Tüm alıştırma soruları

Klasik mantıkta Porphyrios Ağacı ile somutlaştırılan kavramlar arası hiyerarşik ilişkileri belirleyen 'beş tümel' (cins, tür, ayrım, özgülük, ilinti) sınıflandırması kullanılır.

Buna göre, sol sütunda verilen beş tümel kavramlarını, sağ sütundaki akıllı telefon hiyerarşisine ait örnek ifadelerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Yunus Emre’nin;

*Dervişlik dedikleri hırka ile taç değil,*
*Gönlün derviş eyleyen hırkaya muhtaç değil.*

dizeleri, tasavvufi hayatın dışsal ve şekilsel boyutundan ziyade özüne ve samimiyetine vurgu yapmaktadır. Bu dizelerde dile getirilen; dış gösterişten ve maddi unsurlardan kaçınarak, dünya malına ve makamına karşı mesafeli durup kalben Allah’a yönelme anlayışı, tasavvufi düşüncenin temellerini oluşturan aşağıdaki kavramlardan hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Sosyolojide ve antropolojide din kurumunun toplumsal işlevlerine dair çeşitli kuramsal yaklaşımlar geliştirilmiştir.

Buna göre, sol sütunda yer alan kuramcıları sağ sütunda verilen ve onların din kurumuna yaklaşımlarını yansıtan temel aç��klamalarla eşleştiriniz.

İslam düşüncesinde iman ve İslam kavramları, aralarındaki sıkı münasebete rağmen farklı boyutları temsil eder. İmanın aslı, kalbin derinliklerinde gerçekleşen ve "tasdik" adı verilen içsel kabule dayanır. İslam ise kelime anlamındaki "teslimiyet" ve "boyun eğme" doğrultusunda, bireyin dini hükümleri dış dünyada eyleme dökerek zahiri olarak kabul ettiğini göstermesidir.

Bu bilgiler ışığında;

I. Kalbinde inanç barındırmadığı hâlde toplumsal veya kişisel nedenlerle dini vecibeleri yerine getiren bir kimse, Allah katında mümin sayılmaz.
II. İman ve İslam kavramları pratik hayatta birbirini tamamlasa da kalbi tasdikin bulunmadığı bir dışsal teslimiyet, uhrevi kurtuluş için yeterli değildir.
III. Sözlü beyan (ikrar), imanın dünyevi olarak hukuki bir statü kazanması için gerekliyken; kalbi tasdik, imanın hakikatinin oluşması için yegane rükündür.

yargılarından hangileri doğrudur?

Aşağıdaki metinde boş bırakılan yerleri Dede Korkut Hikâyeleri'nde geçen kavram ve şahsiyetleri dikkate alarak uygun ifadelerle doldurunuz.

Günümüzde tıp alanındaki gelişmelerle birlikte suni döllenme ve tüp bebek yöntemleri sıklıkla uygulanmaktadır. İslam dini, tıbbi tedavileri teşvik etmekle birlikte neslin korunması ve aile kurumunun zarar görmemesi için biyoetik konularda belirli sınırlar çizmiştir.

Buna göre, yeni üreme teknolojileri ve tüp bebek uygulamalarıyla ilgili;

I. Döllendirilecek yumurta ve spermin nikahlı eşlere ait olması ve embriyonun eşin rahmine yerleştirilmesi,
II. Eşlerden birinin üreme hücresinin yetersiz olduğu durumlarda tıbbi gerekçelerle dışarıdan donör (h��cre bağışçısı) kullanılması,
III. Eşlerden birinin vefat etmesinden sonra, önceden dondurulmuş olan üreme hücreleriyle döllenme işleminin gerçekleştirilmesi

durumlarından hangileri İslam ahlakı ve hukuku açısından caiz görülen uygulamalar arasında yer alır?

Kültür, yalnızca doğaya eklenmiş insan yapımı nesnelerden ibaret değildir; o aynı zamanda insanın dünyayı algılama, ona anlam verme ve toplumsal düzeni kurma biçimidir. Örneğin, geleneksel bir Türk evinin mimari yapısı (maddi kültür), sadece iklim koşullarına ve coğrafi yap��ya göre şekillenmez. Bu evin oda tasarımı, pencerelerin yerleşimi ve haremlik-selamlık gibi bölmeleri, o toplumun mahremiyet algısını, aile içi ilişkilerini ve dini inançlarını (manevi kültür) doğrudan yansıtır. Bu yönüyle maddi kültür unsurları, manevi kültürün zihniyet dünyasının görünür hale geldiği nesnel alanlar olarak işlev görür.

Buna göre kültürün tanımı, unsurları ve işlevleri dikkate alındığında, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

I. Öncül: Bütün filozoflar sorgulayıcıdır.
II. Öncül: Platon bir filozoftur.
Sonuç: O hâlde Platon sorgulayıcı bir filozoftur.

Yukarıda verilen kıyasta, klasik mantığın kıyas kurallarından hangisine uyulmadığı için hatalı bir akıl yürütme yapılmıştır?

İslam kaynaklarında Hz. Peygamber’in sünnetinin dinî bir delil ve kurucu unsur olarak kabul edilmesi, onun vahyi yalnızca aktarmakla kalmayıp dinin pratik hayattaki sınırlarını belirleme ve somutlaştırma yetkisine de dayanır. Bu bağlamda, Hz. Peygamber'in risalet sürecindeki bazı uygulamaları şu şekildedir:

I. Kur'an'da doğrudan zikredilmemesine karşın, altın ve ipek kullanımının erkeklere haram kılınması gibi helal-haram sınırlarına dair yeni dinî hükümler vazetmesi
II. Kur'an’ın emrettiği af, m��samaha ve adalet gibi ahlaki ilkeleri kendi şahsi ve sosyal hayatında eksiksiz bir biçimde uygulayarak Müslümanlar için somut bir 'üsve-i hasene' (en güzel örnek) oluşturması

Yukarıda verilen öncüllerdeki uygulamalar, Hz. Muhammed’in peygamberlik görevlerinden sırasıyla hangilerini doğrudan örneklendirmektedir?

Bir İslam bilgini, namaz kıldığı hâlde yalan söylemekten, gıybet etmekten ve kul hakkı yemekten çekinmeyen bir kişi hakkında şu değerlendirmeyi yapmıştır:

"Bu kişinin kıldığı namaz, fıkhi açıdan geçerlilik şartlarını taşımış ve üzerindeki borcu düşürmüş olabilir. Ancak bu ibadet, Kur'an'ın namaza yüklediği kötülüklerden alıkoyma işlevini yerine getiremediği için ibadetin asıl gayesinden mahrum kalmıştır."

Bu parçadan hareketle İslam'da ibadet ve ibadetin amacı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İslam ahlak düşünürleri, insan ruhundaki temel güçleri ve bunların dengelenmesiyle ortaya çıkan başlıca erdemleri tasnif etmişlerdir. Bu erdemler bireysel ve toplumsal hayatın ahlaki çerçevede şekillenmesinde kilit rol oynar. Buna göre, aşağıda verilen ahlaki erdemleri İslam ahlakındaki karşılık gelen tanımlarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Klasik mantıkta yeter-sebep ilkesinin, bir önermenin aynı anda hem doğru hem de yanlış olamayacağını savunan akıl ilkesi olduğu iddiası do��ru bir yargı mıdır?

Tarih boyunca bazı inanç sistemlerinde, tanrısal irade ile insan arasında köprü vazifesi gören ruhban sınıfları oluşmuş ve inanç esasları sıradan insanların tek başına kavrayamayacağı karmaşık felsefi gizemler üzerine inşa edilmiştir. Buna karşılık İslam, inanç ilkelerini her insanın fıtraten kavrayabileceği bir yapıda sunmuş; Yaratıcı ile kul arasına hiçbir vasıtanın giremeyeceğini ilan etmiştir.

Buna göre paragrafta, İslam inanç esaslarının aşağıdaki özelliklerinden hangisi vurgulanmaktadır?

Bir mantık öğretmeni, öğrencilerinden aşağıdaki argümanın geçerliliğini çözümleyici çizelge (semantik tablo) yöntemiyle denetlemelerini istemiştir:

Öncüller:
* $p \rightarrow q$
* $\sim p \rightarrow r$

Sonuç:
* $q \lor r$

Sınıftan bir öğrenci tahtaya kalkarak denetleme işlemini şu şekilde başlatmıştır:
1. $p \rightarrow q$ (1. Öncül)
2. $\sim p \rightarrow r$ (2. Öncül)
3. $q \lor r$ (Sonuç)

Öğrenci bu adımdan sonra çizelge kurallarını doğru bir şekilde uygulayarak çözümlemeyi tamamlamış ve çizelgede açık yollar (dallar) kaldığını görerek argümanın geçersiz olduğu sonucuna varmıştır.

Buna göre, öğrencinin yaptığı denetleme işlemi ve ulaştığı sonuçla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Aşağıda sol sütunda verilen edebi akımları, sağ sütundaki Türk edebiyatından seçilmiş örnek edebi durumlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Sembolik mantık dersinde öğretmen, öğrencilerinden $\sim p \rightarrow (p \wedge q)$ önermesinin doğruluk değerlerini tablo çizerek denetlemelerini istemiştir. Bir öğrenci bu önerme için aşağıdaki doğruluk tablosunu hazırlamıştır:

Bu tabloya dayanarak $\sim p \rightarrow (p \wedge q)$ önermesiyle ilgili yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Ala gözlü benli dilber
Koma beni el yerine
Altın kemerin olayım
Dola beni bel yerine

Bu dörtlünün nazım biçimi ve nazım türü aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmi��tir?

İslamiyet öncesi Türk edebiyatının yazılı dönemi (Göktürk ve Uygur dönemleri) ile ilgili şu bilgiler verilmiştir:

I. Göktürk Yazıtları'nda yabancı etkilerden uzak, yalın ve ulusal nitelikler taşıyan bir dil tercih edilirken; Uygur metinlerinde yeni dinlerin etkisiyle Sanskritçe, Soğdca ve Çince kelimeler yoğun bir şekilde kullanılmıştır.
II. Orhun Yazıtları'nda yer alan metinlerin tamamı Yolluğ Tigin tarafından kaleme alınmış; bu yazıtlar Türk hitabet ve tarih yazıcılığının ilk örnekleri olarak kabul edilmiştir.
III. Uygur Dönemi'ne ait olan *Sekiz Yükmek*, Mani dininin esaslarını halka anlatmak amacıyla yazılmış, fal kitabı niteliğindeki manzum bir eserdir.
IV. Budist öğretiyi yaymak amacıyla Çinceden Uygur Türkçesine çevrilen *Altun Yaruk* (Altın Işık), içerisinde "Aç Pars Hikâyesi" gibi dinî-ahlaki öyküleri de barındıran hacimli bir yapıttır.

Buna göre, numaralanmış yargılardan hangileri doğrudur?

Ayetlerde yer alan tevhit vurgularını doğru kavramak, tevhidin boyutlarını anlamak açısından önem arz etmektedir.

Buna göre, sol sütunda verilen ayet meallerini sağ sütundaki ilgili tevhit boyutlarıyla eşleştirdiğinizde doğru eşleşme nasıl olmalıdır?

Kültür, toplumsal yaşamın sürdürülmesinde ve bireylerin sosyalleşmesinde hayati işlevlere sahiptir. Aşağıda kültürün farklı işlevleri ve bu işlevlerin sosyolojik tanımları verilmiştir. Solda yer alan kültür işlevlerini, sağda yer alan uygun açıklamalarla eşleştiriniz.