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen atom kütlelerini kullanarak gazların mol kütlelerini (MAM_A) hesaplayın.
He=4 g/molHe = 4\text{ g/mol}, CH4=12+4×1=16 g/molCH_4 = 12 + 4 \times 1 = 16\text{ g/mol}, SO2=32+2×16=64 g/molSO_2 = 32 + 2 \times 16 = 64\text{ g/mol} olarak hesaplanır.
Gaz moleküllerinin hızlarını karşılaştırmak için öncelikle mol kütlelerinin belirlenmesi gerekir.
2
Graham Yayılma Yasası bağıntısını (vTMAv \propto \sqrt{\frac{T}{M_A}}) her gaz örneği için uygulayarak oransal hızları bulun.
I. HeHe için: vI1004=5v_I \propto \sqrt{\frac{100}{4}} = 5
II. CH4CH_4 için: vII90016=7,5v_{II} \propto \sqrt{\frac{900}{16}} = 7,5
III. SO2SO_2 için: vIII40064=2,5v_{III} \propto \sqrt{\frac{400}{64}} = 2,5
Gaz moleküllerinin ortalama hızları mutlak sıcaklığın karekökü ile doğru, mol kütlesinin karekökü ile ters orantılıdır.
3
Bulunan oransal hız değerlerini en yavaştan en hızlıya (küçükten büyüğe) doğru karşılaştırarak sıralayın.
2,5<5<7,52,5 < 5 < 7,5 olduğundan hız sıralaması vIII<vI<vIIv_{III} < v_I < v_{II} yani III < I < II şeklindedir.
Hız katsayısı en küçük olan gaz en yavaş yayılan, en büyük olan gaz ise en hızlı yayılandır.

Anahtar Kavram

Graham Yayılma Yasası uyarınca gazların difüzyon hızları mutlak sıcaklığın kareköküyle doğru, mol kütlesinin kareköküyle ters orantılıdır.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5478Soru

Aşağıda Divan edebiyatı nazım şekillerinden alınmış üç farklı beyit verilmiştir:

I.
*Esti nesîm-i nev-bahâr açıldı güller subh-dem*
*Açsın bizim de gönlümüz sâkî meded sun câm-ı Cem*

II.
*Kamu bîmârına cânân devâ-yı derd eder ihsân*
*Niçün kılmaz bana dermân beni bîmâr sanmaz mı*

III.
*Bir eşek var idi zaîf ü nizâr*
*Yük elinden anın katı zâr*

Bu beyitlerin yapısal ve tematik özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II. beyit, şairin mahlasını barındırması ve sevgilinin cefasından yak��nması sebebiyle ait olduğu gazelin son (makta) beytidir.

Cevap

İkinci beytin şairin mahlasını barındırdığı ve ait olduğu gazelin makta beyti olduğunu iddia eden seçenek
İkinci beyit kendi arasında kafiyeli (musarra) değildir (kafiye düzeni 'xa' biçimindedir) ve şairin mahlasını içermemektedir. Divan şiirinde gazel ve kasidelerin son beyitlerine 'makta' denir ve bu beyitlerde şairin mahlasının bulunması zorunludur. Ayrıca makta beyitleri kendi arasında kafiyeli olmak zorunda değildir, fakat bu beyitte ne mahlas vardır ne de yapısal özellikler makta beyti olduğunu göstermektedir. Bu nedenle bu beyitle ilgili yapılan değerlendirme yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin kafiye düzenlerini (musarra olup olmadıklarını) belirleme.
I. beyit (subh-dem / câm-ı Cem) kendi arasında kafiyeli (aa), II. beyit (ihsân / sanmaz mı) kendi arasında kafiyeli değil (xa), III. beyit (nizâr / zâr) kendi arasında kafiyelidir (aa).
Nazım şekillerinin matla beyti olup olmadığını ve genel kafiye yapısını tespit etmek.
2
Beyitlerin tematik (içerik) özelliklerini inceleme.
I. beyit doğa (bahar) ve içki meclisi tasviri (nesib/teşbib); II. beyit sevgiliye duyulan lirik aşk acısı (gazel konusu); III. beyit ise bir hayvan üzerinden giden anlatı/olay örgüsü (mesnevi konusu) içermektedir.
Beyitlerin hangi nazım şekline (kaside, gazel, mesnevi) ait olduğunu kesinleştirmek.
3
Seçeneklerde verilen iddiaların doğruluk değerini analiz etme ve yanlış olanı bulma.
Lirik konulu II. beyitte şair adı (mahlas) geçmemektedir ve kafiyesi 'xa' olduğundan bu beyit bir gazelin makta (son) beyti olamaz. Dolayısıyla bu beytin makta beyti olduğunu savunan seçenek yanlıştır.
Seçenekler arasından yanlış bilgiyi içeren seçeneği saptamak.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin yapısal ve tematik analizi
Soru 5479Soru

Bir fizik laboratuvarında gerçekleştirilen deneyde, boşluk ortamında ilerleyen iki farklı elektromanyetik dalga incelenmektedir. Dalgalardan birincisi, yayılma doğrultusu yatay düzlemde doğu yönünde olan bir morötesi (UV) ışık; ikincisi ise aynı ortamda yayılan bir mikrodalgadır. Deney esnasında, morötesi ışığın elektrik alan vektörünün (E\vec{E}) düşey doğrultuda ve yukarı yönlü olduğu tespit edilmiştir.

Buna göre, bu dalgalarla ilgili;
I. Morötesi ışığın bu andaki manyetik alan vektörü (B\vec{B}) güney yönündedir.
II. Morötesi ışığın boşluktaki yayılma sürati, mikrodalganın boşluktaki yayılma süratinden büyüktür.
III. Morötesi ışığın frekansı, mikrodalganın frekansından büyüktür.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Morötesi ışığın manyetik alan vektörünün güney yönünde olduğu ve morötesi ��şığın frekansının mikrodalganınkinden büyük olduğunu ifade eden seçenek.
Elektromanyetik dalgalarda E×B\vec{E} \times \vec{B} vektörel çarpımı yayılma yönünü verir. Yukarı yönlü elektrik alan ile güney yönlü manyetik alan çarpıldığında doğu yönünde bir yayılma elde edilir, bu nedenle birinci öncül doğrudur. Ayrıca morötesi ışınların frekansı elektromanyetik spektrumda mikrodalgalardan daha büyüktür, bu yüzden üçüncü öncül de doğrudur. Tüm elektromanyetik dalgalar boşlukta aynı süratle (cc) yayıldığından ikinci öncül yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Sağ el kuralını uygulayarak morötesi ışığın manyetik alan yönünü bulunuz.
Elektromanyetik dalgaların yayılma yönü, elektrik alan (E\vec{E}) ile manyetik alan (B\vec{B}) vektörlerinin vektörel çarpımıyla (E×B\vec{E} \times \vec{B}) bulunur. Sağ elin dört parmağı elektrik alan yönünü (Yukarı, +z+z), başparmak dalganın yayılma yönünü (Doğu, +x+x) gösterecek şekilde tutulursa, avuç içi manyetik alanın yönünü (Güney, y-y) gösterir. Bu nedenle I. öncül doğrudur.
Elektromanyetik dalgalar enine dalgalardır; hız, elektrik alan ve manyetik alan vektörleri birbirine daima diktir.
2
Morötesi ışık ve mikrodalganın boşluktaki yayılma süratlerini karşılaştırınız.
Boşluktaki tüm elektromanyetik dalgalar (radyo dalgaları, mikrodalgalar, kızılötesi, görünür ışık, morötesi, X-ışınları, gama ışınları) frekans veya enerjilerinden bağımsız olarak ışık hız��yla (cc) yayılırlar. Dolayısıyla morötesi ışık ile mikrodalgaların boşluktaki yayılma süratleri eşittir. Bu nedenle II. öncül yanlıştır.
Elektromanyetik dalgaların boşluktaki yayılma hızı dalga türüne bağlı değildir.
3
Elektromanyetik spektrumu göz önüne alarak dalgaların frekanslarını karşılaştırınız.
Elektromanyetik spektrumda morötesi ışığın dalga boyu mikrodalgalarınkinden çok daha küçüktür. Frekans ile dalga boyu ters orantılı olduğundan morötesi ışığın frekansı mikrodalganın frekansından büyüktür. Bu nedenle III. öncül doğrudur.
Mikrodalgalar düşük enerjili ve düşük frekanslı bölgede yer alırken, morötesi ışınlar yüksek enerjili ve yüksek frekanslı bölgededir.

Anahtar Kavram

Elektromanyetik dalgaların enine dalga özelliği, hızlarının boşlukta sabit ve eşit olması, elektrik/manyetik alan vektörlerinin sağ el kuralına göre yön ilişkisi ve elektromanyetik spektrumdaki frekans sıralaması.
Soru 5480Soru

Bir fotoelektrik olay deneyinde, bir fotosel lambanın katot yüzeyine dalga boyu λ\lambda olan tek renkli ışık düşürüldüğünde, kopan fotoelektronları durdurabilen kesme potansiyel farkı VV olmaktadır.

Aynı fotoselin katot yüzeyine dalga boyu λ2\frac{\lambda}{2} olan tek renkli ışık düşürüldüğünde fotoelektronların kesme potansiyel farkı 3V3V olduğuna göre, katotta kullanılan metalin eşik dalga boyu kaç λ\lambda'dır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 22

Cevap

Metalin eşik dalga boyu 2λ2\lambda olur.
Einstein'ın fotoelektrik denklemi her iki durum için yazılıp ortak çözüldüğünde metalin eşik enerjisi E0=hc2λE_0 = \frac{hc}{2\lambda} olarak elde edilir. Eşik enerjisi ile eşik dalga boyu arasındaki E0=hcλ0E_0 = \frac{hc}{\lambda_0} ilişkisinden metalin eşik dalga boyunun 2λ2\lambda olduğu bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
İlk durum için Einstein'ın fotoelektrik denklemini yazmak.
hcλ=E0+eV\frac{hc}{\lambda} = E_0 + eV
Gelen fotonun enerjisi, metalin eşik enerjisi (E0E_0) ve kopan fotoelektronların maksimum kinetik enerjisinin (Ek=eVE_k = eV) toplamına eşittir.
2
İkinci durum için dalga boyu yarıya düşürülüp kesme potansiyeli 3V3V yapıldığında denklemi yazmak.
hcλ/2=E0+3eV2hcλ=E0+3eV\frac{hc}{\lambda/2} = E_0 + 3eV \Rightarrow \frac{2hc}{\lambda} = E_0 + 3eV
Dalga boyu yarıya indiğinde fotonun enerjisi iki katına çıkar ve yeni kesme potansiyeli kinetik enerjiyi 3eV3eV yapar.
3
Elde edilen iki denklemden eVeV ifadesini çekip eşitlemek veya yerine koymak.
eV=hcλE0eV = \frac{hc}{\lambda} - E_0 ifadesini ikinci denklemde yerine yazarak: 2hcλ=E0+3(hcλE0)E0=hc2λ\frac{2hc}{\lambda} = E_0 + 3\left(\frac{hc}{\lambda} - E_0\right) \Rightarrow E_0 = \frac{hc}{2\lambda}
Her iki denklemdeki ortak değişkenleri kullanarak metalin eşik enerjisini (E0E_0) foton enerjisi cinsinden bulmak.
4
Bulunan eşik enerjisi değerinden eşik dalga boyunu (λ0\lambda_0) hesaplamak.
E0=hcλ0=hc2λλ0=2λE_0 = \frac{hc}{\lambda_0} = \frac{hc}{2\lambda} \Rightarrow \lambda_0 = 2\lambda
Eşik enerjisi ile eşik dalga boyu arasındaki ters orantı ilişkisini kullanarak hedef dalga boyuna ulaşmak.

Anahtar Kavram

Fotoelektrik olayda Einstein'ın enerji korunumu denklemi ve dalga boyu-enerji ilişkisi.
ÖncekiSayfa 274 / 437Sonraki
Tüm alıştırma soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin