Problemler

889 soru

Soru 181Soru

Bir ailedeki Arda (büyük çocuk), Berk (küçük çocuk), Ceyda (anne) ve Doğan (baba) isimli bireylerin yaşlarıyla ilgili aşağıdakiler bilinmektedir:
* Büyük çocuk Arda doğduğunda, anne ile babanın yaşları toplamı 4444'tür.
* Küçük çocuk Berk doğduğunda, annenin yaşının babanın yaşına oranı 78\frac{7}{8}'dir.
* Berk, Arda'nın bugünkü yaşına geldiğinde; annenin yaşının babanın yaşına oranı 1314\frac{13}{14} olacaktır.
* Berk'in bugünkü yaşı, anne ile babanın yaşları farkının 44 katıdır.

Buna göre, Berk doğduğunda babanın ya��ı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 32

Cevap

Berk doğduğunda babanın yaşı 32'dir.
Doğru sonuca ulaşmak için anne ile babanın yaş farkının sabit olduğu bilgisiyle Berk'in bugünkü yaşı (B=16B = 16) ve babanın bugünkü yaşı (D=48D = 48) bulunmuştur. Berk doğduğunda (16 yıl önce) babanın yaşı 4816=3248 - 16 = 32 olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Bireylerin bugünkü yaşlarını değişkenlerle ifade etme.
C=DdC = D - d (burada d=DCd = D - C yaş farkıdır).
Yaş problemlerinde yaş farkının sabit olması özelliğini kullanmak denklemleri basitleştirir.
2
Berk'in bugünkü yaşını yaş farkı türünden yazma.
B=4dB = 4d
Soruda Berk'in bugünkü yaşının anne ile babanın yaş farkının 4 katı olduğu belirtilmiştir.
3
Berk doğduğunda (yani B yıl önce) yaş oranını kullanarak babanın yaşını d türünden bulma.
D=12dD = 12d ve C=11dC = 11d
Berk doğduğundaki yaş oranından yararlanarak babanın ve annenin bugünkü yaşlarını d cinsinden ifade etmek.
4
Berk Arda'nın yaşına geldiğinde (yani A-B yıl sonra) yaş oranını kullanarak Arda'nın yaşını d türünden bulma.
A=6dA = 6d
Gelecekteki yaş oranından yararlanarak Arda'nın bugünkü yaşını d cinsinden ifade etmek.
5
Arda doğduğundaki anne ve babanın yaşları toplamını kullanarak d değerini bulma.
d=4d = 4
Geçmişteki yaşlar toplamı bilgisini kullanarak bilinmeyen d parametresini çözmek.
6
Bulunan d değeriyle Berk ve babanın bugünkü yaşlarını hesaplama.
B=16B = 16 ve D=48D = 48
Babanın ve Berk'in bugünkü gerçek yaşlarını elde etmek.
7
Berk doğduğundaki babanın yaşını bulma.
3232
Babanın bugünkü yaşından Berk'in bugünkü yaşını çıkararak Berk doğduğundaki yaşını bulmak.

Anahtar Kavram

Yaş Problemleri
Soru 182Soru

Bir kahve dükkanı, bir bardak filtre kahvenin maliyetini 2020 TL olarak hesaplamı��tır. Bu kahve, maliyeti üzerinden %80\%80 kârla fiyatlandırılarak menüye eklenmiş; ancak daha sonra bu menü fiyatı üzerinden %25\%25 indirim yapılmıştır.

Buna göre, indirimli bir bardak filtre kahvenin satış fiyatı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 27

Cevap

İndirimli bir bardak filtre kahvenin satış fiyatı 27 TL'dir.
Maliyeti 20 TL olan kahveye %80 kâr eklendiğinde menü fiyatı 36 TL olur. Menü fiyatı üzerinden %25 indirim yapıldığında, indirim tutarı 9 TL olup indirimli satış fiyatı 27 TL olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Kahvenin maliyeti üzerinden kârlı satış (menü) fiyatını hesaplamak
20×(1+80100)=3620 \times (1 + \frac{80}{100}) = 36 TL
Kahve ilk olarak maliyeti üzerinden %80 kârla satışa sunulmuştur.
2
Menü fiyatı üzerinden yapılacak indirim tutarını hesaplamak
36×25100=936 \times \frac{25}{100} = 9 TL
İndirim oranı olan %25, kahvenin mevcut menü fiyatı olan 36 TL'ye uygulanmalıdır.
3
İndirimli satış fiyatını bulmak için indirim tutarını menü fiyatından çıkarmak
369=2736 - 9 = 27 TL
İndirimli fiyat, menü fiyatından indirim miktarının çıkarılmasıyla elde edilir.

Anahtar Kavram

Kâr-zarar ve indirim problemlerinde yüzde hesaplamalarının doğru matraha uygulanması.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 183Soru

Aslı ve Burak'ın bugünkü yaşları ile ilgili aşağıdakiler bilinmektedir:

* Aslı'nın bugünkü yaşı, Burak'ın bugünkü yaşının 22 katından 44 eksiktir.
* Burak, Aslı'nın bugünkü yaşına geldiğinde ikisinin yaşları toplamı 4848 olacaktır.

Buna göre, Aslı'nın bugünkü yaşı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20

Cevap

Aslı'nın bugünkü yaşı 20'dir.
Burak'ın yaşı xx, Aslı'nın yaşı 2x42x - 4 olarak belirlendikten sonra, Burak'ın Aslı'nın yaşına gelmesi için yaş farkı kadar, yani x4x - 4 yıl geçmelidir. Bu süre sonunda her ikisi de x4x - 4 yaş büyüyeceğinden, Burak 2x42x - 4, Aslı ise 3x83x - 8 yaşına ulaşır. Yaşlarının toplamı olan 5x125x - 12 ifadesi 48'e eşitlendiğinde x=12x = 12 bulunur. Buradan Aslı'nın bugünkü yaşı 2×124=202 \times 12 - 4 = 20 olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Kişilerin bugünkü yaşlarını bilinmeyen cinsinden ifade etme
Burak'ın bugünkü yaşına xx denilirse, Aslı'nın bugünkü yaşı 2x42x - 4 olur.
Soruda verilen 'Aslı'nın yaşının Burak'ın yaşının 2 kat��ndan 4 eksik olması' bilgisini matematiksel modele dökmek için.
2
Kişilerin yaş farkını hesaplama
Yaş farkı = (2x4)x=x4(2x - 4) - x = x - 4 olur.
Burak'ın Aslı'nın bugünkü yaşına gelmesi için kaç yıl geçmesi gerektiğini belirlemek için.
3
Geçen süre sonundaki yaşları ve bu yaşların toplamını ifade etme
Aradan x4x - 4 yıl geçmelidir. Bu süre sonunda Burak 2x42x - 4, Aslı ise (2x4)+(x4)=3x8(2x - 4) + (x - 4) = 3x - 8 yaşında olur. Yaşları toplamı (2x4)+(3x8)=5x12(2x - 4) + (3x - 8) = 5x - 12 olarak bulunur.
Yıllar geçtikçe gruptaki her bireyin yaşının aynı miktarda artacağını göz önünde bulundurarak gelecekteki yaş toplamını bulmak için.
4
Denklemi kurup bilinmeyeni çözme
5x12=48    5x=60    x=125x - 12 = 48 \implies 5x = 60 \implies x = 12 bulunur.
Gelecekteki yaşları toplamının 48 olacağı bilgisini kullanarak Burak'ın bugünkü yaşını bulmak için.
5
İstenen kişinin yaşını hesaplama
Aslı'nın bugünkü yaşı = 2x4=2×124=202x - 4 = 2 \times 12 - 4 = 20 olur.
Soruda bizden Aslı'nın bugünkü yaşının istendiğini dikkate alarak sonuca ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Yaş problemlerinde iki kişi arasındaki yaş farkı zamanla değişmez; geçen süre gruptaki her bireyin yaşına eşit olarak eklenir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 184Soru

Bir bisikletçi, AA ve BB kentleri arasındaki yolu sabit hızlarla gidip gelmiştir. Bu yolun bir kısmı düz, geri kalan kısmı ise yokuştur.

Bisikletçinin hızı; düz yolda saatte 15 km15\text{ km}, yokuş yukarı çıkarken saatte 10 km10\text{ km}, yokuş aşağı inerken ise saatte 30 km30\text{ km}'dir.

Bisikletçi, AA'dan BB'ye 55 saatte gitmiş; hiç durmadan geri dönerek BB'den AA'ya 33 saatte gelmiştir.

Buna göre, bisikletlinin tüm yolculuk boyunca ortalama hızı saatte kaç kilometredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 15

Cevap

Bisikletlinin tüm yolculuk boyunca ortalama hızı saatte 15 kilometredir.
Doğru cevap, toplam yolun toplam süreye bölünmesiyle bulunur. Bisikletçinin gidişte düz yolda geçirdiği süre ile yokuşta geçirdiği sürenin toplamı 5 saattir. Dönüşte ise yokuş aşağı indiği için yokuş süresi kısalır ve toplam dönüş süresi 3 saat olur. Bu iki durumdan elde edilen denklem sistemi çözüldüğünde düz yolun ve yokuş yolunun uzunlukları eşit ve otuzar kilometre olarak bulunur. Toplam gidilen yol 120 kilometre, toplam süre ise 8 saattir. 120 sayısının 8'e bölünmesiyle ortalama hız saatte 15 kilometre olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Yolun düz ve yokuş bölümlerinin uzunluklarını değişkenlerle ifade edip gidiş süresi için denklem kurma
x15+y10=5\frac{x}{15} + \frac{y}{10} = 5
Gidiş yolculuğunda düz yolun uzunluğuna xx km, yokuş yukarı olan bölümün uzunluğuna yy km diyelim. Düz yoldaki hız 15 km/s15\text{ km/s} ve yokuş yukarı hız 10 km/s10\text{ km/s} olduğundan, geçen toplam süre 55 saattir.
2
Dönüş yolculuğu için yokuş aşağı ve düz yol sürelerini belirleyip ikinci denklemi kurma
x15+y30=3\frac{x}{15} + \frac{y}{30} = 3
B'den A'ya dönerken yokuş yukarı çıkılan bölüm yokuş aşağı inilecektir. Hız yokuş aşağı 30 km/s30\text{ km/s} ve düz yolda yine 15 km/s15\text{ km/s} olduğundan, dönüş süresi 33 saattir.
3
Kurulan denklem sistemini çözerek yol bölümlerinin uzunluklarını bulma
y=30 kmy = 30\text{ km} ve x=30 kmx = 30\text{ km}
Birinci denklemden ikinci denklem çıkarıldığında y10y30=2    2y30=2    y=30 km\frac{y}{10} - \frac{y}{30} = 2 \implies \frac{2y}{30} = 2 \implies y = 30\text{ km} bulunur. Bu değer ikinci denklemde yerine yazıldığında x15+1=3    x=30 km\frac{x}{15} + 1 = 3 \implies x = 30\text{ km} elde edilir.
4
Toplam yol ve toplam zaman değerlerini kullanarak ortalama hızı hesaplama
Vort=15 km/sV_{\text{ort}} = 15\text{ km/s}
Gidiş-dönüş toplam yol 2×(x+y)=2×(30+30)=120 km2 \times (x + y) = 2 \times (30 + 30) = 120\text{ km}'dir. Toplam geçen süre 5+3=85 + 3 = 8 saattir. Ortalama hız formülü olan Vort=Toplam YolToplam ZamanV_{\text{ort}} = \frac{\text{Toplam Yol}}{\text{Toplam Zaman}} eşitliğinden Vort=1208=15 km/sV_{\text{ort}} = \frac{120}{8} = 15\text{ km/s} bulunur.

Anahtar Kavram

Ortalama hız, toplam gidilen yolun toplam geçen süreye oranıdır.

Alternatif Yöntem

Alternatif olarak, tüm yolculukta düz yol için gidiş-dönüş toplam mesafesi 2x2x ve geçen süre 2×(x/15)=2x/152 \times (x/15) = 2x/15 saattir. Yokuş kısmı için gidiş-dönüş toplam süresi ise y/10+y/30=2y/15y/10 + y/30 = 2y/15 saattir. Buradan tüm yolculuktaki toplam sürenin 2x/15+2y/15=2(x+y)/152x/15 + 2y/15 = 2(x+y)/15 saat olduğu görülür. Toplam gidilen yol 2(x+y)2(x+y) kilometre olduğuna göre, ortalama hız Vort=2(x+y)2(x+y)15=15 km/sV_{\text{ort}} = \frac{2(x+y)}{\frac{2(x+y)}{15}} = 15\text{ km/s} olarak doğrudan sadeleştirme ile bulunabilir. Bu yöntemle yolun uzunluklarını bulmaya gerek kalmadan da sonuca ulaşılabilir.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 185Soru

Bir dijital içerik platformunun başlangıçtaki Standart ve Premium üye sayılar�� sırasıyla 22 ve 11 sayıları ile doğru orantılıdır. Bir yıl boyunca bu platformdaki üyelerin durumlarında aşağıdaki değişiklikler gerçekleşmiştir:

* Başlangıçtaki Standart üyelerin %15\%15'i üyelik paketlerini Premium üyeliğe yükseltmiştir.
* Başlangıçtaki Premium üyelerin %10\%10'u üyeliklerini iptal etmiştir.
* Başlangıçtaki Standart üyelerin %y\%y'si üyeliklerini iptal etmiştir.

Bu süreçte platforma yeni üye katılımı olmamıştır.

Yıl sonunda bu platformdaki Premium üye sayısı, Standart üye sayısının %75\%75'ine eşit olduğuna göre, yy kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 5

Cevap

Platformdaki Standart üyelerin üyelik iptal oranı olan y değeri 5'tir.
Doğru cevaba ulaşmak için başlangıçtaki Standart üye sayısı 200x200x ve Premium üye sayısı 100x100x olarak seçilir. Premium üyelerin son durumdaki sayısı 100x10x+30x=120x100x - 10x + 30x = 120x olur. Standart üyelerin son durumdaki sayısı ise 200x30x2xy=170x2xy200x - 30x - 2xy = 170x - 2xy olur. Bu iki değer arasındaki %75\%75 oranı denklemleştirildiğinde 120x=075(170x2xy)120x = 0{}75(170x - 2xy) bağıntısından y=5y = 5 bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıçtaki ��ye sayılarını oranlarına göre değişkenlerle ifade etme.
Başlangıçta Premium üye sayısı 100x100x ise Standart üye sayısı 200x200x olur.
Soruda Standart ve Premium üye sayılarının sırasıyla 2 ve 1 ile doğru orantılı olduğu belirtilmiştir.
2
Yıl boyunca üye durumlarında meydana gelen değişikliklerin hesaplanması.
Standart'tan Premium'a geçenler: 200x×015=30x200x \times 0{}15 = 30x kişi.
Premium üyelerden iptal edenler: 100x×010=10x100x \times 0{}10 = 10x kişi.
Standart üyelerden iptal edenler: 200x×y100=2xy200x \times \frac{y}{100} = 2xy kişi.
Yüzde değişimlerinin hangi üye grubuna uygulanacağı soruda açıkça belirtilmiştir.
3
Yıl sonundaki Standart ve Premium üye sayılarının bulunması.
Premium üye sayısı: Pson=100x10x (iptal)+30x (gec¸is¸)=120xP_{\text{son}} = 100x - 10x \text{ (iptal)} + 30x \text{ (geçiş)} = 120x.
Standart üye sayısı: Sson=200x30x (gec¸is¸)2xy (iptal)=170x2xyS_{\text{son}} = 200x - 30x \text{ (geçiş)} - 2xy \text{ (iptal)} = 170x - 2xy.
Üye geçişleri ve iptallerinin her kategorideki mevcut üye sayılarına etkisini yansıtmak gerekir.
4
Yıl sonundaki üye oranını kullanarak y değerini hesaplama.
120x=75100×(170x2xy)    120=34(1702y)    160=1702y    2y=10    y=5120x = \frac{75}{100} \times (170x - 2xy) \implies 120 = \frac{3}{4} (170 - 2y) \implies 160 = 170 - 2y \implies 2y = 10 \implies y = 5.
Yıl sonundaki Premium üye sayısının Standart üye sayısının %75\%75'ine eşit olduğu verilmiştir.

Anahtar Kavram

Yüzde problemlerinde başlangıç matrahının doğru belirlenmesi ve bağımsız alt grupların yüzde değişimlerinin ana gruplara doğru yansıtılması.
Soru 186Soru

Bir kırtasiyeci, tanesini 1010 TL'ye aldığı defterleri %40\%40 kârla satmayı planlamaktadır. Satışların az olması üzerine bu defterlerin etiket fiyatı üzerinden %10\%10 indirim yapıyor. Buna göre, indirimli satıştan sonra kırtasiyecinin bir defterin satışından elde ettiği kâr kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2.6

Cevap

İndirimli satıştan sonra elde edilen kâr 2.6 TL'dir.
Defterin 10 TL olan maliyet fiyatına %40 kâr eklendiğinde etiket fiyatı 14 TL olur. Bu etiket fiyatı üzerinden %10 indirim yapıldığında satış fiyatı 12.6 TL'ye düşer. Elde edilen net kâr ise satış fiyatı olan 12.6 TL'den maliyet fiyatı olan 10 TL çıkarılarak 2.6 TL olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Defterin planlanan satış fiyatını (etiket fiyatını) bulmak için maliyet fiyatına %40 kâr eklenir.
Defterin etiket fiyatı 10+10×0.40=1410 + 10 \times 0.40 = 14 TL olur.
Defterler başlangıçta %40 kârla satışa sunulacaktır.
2
Etiket fiyatı üzerinden %10 indirim uygulanarak yeni satış fiyatı hesaplanır.
İndirimli satış fiyatı 1414×0.10=12.614 - 14 \times 0.10 = 12.6 TL olur.
Satışların az olması sebebiyle etiket fiyatı üzerinden indirim yapılması kararlaştırılmıştır.
3
İndirimli satış fiyatından maliyet fiyatı çıkarılarak elde edilen net kâr miktarı bulunur.
Elde edilen net kâr 12.610=2.612.6 - 10 = 2.6 TL olur.
Kâr, satış fiyatı ile maliyet fiyatı arasındaki farktır.

Anahtar Kavram

Maliyet fiyatına kâr ekleme, etiket fiyatı üzerinden indirim uygulama ve net kârı hesaplama.
Soru 187Soru

Bir şirkette çalışan Arda, Banu ve Cihan’ın doğum yılları s��rasıyla AA, BB ve CC’dir. Bu kişilerin yaşları ile ilgili aşağıdakiler bilinmektedir:

* En büyükleri Arda, en küçükleri ise Cihan’dır.
* Banu ile Cihan’ın yaşları farkı, Arda ile Banu��nun yaşları farkının 33 katıdır.
* Cihan, Arda’nın bugünkü yaşına geldiğinde yıl 20382038 olacaktır.
* Banu’nun 20202020 yılındaki yaşı, Cihan’ın 20142014 yılındaki yaşının 22 katıdır.

Bugünün tarihi 20262026 yılı olduğuna göre, Arda’nın bugünkü yaşı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 39

Cevap

Arda'nın bugünkü yaşı otuz dokuzdur.
Soruda verilen bilgiler doğrultusunda Arda, Banu ve Cihan'ın doğum yılları arasındaki farklar belirlenerek tek bilinmeyenli bir denklem elde edilmiş ve Arda'nın doğum yılı 1987 olarak hesaplanmıştır. 2026 yılında Arda 39 yaşında olur.

Adım Adım Çözüm

1
Kişilerin doğum yılları arasındaki ilişkiyi kurma
3A+C=4B3A + C = 4B
En büyük Arda ve en küçük Cihan olduğundan A<B<CA < B < C olur. Yaş farkları doğum yılları farkıyla ters orantılıdır. Banu ile Cihan'ın yaşları farkı CBC - B, Arda ile Banu'nun yaşları farkı ise BAB - A olur. Buradan CB=3(BA)    3A+C=4BC - B = 3(B - A) \implies 3A + C = 4B elde edilir.
2
Gelecekteki yıl bilgisini kullanarak doğum yılları farkını bulma
CA=12C - A = 12
Cihan'ın Arda'nın bugünkü yaşına gelmesi için geçen süre yaşları farkı olan CAC - A yıldır. Bugün 20262026 yılı olduğuna göre, bu durumun gerçekleştiği yıl 2026+(CA)=2038    CA=122026 + (C - A) = 2038 \implies C - A = 12 olur.
3
Doğum yılları arasındaki bağıntıları birleştirme
B=A+3B = A + 3 ve C=A+12C = A + 12
C=A+12C = A + 12 ifadesi birinci adımda bulunan denklemde yerine yazıldığında 3A+(A+12)=4B    4A+12=4B    B=A+33A + (A + 12) = 4B \implies 4A + 12 = 4B \implies B = A + 3 bağıntısına ulaşılır.
4
Belirli yıllardaki yaş ilişkisini kullanarak Arda'nın doğum yılını hesaplama
A=1987A = 1987
Banu'nun 20202020 yılındaki yaşı 2020B2020 - B, Cihan'ın 20142014 yılındaki yaşı ise 2014C2014 - C olur. Verilen bilgiye göre 2020B=2(2014C)2020 - B = 2(2014 - C) denkleminde BB ve CC değerleri AA cinsinden yazılarak çözüldüğünde A=1987A = 1987 bulunur.
5
Arda'nın bugünkü yaşını hesaplama
3939
Bugün 20262026 yılı olduğuna göre, 19871987 doğumlu olan Arda'nın bugünkü yaşı 20261987=392026 - 1987 = 39 olarak bulunur.

Anahtar Kavram

Doğum yılları ile yaş ilişkilerini kurma ve yaş farkının zamana bağlı olarak değişmediği ilkesini uygulama.

Alternatif Yöntem

Denklemleri doğum yılları yerine doğrudan 2026 yılındaki yaşlar üzerinden kurarak da sonuca ulaşılabilir. Arda'nın bugünkü yaşına xx, Banu'nun yaşına yy, Cihan'ın yaşına zz denilirse; yz=3(xy)y - z = 3(x - y) ve xz=12x - z = 12 denklemleri elde edilir. Buradan y=x3y = x - 3 ve z=x12z = x - 12 yazılabilir. Son olarak, Banu'nun 2020 yılındaki yaşı olan y6y - 6 ile Cihan'ın 2014 yılındaki yaşı olan z12z - 12 arasındaki 2 kat ilişkisi kurulup x9=2(x24)x - 9 = 2(x - 24) denklemi çözülerek x=39x = 39 doğrudan bulunur.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 188Soru

Bir lojistik merkezinden hareket eden Ahmet, Burak ve Cenk isimli üç kuryenin hareketlerine dair bilgiler aşağıda verilmiştir:

* Ahmet, saatte 60 km60\text{ km} sabit hızla A noktasından yola çıkıp 4 saat sonra B noktasına ulaşmıştır.
* Burak, saatte 80 km80\text{ km} sabit hızla A noktasından C noktasına, Ahmet'in hareket süresinin 151{}5 katı sürede ulaşmıştır.
* Cenk ise saatte Ahmet'in hızının 2 katı sabit hızla A noktasından D noktasına hareket etmiş ve Burak'ın aldığı yolun yarısı kadar yol almıştır.

Buna göre, solda verilen kurye hareketlerine ait nicelikleri sağda verilen doğru değerlerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ahmet'in aldığı toplam yol
Burak'ın yolculuk süresi
Cenk'in yolculuk süresi
Burak'ın aldığı toplam yol

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Ahmet'in aldığı toplam yol 240 km240\text{ km}, Burak'ın yolculuk süresi 6 saat6\text{ saat}, Cenk'in yolculuk süresi 2 saat2\text{ saat} ve Burak'ın aldığı toplam yol 480 km480\text{ km} ile eşleşir.
Her bir hareketlinin hız, zaman ve yol bilgileri x=vtx = v \cdot t formülü ile çözüldüğünde; Ahmet'in aldığı yol 240 km240\text{ km}, Burak'ın süresi 6 saat6\text{ saat}, Cenk'in süresi 2 saat2\text{ saat} ve Burak'ın aldığı yol 480 km480\text{ km} olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Ahmet'in aldığı yolu hesaplama
Ahmet'in aldığı yol 240 km240\text{ km}'dir.
Yol = Hız ×\times Zaman bağıntısından, Ahmet'in yolu xA=60 km/sa×4 sa=240 kmx_A = 60\text{ km/sa} \times 4\text{ sa} = 240\text{ km} olarak bulunur.
2
Burak'ın yolculuk süresini hesaplama
Burak'ın hareket süresi 6 saat6\text{ saat}'tir.
Ahmet'in hareket süresi olan 4 saatin 151{}5 katı alındığında 4×15=6 saat4 \times 1{}5 = 6\text{ saat} elde edilir.
3
Burak'ın aldığı yolu hesaplama
Burak'ın aldığı yol 480 km480\text{ km}'dir.
Burak saatte 80 km80\text{ km} hızla 6 saat yol aldığı için xB=80 km/sa×6 sa=480 kmx_B = 80\text{ km/sa} \times 6\text{ sa} = 480\text{ km} bulunur.
4
Cenk'in hızını, yolunu ve süresini hesaplama
Cenk'in hareket süresi 2 saat2\text{ saat}'tir.
Cenk'in hızı Ahmet'in hızının 2 katı (2×60=120 km/sa2 \times 60 = 120\text{ km/sa}), aldığı yol ise Burak'ın aldığı yolun yarısı (480/2=240 km480 / 2 = 240\text{ km})'dir. Zaman = Yol / Hız formülünden tC=240/120=2 saatt_C = 240 / 120 = 2\text{ saat} olarak hesaplanır.

Anahtar Kavram

Hız, zaman ve alınan yol arasındaki temel ilişkiyi (x=vtx = v \cdot t) kullanarak hareket problemlerini çözme.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 189Soru

Bir kırtasiyeci, tanesini 4040 TL'ye satın aldığı defterlerin bir kısmını %50\%50 kârla, kalan kısmını ise %10\%10 zararla satmıştır. Kırtasiyeci bu defterlerin tamamının satışından %26\%26 kâr elde ettiğine göre, %50\%50 kârla sattığı defter sayısı tüm defterlerin yüzde kaçıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 60

Cevap

Defterlerin %50 kârla satılan kısmı, tüm defterlerin %60'ıdır.
Toplam defter sayısı 100x100x olarak kabul edildiğinde, toplam maliyet 4000x4000x TL ve hedeflenen net kâr 1040x1040x TL olur. %50 kârla satılan AA adet defterin her birinden 2020 TL kâr edilirken, kalan 100xA100x - A adet defterin her birinden 44 TL zarar edilir. Kâr ve zarar denklemi kurulup çözüldüğünde A=60xA = 60x bulunur. Bu da tüm defterlerin %60'ına karşılık gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Değişkenlerin tanımlanması ve toplam maliyetin belirlenmesi
Toplam defter sayısı 100x100x ve %50 kârla satılan defter sayısı AA olsun. Bir defterin maliyeti 4040 TL olduğundan toplam maliyet 4000x4000x TL'dir.
Yüzde hesaplamalarını kolaylaştırmak için toplam miktarı 100x100x cinsinden ifade etmek.
2
Toplam net kâr miktarının hesaplanması
Toplam kâr =4000x×026=1040x= 4000x \times 0{}26 = 1040x TL'dir.
Tüm defterlerin satışından elde edilen net kâr yüzdesi %26 olarak verildiği için toplam net kâr tutarını bulmak.
3
Grup bazında birim kâr ve zarar miktarlarının bulunması
%50 kârla satılan bir defterden 2020 TL kâr, %10 zararla satılan bir defterden 44 TL zarar elde edilir.
Satış gruplarından gelen kâr ve zarar tutarlarını birim maliyet üzerinden belirlemek.
4
Kâr denkleminin kurulması ve çözülmesi
20A4(100xA)=1040x    24A=1440x    A=60x20A - 4(100x - A) = 1040x \implies 24A = 1440x \implies A = 60x olarak bulunur.
Toplam kâr miktarını tek tek defterlerin kâr ve zarar toplamına eşitleyerek AA değişkenini bulmak.
5
Yüzde oranının bulunması
Defterlerin %60'ı %50 kârla satılmıştır.
Toplam defter sayısı olan 100x100x içindeki 60x60x'lik payın yüzdesini hesaplamak.

Anahtar Kavram

Kâr-zarar problemlerinde maliyet üzerinden yüzde hesaplama ve kâr/zarar dengesi kurma.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 190Soru

Bir geri dönüşüm tesisinde kirli suyu arıtmak amacıyla A ve B ünitelerinden oluşan iki aşamalı bir arıtma sistemi kurulmuştur. Sisteme giren kirli suyun arıtılma süreciyle ilgili aşağıdaki bilgiler verilmiştir:

* Sisteme dışarıdan giren kirli su doğrudan A ünitesine gönderilmektedir.
* A ünitesine gelen suyun %20\%20'si atık su olarak sistem dışına atılmakta, %40\%40'ı arıtılmak üzere B ��nitesine gönderilmekte, kalan %40\%40'ı ise tekrar arıtılmak üzere A ünitesinin girişine geri yönlendirilmektedir.
* B ünitesine gelen suyun %15\%15'i sızma kaybı nedeniyle kaybedilmekte, %60\%60'ı tamamen temizlenmi�� su olarak depolanmakta, kalan %25\%25'i ise tekrar arıtılmak üzere A ünitesinin girişine geri yönlendirilmektedir.
* A ünitesinin girişine geri yönlendirilen sular, sisteme dışarıdan yeni giren kirli su ile karışarak tekrar aynı oranlarda işlemlere tabi tutulmaktadır.

Buna göre, sisteme dışarıdan 30003000 ton kirli su girdiğinde, sistemden elde edilen toplam tamamen temizlenmiş su miktarı kaç tondur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1440

Cevap

Sistemden elde edilen toplam temizlenmiş su miktarı 1440 tondur.
Sisteme geri beslenen suların oluşturduğu döngüyü ifade eden X=3000+0,4X+0,1XX = 3000 + 0,4X + 0,1X denge denklemi çözüldüğünde A ünitesine giren toplam su miktarı 60006000 ton olarak bulunur. B ünitesine geçen su bu miktarın %40\%40'ı (24002400 ton) ve bu suyun %60\%60'ı tamamen temizlendiği için elde edilen temiz su miktarı 14401440 tondur.

Adım Adım Çözüm

1
A ünitesine giren toplam su miktarını değişkenle tanımlama
A ünitesine giren toplam su miktarı XX ton olsun.
Döngüsel sistemlerde geri beslenen akışları tek bir denklemde modelleyebilmek için giriş toplamını belirlemek gerekir.
2
A ünitesinden çıkan su akışlarını XX cinsinden ifade etme
B ünitesine gönderilen su miktarı 0,4X0,4X ton, A'nın girişine geri yönlendirilen su miktarı ise 0,4X0,4X ton olur.
A ünitesine giren suyun belirtilen yüzde dağılımlarına göre ayrıştırılması gerekir.
3
B ünitesinden çıkan su akışlarını XX cinsinden ifade etme
B ünitesinden tamamen temizlenen su 0,60×0,4X=0,24X0,60 \times 0,4X = 0,24X ton, A'nın girişine geri gönderilen su ise 0,25×0,4X=0,1X0,25 \times 0,4X = 0,1X ton olur.
B ünitesine giren suyun belirtilen yüzde oranlarına göre dağılımını hesaplamak gerekir.
4
A ünitesinin girişindeki su dengesi denklemini kurma ve çözme
X=3000+0,4X+0,1X    X=3000+0,5X    0,5X=3000    X=6000X = 3000 + 0,4X + 0,1X \implies X = 3000 + 0,5X \implies 0,5X = 3000 \implies X = 6000 ton
A ünitesine giren toplam su; sisteme dışarıdan giren taze su ile A ve B ünitelerinden geri dönen suların toplamına eşit olmalıdır.
5
Toplam temizlenmiş su miktarını hesaplama
Temizlenmiş su miktarı: 0,24X=0,24×6000=14400,24X = 0,24 \times 6000 = 1440 ton
Sistemden nihai ürün olarak ayrılan tamamen temizlenmiş su miktarını bulmak için.

Anahtar Kavram

Geri beslemeli sistemlerde yüzde hesapları ve kütle dengesi denklemleri

Alternatif Yöntem

Alternatif olarak, sisteme yeni giren 3000 ton suyun her bir döngüdeki akışını geometrik seri yardımıyla inceleyebiliriz. A ünitesine her adımda geri dönen toplam su oranı %50 (A'dan %40 ve B'den %25'in %40'ı olan %10) olduğundan, toplam devir katsayısı 1/(10,5)=21/(1 - 0,5) = 2 olur. Buradan A ünitesine giren toplam su 3000×2=60003000 \times 2 = 6000 ton olarak bulunur. B'ye geçen su 6000×0,4=24006000 \times 0,4 = 2400 ton ve temizlenen su 2400×0,6=14402400 \times 0,6 = 1440 ton elde edilir.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 191Soru

Bir basketbol takımının sezon başındaki lisanslı sporcularının %60\%60'ı yerli, %40\%40'ı ise yabancı sporcudur. Sezon ortasında bu takıma 44 yabancı sporcu transfer edilmiş ve yerli sporcuların %25\%25'i ile yollar ayrılmıştır. Son durumda takımdaki yerli sporcu sayısı, yabancı sporcu sayısından 22 eksik olmuştur. Buna göre, sezon başında bu takımda toplam kaç lisanslı sporcu vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 40

Cevap

Sezon başında bu takımda toplam 40 lisanslı sporcu vardır.
Yerli sporcu sayısındaki %25\%25'lik azalış ve yabancı sporcu sayısındaki 44 kişilik artışın ardından kurulan 4,5x=4x+24,5x = 4x + 2 denklemi çözüldüğünde x=4x = 4 bulunmuş ve başlangıçtaki toplam sporcu sayısı 10x=4010x = 40 olarak hesaplanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Sezon başındaki toplam sporcu sayısına 10x10x diyerek yerli ve yabancı sporcu oranlarını belirlemek.
Yerli sporcu sayısı 6x6x, yabancı sporcu sayısı 4x4x olur.
Yüzde hesaplarını kolaylaştırmak için toplam sporcu sayısına 10x10x verilmiştir.
2
Sezon ortasındaki transfer ve ayrılık durumlarına göre yeni sporcu sayılarını ifade etmek.
Yeni yabancı sporcu sayısı 4x+44x + 4, yeni yerli sporcu sayısı ise 4,5x4,5x olur.
44 yabancı sporcu eklendiğinde yabancı sayısı artar; yerli sporcuların %25\%25'i (yani 1/41/4'ü) ayrıldığında yerli sayısı %75\%75'ine düşer.
3
Son durumdaki yerli ve yabancı sporcu sayıları arasındaki fark ilişkisini denklem haline getirerek çözmek.
4,5x=(4x+4)2x=44,5x = (4x + 4) - 2 \Rightarrow x = 4 bulunur.
Yerli sporcu sayısının yabancı sporcu sayısından 22 eksik olduğu verilmiştir.
4
Bulunan xx değerini başlangıçtaki toplam sporcu sayısında yerine koymak.
Toplam sporcu sayısı 10×4=4010 \times 4 = 40 bulunur.
Sezon başındaki toplam sporcu sayısı 10x10x olarak tanımlanmıştı.

Anahtar Kavram

Yüzde Problemleri ve Denklem Kurma
Soru 192Soru

Bir kahve dükkanı sahibi, yurt dışından ithal ettiği çiğ kahve çekirdeklerini kavurup paketleyerek satmaktadır. Bu süreçle ilgili aşağıdaki bilgiler bilinmektedir:

* Çi�� kahve çekirdeklerinin kilogram alış fiyatı 120120 TL'dir.
* Çiğ kahve çekirdekleri kavrulurken kütlesinin %20\%20'sini kaybetmektedir.
* Kahvenin kavrulma işlemi için çiğ kahvenin kilogramı başına 2020 TL işçilik maliyeti oluşmaktadır.
* Kavrulmuş kahveler 400400'er gramlık paketlere konulmaktadır ve her bir paketin ambalaj maliyeti 66 TL'dir.

Dükkan sahibi, satışları artırmak amacıyla "4 paket alana 5. paket bedava" şeklinde bir kampanya düzenlemiştir. Bu dükkandan kahve alan tüm müşteriler kampanyadan yararlanarak kahveleri beşer paketlik gruplar halinde satın almıştır.

Buna göre, dükkan sahibinin bu satıştan toplam maliyet üzerinden %40\%40 kâr elde edebilmesi için bir paket kahvenin etiket fiyatı kaç TL olmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 133

Cevap

Bir paket kahvenin etiket fiyatı 133 TL olmalıdır.
Kampanya döngüsünde her 5 pakette bir paket bedava verilmektedir. 5 paketteki toplam kavrulmuş kahve miktarı 2 kg olup, bu miktar %20 kütle kaybı hesaba katıldığında 2.5 kg çiğ kahveden üretilir. 2.5 kg çiğ kahvenin alış ve kavurma maliyeti ile 5 paketin paketleme maliyeti toplandığında 380 TL toplam maliyet bulunur. Bu maliyete %40 kâr eklendiğinde elde edilmesi gereken gelir 532 TL'dir. Kampanya gereğince müşteriler 5 paketin yalnızca 4'ü için ödeme yaptığından, tek paketin fiyatı 532 / 4 = 133 TL olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Kampanya kapsamında satılan 5 paketlik bir grup için toplam kavrulmuş kahve ağırlığını hesaplama.
5 paket için toplam 5×04=25 \times 0{}4 = 2 kg kavrulmuş kahve gereklidir.
Maliyet hesaplamasını kampanya birimi (5 paket) üzerinden yapabilmek için gereken net ürün miktarını bulmak.
2
Kavrulma esnasındaki %20\%20 kütle kaybını (fire) dikkate alarak başlangıçtaki çiğ kahve miktarını bulma.
Gereken çiğ kahve miktarı xx olsun. x×(1020)=2    08x=2    x=25x \times (1 - 0{}20) = 2 \implies 0{}8x = 2 \implies x = 2{}5 kg.
Kavrulmuş kahveyi elde etmek için satın alınması gereken ham madde miktarını belirlemek.
3
Çiğ kahve alımı, kavurma işlemi ve paketleme masraflarını toplayarak 5 paketlik ürün grubu için toplam maliyeti hesaplama.
Çiğ kahve maliyeti: 25×120=3002{}5 \times 120 = 300 TL. Kavurma maliyeti: 25×20=502{}5 \times 20 = 50 TL. Paketleme maliyeti: 5×6=305 \times 6 = 30 TL. Toplam maliyet: 300+50+30=380300 + 50 + 30 = 380 TL.
Kâr marjını uygulayacağımız temel maliyet değerine ulaşmak.
4
Toplam maliyet üzerine %40\%40 kâr ekleyerek hedeflenen toplam geliri bulma.
Hedeflenen gelir: 380×(1+040)=532380 \times (1 + 0{}40) = 532 TL.
Dükkan sahibinin hedeflediği kâr oranına ulaşması için kasaya girmesi gereken toplam parayı belirlemek.
5
Kampanya koşulunu (5 paketten sadece 4'ünün ücretli olması) uygulayarak tek bir paketin etiket fiyatını bulma.
Etiket fiyatı: 5324=133\frac{532}{4} = 133 TL.
Müşteriler 5 paket aldıklarında 4 paket ücreti ödedikleri için toplam geliri 4'e bölerek bir paketin satış fiyatını belirlemek.

Anahtar Kavram

Kâr-zarar problemlerinde fire (kütle kaybı), paketleme ek maliyetleri ve promosyon kampanyalarının (bedava ürün verilmesi) bir arada analiz edilerek birim satış fiyatının belirlenmesi.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 193Soru

Elif, Selim'den 66 yaş büyüktür. 33 yıl önce ikisinin yaşları toplamı 2828 olduğuna göre, Elif'in bugünkü yaşı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20

Cevap

Elif'in bugünkü yaşı 20'dir.
Elif ile Selim'in bugünkü yaşları toplamı E+S=34E + S = 34 ve yaşları farkı ES=6E - S = 6 olarak bulunur. Bu iki denklem taraf tarafa toplandığında 2E=402E = 40 elde edilir ve Elif'in bugünkü yaşı 2020 olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Kişilerin bugünkü yaşları için değişkenleri belirleyip aralarındaki ilişkiyi denklem olarak yazmak.
Elif'in yaşı EE, Selim'in yaşı SS olsun. E=S+6E = S + 6 denklemi elde edilir.
Elif'in Selim'den 66 yaş büyük olduğu verilmiştir.
2
33 yıl önceki yaşları toplamını veren denklemi kurmak.
(E3)+(S3)=28E+S=34(E-3) + (S-3) = 28 \Rightarrow E + S = 34 denklemi elde edilir.
33 yıl önce her iki kişinin de yaşı 33 yaş küçüktür.
3
Denklem sistemini yerine koyma yöntemi ile çözerek Elif'in bugünkü yaşını bulmak.
(S+6)+S=342S=28S=14(S+6) + S = 34 \Rightarrow 2S = 28 \Rightarrow S = 14 ve E=14+6=20E = 14 + 6 = 20 bulunur.
Elde edilen denklemler çözülerek istenen yaş değeri hesaplanır.

Anahtar Kavram

Yaş Problemleri
Soru 194Soru

Çevresi sabit olan dairesel bir pist üzerinde, aynı noktadan zıt yönlerde sırasıyla v1v_1 ve v2v_2 sabit hızlarıyla (v1>v2v_1 > v_2) aynı anda koşmaya başlayan iki sporcu hakkında aşağıdaki bilgiler verilmiştir:

* Sporcuların ilk karşılaşmalarından sonra; başlangıçta hızı fazla olan sporcu hızını yarıya indirmiş, başlangıçta hızı az olan sporcu ise hızını 22 katına çıkarmıştır.
* İkinci karşılaşmalarından sonra da aynı kural uygulanmış; başlangıçta hızı fazla olan sporcu hızını tekrar yarıya indirmiş, başlangıçta hızı az olan sporcu ise hızını tekrar 22 katına çıkarmıştır.

Sporcuların birinci ve ikinci karşılaşmaları arasındaki süre 2525 saniye, ikinci ve üçüncü karşılaşmaları arasındaki süre ise 2020 saniye olmuştur.

Buna göre, bu iki sporcunun başlangıçtan ilk karşılaşmalarına kadar geçen süre kaç saniyedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20

Cevap

Başlangıçtan ilk karşılaşmaya kadar geçen süre 20 saniyedir.
Yapılan hesaplamalarda pistin çevresi (LL) ile sporcuların başlangıçtaki hızları (v1,v2v_1, v_2) arasındaki ilişki kurulmuş ve ilk karşılaşma süresi t1=20t_1 = 20 saniye olarak bulunmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
İlk karşılaşma süresi için değişkenleri tanımlama
t1=Lv1+v2t_1 = \frac{L}{v_1 + v_2}
Dairesel pist üzerinde aynı noktadan zıt yönlerde hareket eden sporcuların ilk kez karşılaşması için toplamda bir pist çevresi (LL) kadar yol almaları gerekir. Bu sürede aldıkları yolların toplamı LL'ye eşittir.
2
İkinci karşılaşma süresi için denklem yazma
L=25(v12+2v2)L = 25\left(\frac{v_1}{2} + 2v_2\right)
Birinci karşılaşmadan sonra sporcuların hızları sırasıyla v12\frac{v_1}{2} ve 2v22v_2 olur. Karşılaşma süresi 2525 saniye olduğundan, pist çevresi bu yeni hızlar toplamı ile sürenin çarpımıdır.
3
Üçüncü karşılaşma süresi için denklem yazma
L=20(v14+4v2)L = 20\left(\frac{v_1}{4} + 4v_2\right)
İkinci karşılaşmadan sonra hızlar tekrar güncellenerek v14\frac{v_1}{4} ve 4v24v_2 olur. Karşılaşma süresi 2020 saniye olduğundan, pist çevresi bu güncel hızlar toplamı ile sürenin çarpımıdır.
4
Hızlar arasındaki oranı bulma
v1=4v2v_1 = 4v_2
Pist çevresi (LL) sabit olduğundan, adım 2 ve adım 3'te elde edilen LL ifadeleri birbirine eşitlenir: 25(v12+2v2)=20(v14+4v2)25\left(\frac{v_1}{2} + 2v_2\right) = 20\left(\frac{v_1}{4} + 4v_2\right) eşitliğinden v1=4v2v_1 = 4v_2 ilişkisine ulaşılır.
5
Pist çevresini tek bir değişken cinsinden ifade etme
L=100v2L = 100v_2
v1=4v2v_1 = 4v_2 eşitliği adım 3'teki denklemde yerine yazıldığında L=20(4v24+4v2)=20(5v2)=100v2L = 20\left(\frac{4v_2}{4} + 4v_2\right) = 20(5v_2) = 100v_2 elde edilir.
6
İlk karşılaşma süresini hesaplama
t1=20t_1 = 20 saniye
t1=Lv1+v2t_1 = \frac{L}{v_1 + v_2} formülünde L=100v2L = 100v_2 ve v1=4v2v_1 = 4v_2 yazıldığında t1=100v24v2+v2=100v25v2=20t_1 = \frac{100v_2}{4v_2 + v_2} = \frac{100v_2}{5v_2} = 20 bulunur.

Anahtar Kavram

Zıt yönlü dairesel harekette karşılaşma süresi, pist çevresinin sporcuların hızları toplamına oranlanması ile bulunur. Hızların her periyotta değiştiği durumlarda, her aşama için ayrı denklem yazılarak ortak değişkenler sadeleştirilir.
Soru 195Soru

Bir araç, iki şehir arasındaki yolun ilk yar��sını saatte 20 km20\text{ km} sabit hızla, kalan yarısını ise saatte 30 km30\text{ km} sabit hızla gitmiştir.

Buna göre, bu aracın tüm yol boyunca saatteki ortalama hızı kaç kilometredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 24

Cevap

Aracın tüm yol boyunca saatteki ortalama hızı 24 kilometredir.
Ortalama hız hesaplanırken alınan toplam yol (2x2x), bu yolculukta geçen toplam süreye (t1+t2=x20+x30=x12t_1 + t_2 = \frac{x}{20} + \frac{x}{30} = \frac{x}{12}) bölünür. Bu oranlandığında 2424 sonucu elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Yolun tamamına ve harcanan sürelere yönelik değişkenlerin belirlenmesi
Yolun ilk yarısı xx km, ikinci yarısı da xx km olsun. Toplam yol 2x2x km olur.
Ortalama hızı bulabilmek için toplam yol ve toplam zaman değerlerini ifade etmemiz gerekir.
2
Yolun ilk yarısında geçen sürenin hesaplanması
t1=x20t_1 = \frac{x}{20} saat
Zaman, yolun hıza bölünmesiyle bulunur (t=xVt = \frac{x}{V}).
3
Yolun ikinci yarısında geçen sürenin hesaplanması
t2=x30t_2 = \frac{x}{30} saat
İkinci yarıdaki süre de benzer şekilde yolun ikinci yarıdaki hıza bölünmesiyle bulunur.
4
Toplam hareket süresinin bulunması
ttoplam=t1+t2=x20+x30=3x+2x60=5x60=x12t_{\text{toplam}} = t_1 + t_2 = \frac{x}{20} + \frac{x}{30} = \frac{3x + 2x}{60} = \frac{5x}{60} = \frac{x}{12} saat
Paydaları 60'ta eşitleyerek toplam süreyi tek bir kesir olarak ifade ederiz.
5
Ortalama hız formülünün uygulanarak sonucun bulunması
Vort=Toplam YolToplam Zaman=2xx12=2x12x=24 km/saV_{\text{ort}} = \frac{\text{Toplam Yol}}{\text{Toplam Zaman}} = \frac{2x}{\frac{x}{12}} = 2x \cdot \frac{12}{x} = 24\text{ km/sa}
Toplam yol, toplam zamana bölünerek hareketin ortalama hızı hesaplanır.

Anahtar Kavram

Ortalama hız, hareketlinin aldığı toplam yolun, bu yolu almak için harcadığı toplam süreye oranıdır (Vort=xtoplamttoplamV_{\text{ort}} = \frac{x_{\text{toplam}}}{t_{\text{toplam}}}). Hızların aritmetik ortalaması genel olarak ortalama hızı vermez.
Soru 196Soru

Bir giyim mağazası, sattığı tüm ürünlerin etiket fiyatlarını maliyet fiyatı üzerinden %40\%40 kâr ekleyerek belirlemektedir. Bu mağaza, sezon sonunda müşterilerine iki aşamalı bir kampanya sunmaktadır:

* 1. Aşama: Alınan iki üründen etiket fiyatı ucuz olanına, etiket fiyatı üzerinden %20\%20 indirim uygulanır.
* 2. Aşama: 1. aşama uygulandıktan sonra elde edilen toplam tutar 500500 TL veya üzerinde ise bu toplam tutara ayrıca %10\%10 indirim daha uygulanır.

Bu mağazadan etiket fiyatları farklı iki ürün satın alan bir müşteriye her iki aşama da uygulanmıştır. Satın alınan ürünlerden etiket fiyatı pahalı olanının fiyatı 420420 TL'dir.

Mağazanın bu satıştan elde ettiği net kâr oranı, satılan bu iki ürünün toplam maliyeti üzerinden %14,8\%14,8 olduğuna göre, ucuz olan ürünün etiket fiyatı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 336

Cevap

Ucuz olan ürünün etiket fiyatı 336 TL'dir.
Ucuz olan ürünün etiket fiyatı 336 TL olarak seçildiğinde, ürünün maliyeti 240 TL ve pahalı ürünün maliyetiyle birlikte toplam maliyet 540 TL olmaktadır. Kampanyalar sonrasında elde edilen satış fiyatı ise 619,92 TL olmaktadır. Kâr miktarı olan 79,92 TL'nin toplam maliyet olan 540 TL'ye oranı tam olarak %14,8 kâr oranına karşılık geldiğinden bu değer doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Etiket fiyatı ve maliyet arasındaki matematiksel ilişkiyi kurma.
Etiket fiyatı maliyet üzerinden %40 kârla belirlendiği için: Etiket = Maliyet * 1,4 olup, buradan Maliyet = Etiket / 1,4 olarak bulunur.
Ürünlerin maliyet fiyatlarına ulaşarak toplam maliyeti hesaplayabilmek için bu ilişki gereklidir.
2
Pahalı ve ucuz ürünlerin maliyetlerini belirleme.
Pahalı ürünün maliyeti: 420 / 1,4 = 300 TL. Ucuz ürünün etiket fiyatı x TL olsun, maliyeti x / 1,4 TL olur. Toplam Maliyet = 300 + (x / 1,4) TL'dir.
Net kâr oranının uygulanacağı matrahı (toplam maliyeti) elde etmek için.
3
Kampanya adımlarını uygulayarak nihai satış fiyatı denklemini oluşturma.
1. Aşama sonrasında ucuz ürüne %20 indirim yapılırsa fiyatı 0,8x olur. Ara toplam 420 + 0,8x olur. 2. Aşama sonrasında toplam tutara %10 indirim daha uygulanarak net Satış Fiyatı = (420 + 0,8x) * 0,9 = 378 + 0,72x TL olarak elde edilir.
Müşterinin ödediği toplam tutarı x cinsinden ifade etmek için.
4
Kâr oranı ilişkisini kullanarak denklemi kurup çözme.
Satış Fiyatı = Toplam Maliyet * 1,148 bağıntısından: 378 + 0,72x = (300 + x / 1,4) * 1,148 denklemi kurulur. Buradan 378 + 0,72x = 344,4 + 0,82x elde edilir. Düzenlendiğinde 33,6 = 0,1x ve x = 336 bulunur.
Bilinmeyen etiket fiyatını bulmak için kâr oranı eşitliğini çözmek gerekir.

Anahtar Kavram

Kâr-zarar problemlerinde maliyet, etiket fiyatı ve iki aşamalı indirimler arasındaki ilişkileri kurarak denklem oluşturma ve çözme.

Alternatif Yöntem

Denklemleri kurduktan sonra seçeneklerde verilen değerleri x yerine koyarak deneme yapılabilir. Seçeneklerdeki değerlerin maliyeti bulabilmek için 1,4'e tam bölünmesi gerektiği (yani 7'ye tam bölünmesi ve çift sayı olması gerektiği) göz önüne alınırsa, 336 değeri (336 / 1,4 = 240) doğrudan güçlü bir aday olarak öne çıkar.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 197Soru

Bir torbada 1'den 10'a kadar numaralandırılmış 10 adet kart bulunmaktadır. İki oyuncu sırayla bu torbadan çekilen kartı geri bırakmamak şartıyla birer kart çekmektedir. Bir oyuncunun elindeki kartların herhangi bir kısmının (en az iki kartın) üzerindeki sayıların toplamı 15 olduğunda oyun bitmekte ve o oyuncu oyunu kazanmaktadır.

Oyuna başlayan birinci oyuncu sırasıyla 3 ve 7 kartlarını; ikinci oyuncu ise sırasıyla 6 ve 5 kartlarını çekmiştir.

Buna göre, birinci oyuncunun üçüncü kartını çektiğinde oyunu kazanabilmesi için çekmesi gereken kartın numarası kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 8

Cevap

Sekiz numaralı kart
Birinci oyuncunun elindeki kartlar 3 ve 7'dir. Eğer bu oyuncu torbadan 8 numaralı kartı çekerse, elindeki kartların bir kısmı olan 7 ve 8 kartlarının toplamı 15 olur. 8 numaralı kart torbada mevcut olduğundan bu durum mümkündür ve oyunu kazanmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Torbada kalan kartları belirlemek.
Başlangıçtaki kartlar {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10} kümesidir. Birinci oyuncu 3 ve 7 kartlarını, ikinci oyuncu ise 6 ve 5 kartlarını çekmiştir. Bu durumda torbada kalan kartlar {1, 2, 4, 8, 9, 10} olur.
Çekilen kartlar torbaya geri konulmadığı için hangi kartların çekilebileceğini netleştirmek gerekir.
2
Birinci oyuncunun kazanma durumunu incelemek.
Birinci oyuncunun elindeki mevcut kartlar {3, 7} kümesidir. Üçüncü bir kart çekildiğinde elinde {3, 7, x} kartları olacaktır. Bu kartlardan herhangi bir grubun toplamının 15 olması istenir. Olası durumlar: 3 + 7 + x = 15 veya 3 + x = 15 veya 7 + x = 15.
Oyun kurallarına göre eldeki kartların tamamının veya bir kısmının toplamının 15 olması gerekmektedir.
3
Olası x değerlerini bulmak.
3 + 7 + x = 15 için x = 5 olmalıdır (ancak 5 numaralı kart ikinci oyuncudadır). 3 + x = 15 için x = 12 olmalıdır (ancak kartlar en fazla 10'a kadardır). 7 + x = 15 için x = 8 olmalıdır. 8 numaralı kart torbada kalan kartlar kümesinde yer almaktadır.
Her bir denklemin çözümünü torbadaki kartlar kümesi ile karşılaştırarak geçerli tek seçeneği tespit etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Rutin olmayan problemlerde küme elemanlarını eleme ve deneme-yanılma yoluyla mantıksal çıkarım yapma.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 198Soru

Bir kafede limon suyu oranı %20\%20 olan 30 kg30\text{ kg} limonata karışımı bulunmaktadır. Bu karışıma 10 kg10\text{ kg} saf limon suyu eklendiğinde elde edilen yeni karışımın limon suyu yüzdesi kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 40

Cevap

Yeni karışımın limon suyu yüzdesi 40'tır.
Yeni karışımın limon suyu oranı, toplam limon suyu miktarının (16 kg16\text{ kg}) toplam karışım kütlesine (40 kg40\text{ kg}) oranlanmasıyla %40\%40 olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıçtaki limonata karışımındaki saf limon suyu miktarını hesaplama.
6 kg6\text{ kg} saf limon suyu.
Başlangıçtaki 30 kg30\text{ kg} karışımın %20\%20'si limon suyudur: 30×20100=6 kg30 \times \frac{20}{100} = 6\text{ kg}.
2
Karışıma saf limon suyu eklendikten sonraki toplam limon suyu miktarını ve toplam karışım kütlesini bulma.
Toplam limon suyu: 16 kg16\text{ kg}, Toplam kütle: 40 kg40\text{ kg}.
10 kg10\text{ kg} saf limon suyu eklendiği için limon suyu miktarı 6+10=16 kg6 + 10 = 16\text{ kg} olur. Toplam kütle ise 30+10=40 kg30 + 10 = 40\text{ kg} olur.
3
Yeni karışımın limon suyu yüzdesini oran-orantı veya yüzde formülü ile hesaplama.
4040 (yani %40\%40).
Limon suyu oranını bulmak için toplam limon suyu miktarı toplam kütleye bölünür ve 100 ile çarpılır: 1640×100=40\frac{16}{40} \times 100 = 40 elde edilir.

Anahtar Kavram

Bir karışıma saf çözünen madde eklendiğinde hem çözünen madde miktarı hem de toplam karışım kütlesi eklenen miktar kadar artar.
Soru 199Soru

Bir kurye, teslimat yapmak için A noktasından B noktasına saatte 30 km30\text{ km} sabit hızla gitmiş ve teslimatı yaptıktan sonra zaman kaybetmeden aynı yol üzerinden saatte 60 km60\text{ km} sabit hızla A noktasına geri dönmüştür.

Buna göre, kuryenin tüm yolculuğu boyunca saatteki ortalama hızı kaç kilometredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 40

Cevap

Saatte 40 kilometre
Kuryenin gidiş ve dönüş yolları eşit olduğundan, yolun uzunluğuna xx denilerek geçen süreler t1=x30t_1 = \frac{x}{30} ve t2=x60t_2 = \frac{x}{60} olarak bulunur. Toplam yol 2x2x ve toplam süre x20\frac{x}{20} saat olduğundan, bu değerlerin oranı bize saatteki ortalama hızı 40 kilometre olarak verir.

Adım Adım Çözüm

1
Gidiş ve dönüş için geçen süreleri yol cinsinden ifade etme
A ile B noktaları arasındaki yola xx dersek, gidiş süresi t1=x30t_1 = \frac{x}{30} saat, dönüş süresi ise t2=x60t_2 = \frac{x}{60} saat olur.
Ortalama hızı bulabilmek için toplam geçen süreyi belirlemek gerekir.
2
Toplam süreyi hesaplama
ttoplam=t1+t2=x30+x60=2x+x60=3x60=x20t_{\text{toplam}} = t_1 + t_2 = \frac{x}{30} + \frac{x}{60} = \frac{2x + x}{60} = \frac{3x}{60} = \frac{x}{20} saat.
Gidiş ve dönüş sürelerini toplayarak toplam seyahat süresini bulmak için paydalar eşitlenir.
3
Ortalama hız formülünü uygulama
Vort=Toplam YolToplam Su¨re=2xx20=2x20x=40V_{\text{ort}} = \frac{\text{Toplam Yol}}{\text{Toplam Süre}} = \frac{2x}{\frac{x}{20}} = 2x \cdot \frac{20}{x} = 40 km/sa.
Toplam alınan yol gidiş ve dönüşten dolayı 2x2x'tir. Bu değeri toplam süreye bölerek saatteki ortalama hızı buluruz.

Anahtar Kavram

Ortalama Hız
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 200Soru

Bir teknoloji şirketi, otoyollarda test edilmek üzere AA ve BB şehirleri arasında üç farklı sürüş modu (Eko, Standart, Performans) bulunan elektrikli otonom bir aracı test etmektedir. AA ve BB şehirleri arasındaki toplam karayolu mesafesi 360 km360\text{ km}'dir.

Bu aracın sürüş modlarına göre hareket durumları aşağıda tanımlanmıştır:
- Eko Mod: Yolun ilk yarısını saatte 60 km60\text{ km} sabit hızla, ikinci yarısını ise saatte 120 km120\text{ km} sabit hızla tamamlıyor.
- Standart Mod: Seyahat süresinin ilk yarısında saatte 60 km60\text{ km} sabit hızla, ikinci yarısında ise saatte 120 km120\text{ km} sabit hızla hareket ediyor.
- Performans Mod: Saatte 120 km120\text{ km} sabit hızla hareket ediyor fakat yolun her 90 km90\text{ km}'lik bölümünün sonunda 15 dakika15\text{ dakika} şarj molası veriyor (son varış noktasındaki mola süresi seyahate dahil değildir).

Buna göre, sol sütunda verilen hareket durumlarını sağ sütundaki doğru sayısal değerlerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Eko Modu'nda hareket eden aracın seyahat boyunca saatteki ortalama hızı
Standart Modu'nda hareket eden aracın seyahati tamamladığı toplam s��re
Performans Modu'nda hareket eden aracın seyahati tamamladığı toplam süre (molalar dahil)

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eko Modu'nun ortalama hızı 80 km/sa, Standart Modu'nun seyahat süresi 4 saat, Performans Modu'nun molalar dahil seyahat süresi ise 3 saat 45 dakikad��r.
Her mod için yapılan hareket denklemleri çözüldüğünde; Eko Modu'nun ortalama hızı 80 km/sa80\text{ km/sa} olarak bulunur. Standart Modu'nda toplam süreye bağlı denklemin çözümünden süre 4 saat4\text{ saat} çıkar. Performans Modu'nda ise sürüş süresine 3 adet mola süresi eklenerek toplam süre 3 saat 45 dakika3\text{ saat } 45\text{ dakika} bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Eko Modu için seyahat süresi ve ortalama hız hesaplanır.
Yolun ilk yarısı olan 180 km180\text{ km}'lik bölüm 60 km/sa60\text{ km/sa} hızla 180/60=3 saatte180 / 60 = 3\text{ saatte}, ikinci yarısı ise 120 km/sa120\text{ km/sa} hızla 180/120=1.5 saatte180 / 120 = 1.5\text{ saatte} tamamlanır. Toplam süre 3+1.5=4.5 saat3 + 1.5 = 4.5\text{ saat} olur. Ortalama hız ise Toplam Yol/Toplam Su¨re=360/4.5=80 km/sa\text{Toplam Yol} / \text{Toplam Süre} = 360 / 4.5 = 80\text{ km/sa} olarak bulunur.
Eko Modu'nda gidilen mesafeler eşit olduğundan süreler farklıdır ve ortalama hız formülü uygulanmalıdır.
2
Standart Modu için toplam seyahat süresi hesaplanır.
Toplam süre TT olsun. Sürenin ilk yarısında (T/2T/2) 60 km/sa60\text{ km/sa} hızla 30T km30T\text{ km}, ikinci yarısında ise 120 km/sa120\text{ km/sa} hızla 60T km60T\text{ km} yol alınır. Toplam yol olan 90T=360 km90T = 360\text{ km} eşitliğinden T=4 saatT = 4\text{ saat} olarak elde edilir.
Standart Modu'nda süreye bağlı hareket edildiği için alınan yolların toplamı toplam mesafeye eşitlenir.
3
Performans Modu için şarj molaları dahil toplam seyahat süresi hesaplanır.
Molasız sürüş süresi 360/120=3 saat360 / 120 = 3\text{ saat} sürer. Araç her 90 km90\text{ km}'de bir durduğuna göre 90 km90\text{ km}, 180 km180\text{ km} ve 270 km270\text{ km} noktalarında olmak üzere toplam 3 kez mola verir (varış noktasındaki mola dahil edilmez). Toplam mola süresi 3×15=45 dakika3 \times 15 = 45\text{ dakika} olur. Toplam süre 3 saat 45 dakika3\text{ saat } 45\text{ dakika} olarak hesaplanır.
Mola verilen istasyon sayıları tespit edilip sürüş süresine eklenerek toplam süre bulunur.

Anahtar Kavram

Hız, zaman ve yol arasındaki temel ilişki (x=vtx = v \cdot t) ve farklı hareket koşullarında ortalama hız ile mola sürelerinin toplam süre üzerindeki etkisi.
Tahmini Süre:2m 30s
ÖncekiSayfa 10 / 45Sonraki
Problemler Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) — Sayfa 10 | Examkin