Problemler

889 soru

Soru 461Soru

Bir kargo firmasına ait teslimat aracı, düz bir yolda saatte 60 km60\text{ km} sabit hızla ilerlemektedir. Aracın üzerinde bulunan bir teslimat dronu, araçla aynı yönde ve araçtan ileride bulunan bir eve paket bırakmak üzere araçtan ayrılıyor. Dron, havada yere göre saatte 90 km90\text{ km} sabit hızla uçarak eve ulaşıyor, paketi hiç zaman kaybetmeden bırakıyor ve yine yere göre saatte 90 km90\text{ km} sabit hızla geriye dönerek hareket halindeki kargo aracına ulaşıyor.

Dronun araçtan ayrılıp tekrar araca dönene kadar geçen toplam süre 12 dakika12\text{ dakika} olduğuna göre, dron araçtan ayrıldığı anda ev ile araç arasındaki mesafe kaç kilometredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 15

Cevap

Dronun araçtan ayrıldığı anda ev ile araç arasındaki mesafe 15 kilometredir.
Dronun gidiş süresi boyunca kargo aracı da hareket eder. Dron eve vardığında aralarındaki mesafe azalır. Dönüşte ise birbirlerine doğru hareket ettiklerinden hızları toplanır. Bu iki hareket aşamasının süreleri toplanıp toplam süreye eşitlendiğinde başlangıç mesafesi 15 km olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Süre birimini saate dönüştürme
12 dakika=15 saat12\text{ dakika} = \frac{1}{5}\text{ saat}
Hızlar km/saat cinsinden verildiği için işlem kolaylığı sağlamak amacıyla süreyi saate dönüştürürüz.
2
Dronun gidiş süresini mesafe cinsinden ifade etme
t1=x90 saatt_1 = \frac{x}{90}\text{ saat}
Dronun hızı saatte 90 km olduğundan, x km mesafedeki eve gidiş süresi t = x/v formülüyle yazılır.
3
Gidiş süresince kargo aracının aldığı yolu ve aradaki yeni mesafeyi bulma
Alınan yol: 2x3 km\frac{2x}{3}\text{ km}, kalan mesafe: x3 km\frac{x}{3}\text{ km}
Dronun eve ulaşma süresi olan t_1 boyunca saatte 60 km hızla giden kargo aracının ilerlemesi hesaplanır ve ev ile arasındaki fark bulunur.
4
Dronun dönüş süresini ifade etme
t2=x450 saatt_2 = \frac{x}{450}\text{ saat}
Dönüş yolunda dron ve kargo aracı birbirine doğru hareket ettiği için aralarındaki x/3 km'lik mesafe, hızları toplamı olan 150 km/saat ile kapatılır.
5
Toplam süre denkleminden mesafeyi bulma
x=15 kmx = 15\text{ km}
Gidiş ve dönüş sürelerinin toplamı 1/5 saate eşitlenerek başlangıçtaki x mesafesi hesaplanır.

Anahtar Kavram

Hareket problemlerinde bağıl hız ve hareketli nesnelerin birbirlerine göre konum değişimlerinin modellenmesi.

Alternatif Yöntem

Oran-orantı kullanılarak: Dron ile kargo aracının hızları oranı 90/60 = 3/2'dir. Gidiş aşamasında dron 3 birim yol alıp eve vardığında, kargo aracı 2 birim yol alır. Aralarındaki kalan mesafe 1 birimdir. Dönüş aşamasında birbirlerine doğru sırasıyla 3 ve 2 birim/saat hızlarla hareket ettiklerinden karşılaşma süreleri t2 = 1 / (3 + 2) = 1/5 zaman birimi olur. Gidiş süresi t1 = 3 / 3 = 1 zaman birimiydi. Süreler oranı t1 / t2 = 1 / (1/5) = 5 bulunur. Yani gidiş süresi dönüş süresinin 5 katıdır. Toplam süre 12 dakika olduğuna göre gidiş süresi 10 dakika, dönüş süresi 2 dakikadır. Dronun saatteki hızı 90 km olduğundan, 10 dakikada (1/6 saat) aldığı yol 90 * (1/6) = 15 km olur.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 462Soru

Bir kahve dükkanında satılan A ve B marka kahve çekirdeklerinin paket ağırlıkları ve paket fiyatları ile ilgili aşağıdakiler bilinmektedir:

* A marka kahve çekirdeğinin bir paketinin ağırlığı, B marka kahve çekirdeğinin bir paketinin ağırlığından %20\%20 fazladır.
* A marka kahve çekirdeğinin bir paketinin fiyatı, B marka kahve çekirdeğinin bir paketinin fiyatından %50\%50 fazladır.

Buna göre, A marka kahvenin 11 gramının fiyatı, B marka kahvenin 11 gramının fiyatından yüzde kaç fazladır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 25

Cevap

A marka kahvenin gram fiyatı, B marka kahvenin gram fiyatından %25 fazladır.
B marka kahvenin paket ağırlığı 100x100x gram ve paket fiyatı 100y100y TL olarak alındığında, birim fiyatı yx\frac{y}{x} olur. A marka kahvenin paket ağırlığı 120x120x gram ve fiyatı 150y150y TL olduğundan birim fiyatı 1,25yx1,25\frac{y}{x} olur. Aradaki fark 0,25yx0,25\frac{y}{x} olup, bu değer B'nin birim fiyatının %25\%25'ine karşılık gelir. Dolayısıyla A'nın birim fiyatı, B'ninkinden %25\%25 fazladır.

Adım Adım Çözüm

1
B marka kahvenin paket ağırlığına ve paket fiyatına uygun değişkenler atayalım.
B marka kahvenin paket ağırlığı 100x100x gram ve paket fiyatı 100y100y TL olsun.
Yüzde hesaplamalarını kolaylaştırmak için başlangıç değerlerini 100100 tabanında seçmek işlem kolaylığı sağlar.
2
A marka kahvenin paket ağırlığını ve paket fiyatını B markasına bağlı olarak hesaplayalım.
A'nın paket ağırlığı: 100x×(1+0,20)=120x100x \times (1 + 0,20) = 120x gram.
A'nın paket fiyatı: 100y×(1+0,50)=150y100y \times (1 + 0,50) = 150y TL.
A markasının ağırlığı B'den %20\%20, fiyatı ise %50\%50 fazla olarak verilmiştir.
3
Her iki markanın 11 gramının (birim ağırlığının) fiyatını bulalım.
B markası için birim fiyat: 100y100x=yx\frac{100y}{100x} = \frac{y}{x} TL/gram.
A markası için birim fiyat: 150y120x=1,25yx\frac{150y}{120x} = 1,25 \frac{y}{x} TL/gram.
Birim fiyat, toplam fiyatın toplam ağırlığa bölünmesiyle elde edilir.
4
A'nın birim fiyatının B'nin birim fiyatından yüzde kaç fazla olduğunu hesaplayalım.
Fark: 1,25yx1yx=0,25yx1,25 \frac{y}{x} - 1 \frac{y}{x} = 0,25 \frac{y}{x} TL/gram.
Yüzde artışı: 0,25yx1yx×100=%25\frac{0,25 \frac{y}{x}}{1 \frac{y}{x}} \times 100 = \%25 fazladır.
Karşılaştırma B markasının birim fiyatına göre yapıldığı için fark B'nin birim fiyatına bölünür.

Anahtar Kavram

İki farklı niceliğin (ağırlık ve fiyat) değişim yüzdelerini kullanarak birim fiyatı bulma ve birim fiyatlar arasındaki yüzde değişimini hesaplama.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 463Soru

Bir zeytinyağı üreticisi, ürettiği sızma ve riviera tipi zeytinyağlarının litrelik satış fiyatlarını sırasıyla maliyet fiyatları üzerinden %50\%50 ve %25\%25 kâr elde edecek biçimde belirlemiştir. Sızma zeytinyağının litrelik maliyeti, riviera zeytinyağının litrelik maliyetinin 1,51,5 katıdır. Bu üretici, 11 litre sızma ve 11 litre riviera zeytinyağını birlikte alan bir müşteriye toplam etiket fiyatı üzerinden %20\%20 indirim uygulamıştır. Buna göre, üreticinin bu satıştan elde ettiği toplam kâr oranı yüzde kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1212

Cevap

Yapılan indirim sonrası elde edilen toplam kâr oranı %12'dir.
Yapılan indirim sonrası elde edilen toplam kâr oranı %12'dir. Riviera zeytinyağının maliyeti 100x, sızma zeytinyağının maliyeti 150x olarak alındığında toplam maliyet 250x olur. Belirlenen kâr oranlarıyla sızma zeytinyağının etiket fiyatı 225x, riviera zeytinyağının etiket fiyatı 125x ve toplam etiket fiyatı 350x olur. Toplam etiket fiyatına %20 indirim yapıldığında yeni satış fiyatı 280x olur. Bu durumda elde edilen kâr 30x olup, toplam maliyet olan 250x'in %12'sine karşılık gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Zeytinyağlarının maliyet fiyatlarını belirlemek için değişken tanımlayın.
Riviera zeytinyağının litrelik maliyeti 100x100x TL ise, sızma zeytinyağının litrelik maliyeti 150x150x TL olur. Toplam maliyet 100x+150x=250x100x + 150x = 250x TL'dir.
İki ürünün maliyet ilişkisini matematiksel olarak ifade etmek için.
2
Kâr oranlarını uygulayarak etiket fiyatlarını bulun.
Sızma zeytinyağının etiket fiyatı: 150x×1,50=225x150x \times 1,50 = 225x TL. Riviera zeytinyağının etiket fiyatı: 100x×1,25=125x100x \times 1,25 = 125x TL'dir. Toplam etiket fiyatı 225x+125x=350x225x + 125x = 350x TL'dir.
İndirim öncesi toplam satış fiyatını belirlemek için.
3
Toplam etiket fiyatı üzerinden %20 indirim uygulayarak indirimli satış fiyatını hesaplayın.
İndirimli satış fiyatı: 350x×(10,20)=350x×0,80=280x350x \times (1 - 0,20) = 350x \times 0,80 = 280x TL'dir.
Müşterinin ödediği toplam tutarı bulmak için.
4
Elde edilen net kârı ve kâr oranını hesaplayın.
Net kâr: 280x250x=30x280x - 250x = 30x TL. Kâr oranı: 30x250x×100=12\frac{30x}{250x} \times 100 = 12 yani %12\%12'dir.
Maliyete göre nihai kâr oranını yüzde olarak ifade etmek için.

Anahtar Kavram

Kâr-Zarar problemlerinde kâr oranının maliyet fiyatı üzerinden, indirim oranının ise etiket fiyatı üzerinden hesaplanması.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 464Soru

Üzerinde 11'den 77'ye kadar olan ardışık tam sayıların yazılı olduğu 77 kartın bulunduğu bir torbadan Ahmet, Berk ve Can sırasıyla ikişer kart çekmiş ve torbada 11 kart kalmıştır. Bu kişilerin çektikleri kartlar ve torbada kalan kartla ilgili aşağıdakiler bilinmektedir:

* Can'ın çektiği kartlardaki sayıların çarpımı bir tek sayıdır.
* Ahmet'in çektiği kartlardaki sayıların toplamı, Berk'in çektiği kartlardaki sayıların toplamının 22 kat��dır.
* Ahmet'in çektiği kartlardaki sayıların çarpımı bir çift sayıdır.
* Torbada kalan son kartın üzerindeki sayı bir çift sayıdır.

Buna göre; Ahmet, Berk ve Can'ın çektikleri kartlardaki sayıların toplamını en küçükten en büyüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Berk'in çektiği kartlardaki sayıların toplamı < Ahmet'in çektiği kartlardaki sayıların toplamı < Can'ın çektiği kartlardaki sayıların toplamı
Verilen koşullara göre kalan kart 44, Can'ın kartları {5,7}\{5, 7\} (toplamı 1212), Ahmet'in kartları {2,6}\{2, 6\} (toplamı 88) ve Berk'in kartları {1,3}\{1, 3\} (toplamı 44) olarak tek bir şekilde dağıtılabilir. Bu durumda kart toplamlarının küçükten büyüğe sıralaması Berk, Ahmet, Can şeklinde olur.

Adım Adım Çözüm

1
Can'ın kartlarının tek veya çift olma durumunu belirleme
Can'ın çektiği iki kart da tek sayıdır.
İki tam sayının çarpımının tek sayı olması için her iki sayının da tek sayı olması gerekir.
2
Kalan kartın ve Ahmet'in kartlarının çarpım durumunu inceleme
Kalan kartın çift sayı olduğu ve Ahmet'in çektiği kartların çarpımının çift sayı (yani en az birinin çift) olduğu belirlenir.
Soruda kalan kartın çift sayı, Ahmet'in kartlarının çarpımının ise çift sayı olduğu doğrudan verilmiştir.
3
Tüm koşulları sağlayan kart dağılımını bulma
Kalan kart 44, Ahmet'in kartları {2,6}\{2, 6\}, Berk'in kartları {1,3}\{1, 3\} ve Can'ın kartları {5,7}\{5, 7\}'dir.
Toplamı 284=2428 - 4 = 24 olan kartlar arasından Can'a iki tek sayı verildiğinde ({5,7}\{5, 7\}), Ahmet'in toplamı Berk'in toplamının 22 katı olacak ve Ahmet'in kartlarının çarpımı çift sayı olacak şekilde tek bir çözüm mevcuttur.
4
Kişilerin kartlarının toplamını bularak sıralama yapma
Berk'in toplamı 44, Ahmet'in toplamı 88 ve Can'ın toplamı 1212 olup sıralama Berk < Ahmet < Can şeklindedir.
Elde edilen toplamlar karşılaştırıldığında en küçük toplam Berk'e, en büyük toplam ise Can'a aittir.

Anahtar Kavram

Rutin Olmayan Problemler
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 465Soru

Bir şehirdeki bisiklet paylaşım sisteminde bulunan elektrikli ve standart bisikletlerin sayıları ile bu bisikletlerin bakım çalışmaları sonrasındaki durumlarıyla ilgili aşağıdakiler bilinmektedir:

* Başlangıçta sistemdeki bisikletlerin %40\%40'ı elektrikli, kalanı ise standarttır.
* Bakım çalışmasında elektrikli bisikletlerin %10\%10'u, standart bisikletlerin ise belirli bir kısmı arızalı olduğu için servis dışı bırakılmıştır.
* Son durumda, serviste kalan (aktif) elektrikli bisikletlerin sayısı, aktif tüm bisikletlerin %48\%48'ini oluşturmaktadır.
* Servis dışı bırakılan standart bisikletlerin sayısı, servis dışı bırakılan elektrikli bisikletlerin sayısının 55 katından 44 fazladır.

Buna göre, başlangıçta sistemde bulunan toplam bisiklet sayısı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 400400

Cevap

Başlangıçta sistemde bulunan toplam bisiklet sayısı 400400'dür.
Başlangıçtaki toplam bisiklet sayısına 100x100x denildiğinde elektrikli bisikletler 40x40x, standart bisikletler 60x60x olur. Elektrikli bisikletlerin %10\%10'u (4x4x) servis dışı bırakılınca aktif elektrikli sayısı 36x36x kalır. Aktif elektrikli bisiklet sayısı (36x36x), aktif tüm bisikletlerin %48\%48'i ise aktif toplam bisiklet sayısı 75x75x olur. Aktif standart bisiklet sayısı 75x36x=39x75x - 36x = 39x ve servis dışı kalan standart bisiklet sayısı 60x39x=21x60x - 39x = 21x olarak bulunur. Servis dışı kalan standart bisiklet sayısı (21x21x), servis dışı kalan elektrikli bisiklet sayısının (4x4x) 55 katından 44 fazla olduğuna göre, 21x=20x+4x=421x = 20x + 4 \Rightarrow x = 4 olur. Başlangıçtaki toplam bisiklet sayısı ise 100×4=400100 \times 4 = 400 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıçtaki bisiklet sayılarını değişkenler cinsinden belirleme.
Toplam bisiklet sayısı 100x100x olsun. Bu durumda başlangıçtaki elektrikli bisiklet sayısı 40x40x, standart bisiklet sayısı ise 60x60x olur.
Yüzde problemlerinde başlangıç değerini 100x100x olarak almak, oranlama işlemlerini kolaylaştırır.
2
Servis dışı bırakılan ve aktif kalan elektrikli bisiklet sayılarını bulma.
Servis dışı bırakılan elektrikli bisikletler: 40x×%10=4x40x \times \%10 = 4x. Aktif kalan elektrikli bisikletler: 40x4x=36x40x - 4x = 36x olur.
Bakım çalışmasında elektrikli bisikletlerin %10\%10'unun servis dışı bırakıldığı belirtilmiştir.
3
Aktif tüm bisiklet sayısını ve aktif standart bisiklet sayısını hesaplama.
Aktif elektrikli bisikletler (36x36x), aktif tüm bisikletlerin %48\%48'ini oluşturduğuna göre: Aktif toplam bisiklet sayısı A=36x0,48=75xA = \frac{36x}{0,48} = 75x olur. Aktif standart bisiklet sayısı ise 75x36x=39x75x - 36x = 39x olarak bulunur.
Aktif elektrikli bisiklet sayısının aktif toplam bisiklet sayısına oranını kullanarak aktif standart bisiklet sayısına ulaşırız.
4
Servis dışı bırakılan standart bisiklet sayısını bulma ve denklem kurarak xx değerini hesaplama.
Servis dışı bırakılan standart bisikletler: 60x39x=21x60x - 39x = 21x olur. Soruda verilen ilişkiye göre: 21x=5×4x+421x=20x+4x=421x = 5 \times 4x + 4 \Rightarrow 21x = 20x + 4 \Rightarrow x = 4 elde edilir.
Servis dışı bırakılan standart bisiklet sayısının, servis dışı bırakılan elektrikli bisikletlerin sayısının 55 katından 44 fazla olduğu bilgisiyle denklem çözeriz.
5
Başlangıçtaki toplam bisiklet sayısını hesaplama.
Başlangıçtaki toplam bisiklet sayısı: 100x=100×4=400100x = 100 \times 4 = 400 olarak bulunur.
İlk adımda toplam bisiklet sayısını 100x100x olarak tanımlamıştık. Bulduğumuz x=4x = 4 değerini yerine yazarız.

Anahtar Kavram

Yüzde problemlerinde başlangıç matrahının doğru belirlenmesi ve yüzde değişimlerinin ardışık uygulanması.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 466Soru

Bir teknoloji mağazası, maliyet fiyatları aynı olan taşınabilir şarj cihazlarının etiket fiyatını maliyet fiyatı üzerinden %60\%60 kârla belirlemi��tir. Mağaza, bu ürünlerin satışı için müşterilerine aşağıdaki iki kampanya seçeneğini sunmaktadır:

* 1. Seçenek: Alınan birinci ürüne etiket fiyatı uygulanır, ikinci ürüne ise etiket fiyatı üzerinden %50\%50 indirim yapılır.
* 2. Seçenek: Alınan her bir ürüne etiket fiyatı üzerinden %20\%20 indirim uygulanır.

Bu mağazadan aynı şarj cihazından 2 adet alan bir müşteri 1. seçeneği tercih etmiştir. Eğer bu müşteri 2. seçeneği tercih etseydi, mağazanın bu satıştan elde edeceği toplam kâr 3232 TL daha fazla olacaktı.

Buna göre, bir adet taşınabilir şarj cihaz��nın maliyet fiyatı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 200

Cevap

Bir adet taşınabilir şarj cihazının maliyet fiyatı 200 TL'dir.
Ürünün maliyetine 100x100x denildiğinde etiket fiyatı 160x160x olur. 1. seçenekte iki ürünün toplam satış tutarı 160x+80x=240x160x + 80x = 240x iken, 2. seçenekte %20\%20 indirimli fiyattan (128x128x) iki ürünün toplam satış tutarı 256x256x olur. Satış tutarları arasındaki 16x16x fark, kârlar arasındaki farka eşittir. 16x=3216x = 32 ise x=2x = 2 olur ve bir ürünün maliyeti 100x=200100x = 200 TL olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Maliyet fiyatını değişken olarak tanımlayıp etiket fiyatını hesaplama.
Maliyet fiyatı 100x100x ise %60\%60 kârla belirlenen etiket fiyatı 160x160x olur.
Yüzde hesaplamalarını kolaylaştırmak için maliyet 100x100x olarak seçilmiştir.
2
Seçeneklere göre 2 adet ürünün satış fiyatlarını hesaplama.
1. seçenekte toplam satış fiyatı 160x+80x=240x160x + 80x = 240x olur. 2. seçenekte toplam satış fiyatı 2×128x=256x2 \times 128x = 256x olur.
Her iki durumdaki gelir farkını bulup kâr farkına eşitlemek için toplam satış fiyatları hesaplanmıştır.
3
Kâr farkı denklemini kurarak maliyet fiyatını bulma.
Kâr farkı satış fiyatları farkına eşittir: 256x240x=16x256x - 240x = 16x. Buradan 16x=32    x=216x = 32 \implies x = 2 ve maliyet 100x=200100x = 200 TL bulunur.
Soruda verilen kâr farkı bilgisi kullanılarak bilinmeyen değişken çözülmüştür.

Anahtar Kavram

Kâr, zarar ve indirim hesaplamalarının maliyet ve etiket fiyatları üzerinden oranlanması.

Alternatif Yöntem

Toplam satış tutarı farkı olan 16x16x'in doğrudan iki seçenek arasındaki birim ürün fiyat farklarından bulunması: 1. seçenekte ortalama birim fiyat etiket fiyatının %75\%75'i iken, 2. seçenekte %80\%80'idir. Birim fiyat farkı %5\%5 etiket fiyatıdır. İki ürün için bu fark %10\%10 etiket fiyatına karşılık gelir. %10\%10 etiket fiyatı = 3232 TL ise etiket fiyatı 320320 TL'dir. %60\%60 kârlı hali 320320 TL olan maliyet ise 320/1.6=200320 / 1.6 = 200 TL olarak hızlıca hesaplanabilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 467Soru

Seda, Tolga ve Umut'un bugünkü yaşlarıyla ilgili aşağıdakiler bilinmektedir:

* Tolga, Umut'tan büyüktür ve bu ikisinin yaşları farkı Seda'nın bugünkü yaşının yarısına eşittir.
* Seda, Tolga'nın bugünkü yaşına geldiğinde Umut'un yaşı Seda'nın bugünkü yaşının 22 katı olacaktır.
* Bu üç kişinin bugünkü yaşları toplamı 8080'dir.

Buna göre, Umut'un bugünkü yaşı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 25

Cevap

Umut'un bugünkü yaşı 25'tir.
Seda, Tolga ve Umut'un yaşları sırasıyla SS, TT ve UU olarak tanımlanıp verilen koşullar denklemleştirildiğinde TU=10T - U = 10 ve T+U=60T + U = 60 sistemine ulaşılır. Buradan taraf tarafa toplama yöntemi uygulandığında Umut'un bugünkü yaşı 25 olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Kişilerin bugünkü yaşlarını değişkenlerle ifade edip birinci koşula göre denklem kuralım.
Seda'nın bugünkü yaşı SS, Tolga'nın bugünkü yaşı TT ve Umut'un bugünk�� yaşı UU olsun. T>UT > U olmak üzere, TU=S2T - U = \frac{S}{2} veya 2T2U=S2T - 2U = S elde edilir.
Problemi matematiksel olarak modellemek için değişkenleri ve aralarındaki ilk ili��kiyi belirlemek gerekir.
2
İkinci koşula göre Seda'nın Tolga'nın yaşına gelmesi için geçen süreyi bulup denklem kuralım.
Seda'nın (SS) Tolga'nın yaşına (TT) gelmesi için TST - S yıl geçmelidir. Bu süre zarfında Umut'un yaşı U+(TS)U + (T - S) olacaktır. Soruda verilen bilgiye göre U+TS=2S    T+U=3SU + T - S = 2S \implies T + U = 3S olur.
Zaman geçişinin gruptaki tüm bireyleri aynı oranda etkilediğini kullanarak gelecekteki yaş ilişkisini kurmak gerekir.
3
Bugünkü yaşlar toplamı bilgisini kullanarak Seda'nın yaşını hesaplayalım.
Bugünkü yaşlar toplamı S+T+U=80S + T + U = 80'dir. İkinci adımdan elde ettiğimiz T+U=3ST + U = 3S eşitliğini yerine yazarsak: S+3S=80    4S=80    S=20S + 3S = 80 \implies 4S = 80 \implies S = 20 bulunur.
Üç bilinmeyenli sistemi, elde ettiğimiz iki ilişkili denklem yardımıyla tek bilinmeyene indirgeyerek çözüme ulaşmaktır.
4
Seda'nın yaşını yerine yazarak Tolga ve Umut'un yaşlarını veren iki bilinmeyenli denklem sistemini çözelim.
S=20S = 20 için; TU=10T - U = 10 ve T+U=60T + U = 60 denklem sistemi elde edilir. Bu iki denklemi taraf tarafa toplarsak 2T=70    T=352T = 70 \implies T = 35 olur. Buradan U=25U = 25 bulunur.
Elde edilen Seda'nın yaş değerini kullanarak diğer iki kişinin yaşlarını belirleyen sistemi çözmek ve Umut'un bugünkü yaşını bulmaktır.

Anahtar Kavram

Yaş problemlerinde iki kişi arasındaki yaş farkının zamanla değişmeyeceği ilkesi ve zaman geçişinin gruptaki herkes için aynı miktarda olacağı gerçeği üzerine denklem kurma.
Soru 468Soru

Bir 3×33 \times 3'lük kareli tablonun dokuz hücresinin her birine 11'den 99'a kadar olan rakamlar, her hücrede farklı bir rakam olacak biçimde yerleştiriliyor. Yerleştirme yapıldıktan sonra; satırlardaki sayıların soldan sağa toplamları sırasıyla S1S_1, S2S_2 ve S3S_3, sütunlardaki sayıların yukarıdan aşağıya toplamları sırasıyla K1K_1, K2K_2 ve K3K_3 olarak hesaplanıyor. Bu yerleştirmede S1<S2<S3S_1 < S_2 < S_3 ve K1<K2<K3K_1 < K_2 < K_3 koşullarının sağlandığı biliniyor. Buna göre, tablonun tam ortasındaki (2. satır, 2. sütundaki) hücreye yazılabilecek en büyük rakam ka��tır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 9

Cevap

Ortadaki hücreye yazılabilecek en büyük rakam 9'dur.
Ortadaki hücreye 9 yazıldığında, kalan rakamlar satır ve sütun toplamı eşitsizliklerini sağlayacak biçimde yerleştirilebilir. Örneğin, birinci satıra sırasıyla 3, 1, 7; ikinci satıra sırasıyla 2, 9, 5; üçüncü satıra sırasıyla 6, 4, 8 yazıldığında tüm koşullar sağlanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Ortadaki hücreye yazılabilecek en büyük rakamı bulmak için en büyük rakam olan 9 ile başlayarak deneme yapalım.
Ortadaki hücreye 9 yerleştirilir ve diğer hücrelerin toplamları analiz edilir.
En büyük değeri doğrudan test ederek çözüme hızlıca ula��mak için.
2
Diğer 8 hücreye 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 rakamlarını yerleştirelim. Orta sütunun toplamını K2=b+9+hK_2 = b+9+h ve orta satırın toplam��nı S2=d+9+fS_2 = d+9+f olarak belirleyelim. b=1b=1 ve h=4h=4 seçerek K2=14K_2 = 14 olmasını sağlayalım.
Orta sütun toplamı K2=14K_2 = 14 olur.
Eşitsizliklerin sağlanabilmesi için orta satır ve sütun toplamlarını dengede tutmak gerekir.
3
Kalan hücreleri a=3,c=7,d=2,f=5,g=6,i=8a=3, c=7, d=2, f=5, g=6, i=8 olacak şekilde dolduralım.
Tablodaki tüm hücreler benzersiz rakamlarla doldurulmuş olur.
Kalan rakamları eşitsizlikleri bozmayacak şekilde dağıtmak için.
4
Elde edilen satır ve sütun toplamlarını kontrol edelim.
S1=11S_1=11, S2=16S_2=16, S3=18S_3=18 olup 11<16<1811 < 16 < 18 sağlanır. K1=11K_1=11, K2=14K_2=14, K3=20K_3=20 olup 11<14<2011 < 14 < 20 sağlanır.
Tüm koşulların eksiksiz sağlandığını doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Eşitsizlik ve kısıtlar altında en büyükleme (optimizasyon) ve sayısal yerleştirme problemleri
Soru 469Soru

Bir lojistik firması, kurye araçlarının yakıt tasarrufunu ve seyahat sürelerini optimize etmek amacıyla farklı yolculuk senaryolarındaki ortalama hızları hesaplamaktadır.

Aşağıda, üç farklı kurye aracının seyahat senaryoları verilmiştir:

* I. Araç: Gideceği yolun ilk yarısını saatte 40 km40\text{ km} sabit hızla, kalan yarısını ise saatte 60 km60\text{ km} sabit hızla tamamlamıştır.
* II. Araç: Gideceği yolun üçte birini saatte 30 km30\text{ km} sabit hızla, kalan üçte ikisini ise saatte 90 km90\text{ km} sabit hızla tamamlamıştır.
* III. Araç: Toplam seyahat süresinin ilk yarısında saatte 50 km50\text{ km} sabit hızla, kalan yarısında ise saatte 70 km70\text{ km} sabit hızla hareket etmiştir.

Buna göre, sol sütunda verilen araçları sa�� sütunda bu araçların tüm seyahatleri boyunca elde ettikleri ortalama hızlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

I. Aracın seyahat boyunca ortalama hızı
II. Aracın seyahat boyunca ortalama hızı
III. Aracın seyahat boyunca ortalama hızı

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

I. Araç - 48 km/sa48\text{ km/sa}, II. Araç - 54 km/sa54\text{ km/sa}, III. Araç - 60 km/sa60\text{ km/sa}
I. Aracın ortalama hızı yolun yarısı formülüyle 48 km/sa48\text{ km/sa}, II. Aracın ortalama hızı yol oranları formülüyle 54 km/sa54\text{ km/sa} ve III. Aracın ortalama hızı süreler eşit olduğundan aritmetik ortalamayla 60 km/sa60\text{ km/sa} olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
I. Aracın seyahat süresini ve ortalama hızını hesaplama
I. Aracın ortalama hızı 48 km/sa48\text{ km/sa}'dir.
Yolun iki yarısı eşit uzunlukta (xx) olduğundan, geçen süreler t1=x/40t_1 = x/40 ve t2=x/60t_2 = x/60'tır. Ortalama hız vort=2xx/40+x/60=48 km/sav_{ort} = \frac{2x}{x/40 + x/60} = 48\text{ km/sa} olarak bulunur.
2
II. Aracın seyahat süresini ve ortalama hızını hesaplama
II. Aracın ortalama hızı 54 km/sa54\text{ km/sa}'dir.
Yolun üçte biri xx (hız 30) ve kalan kısmı 2x2x (hız 90) olduğundan, süreler t1=x/30t_1 = x/30 ve t2=2x/90=x/45t_2 = 2x/90 = x/45'tir. Toplam süre t=x30+x45=5x90=x18t = \frac{x}{30} + \frac{x}{45} = \frac{5x}{90} = \frac{x}{18} olur. Ortalama hız vort=3xx/18=54 km/sav_{ort} = \frac{3x}{x/18} = 54\text{ km/sa} olarak bulunur.
3
III. Aracın seyahat süresini ve ortalama hızını hesaplama
III. Aracın ortalama hızı 60 km/sa60\text{ km/sa}'dir.
Toplam sürenin iki yarısı da eşit (tt) olduğundan, alınan yollar x1=50tx_1 = 50t ve x2=70tx_2 = 70t'dir. Ortalama hız vort=120t2t=60 km/sav_{ort} = \frac{120t}{2t} = 60\text{ km/sa} olarak bulunur. Süreler eşit olduğunda ortalama hız doğrudan aritmetik ortalamaya eşittir.

Anahtar Kavram

Ortalama hız, toplam yolun toplam seyahat süresine bölünmesiyle hesaplanır. Eşit mesafelerde harmonik ortalama, eşit sürelerde ise aritmetik ortalama kullanılır.
Soru 470Soru

Bir yazılım şirketinin geliştirdiği mobil uygulamadaki kullanıcıların yaş gruplarına göre dağılımı ve bu kullanıcıların premium üyelik paketini satın alma oranları hakkında aşağıdakiler bilinmektedir:

* Uygulamayı kullanan toplam kullanıcıların %60\%60'ı genç yaş grubunda, geri kalanı ise yetişkin yaş grubundadır.
* Genç yaştaki kullanıcıların %20\%20'si premium üyelik paketine sahiptir.
* Yetişkin yaştaki kullanıcıların %30\%30'u premium üyelik paketine sahiptir.

Bu uygulamada premium üyelik paketine sahip olmayan toplam kullanıcı sayısı 380380 olduğuna göre, premium üyelik paketine sahip olan toplam kullanıcı sayısı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 120

Cevap

Premium üyelik paketine sahip olan toplam kullanıcı sayısı 120'dir.
Toplam kullanıcı sayısı 100x100x olarak kabul edildiğinde, genç kullanıcılar 60x60x, yetişkinler 40x40x olur. Premium üye olmayan genç kullanıcılar 60x×0,80=48x60x \times 0,80 = 48x ve premium üye olmayan yetişkin kullanıcılar 40x×0,70=28x40x \times 0,70 = 28x olmak üzere toplam premium olmayan kullanıcı sayısı 76x=38076x = 380'dir. Buradan x=5x = 5 bulunur. Premium üye olan toplam kullanıcı sayısı 24x24x olduğundan, 24×5=12024 \times 5 = 120 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Kullanıcı gruplarını değişkenler türünden ifade etme
Toplam kullanıcı sayısı 100x100x olsun. Bu durumda genç kullanıcı sayısı 60x60x, yetişkin kullanıcı sayısı ise 100x60x=40x100x - 60x = 40x olur.
Yüzde hesaplamalarını kolaylaştırmak için toplam kullanıcı sayısına 100x100x denilmiştir.
2
Premium üye olmayan kullanıcı oranlarını ve sayılarını bulma
Gençlerin %20\%20'si premium üye ise, %80\%80'i premium üye değildir. Genç premium olmayan sayısı: 60x×0,80=48x60x \times 0,80 = 48x olur. Yetişkinlerin %30\%30'u premium üye ise, %70\%70'i premium üye değildir. Yetişkin premium olmayan sayısı: 40x×0,70=28x40x \times 0,70 = 28x olur. Toplam premium olmayan kullanıcı sayısı: 48x+28x=76x48x + 28x = 76x olur.
Soruda verilen premium üye olmayan kullanıcı sayısını (380380) kullanarak xx değişkeninin değerini bulmak amaçlanmıştır.
3
xx değişkeninin değerini hesaplama
76x=380x=576x = 380 \Rightarrow x = 5 olarak bulunur.
Premium üye olmayan toplam sayının 380380 olduğu bilgisiyle denklem çözülmüştür.
4
Premium üye olan toplam kullanıcı sayısını hesaplama
Genç premium kullanıcılar: 60x×0,20=12x60x \times 0,20 = 12x, Yetişkin premium kullanıcılar: 40x×0,30=12x40x \times 0,30 = 12x. Toplam premium kullanıcı sayısı: 12x+12x=24x12x + 12x = 24x olur. x=5x = 5 yerine yazıldığında: 24×5=12024 \times 5 = 120 bulunur.
Uygulamada premium üye olan toplam kullanıcı sayısı sorulduğu için bu değer hesaplanmıştır.

Anahtar Kavram

Yüzde problemlerinde, her alt grubun yüzdesinin o grubun kendi mevcuduna göre hesaplanması ve toplam değerlerin bu şekilde toplanması gerekir.

Alternatif Yöntem

Toplam kullanıcı sayısını bulduktan sonra (500500), premium üye olmayanların sayısını (380380) toplam kullanıcı sayısından çıkararak da premium üye sayısını doğrudan bulabilirsiniz: 500380=120500 - 380 = 120.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 471Soru

Kıvanç, Levent ve Melis adlı üç müzisyenin yaşları ile ilgili aşağıdakiler bilinmektedir:

* Kıvanç'ın 33 yıl önceki yaşı, Melis'in 22 yıl sonraki yaşına eşittir.
* Melis ve Levent'in bugünkü yaşları toplamı, Kıvanç'ın bugünkü yaşının 22 katından 88 eksiktir.
* Levent, Kıvanç'ın bugünkü yaşına geldiğinde Melis 3434 yaşında olacaktır.

Buna göre, Levent'in bugünkü yaşı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 33

Cevap

Levent'in bugünkü yaşı 33'tür.
Verilen bilgiler doğrultusunda oluşturulan denklemler çözüldüğünde Melis'in bugünkü yaşının 31, Kıvanç'ın bugünkü yaşının 36 ve Levent'in bugünkü yaşının 33 olduğu görülür.

Adım Adım Çözüm

1
Kıvanç (KK), Levent (LL) ve Melis'in (MM) yaşları arasındaki ilişkileri belirten denklemleri kurun.
K3=M+2    K=M+5K - 3 = M + 2 \implies K = M + 5 ve M+L=2K8M + L = 2K - 8 denklemleri elde edilir.
Soruda verilen sözel ifadeleri matematiksel eşitliklere dönüştürmek için.
2
Birinci denklemdeki MM değerini KK cinsinden yazıp ikinci denklemde yerine koyun.
M=K5M = K - 5 olduğundan, (K5)+L=2K8    L=K3    KL=3(K - 5) + L = 2K - 8 \implies L = K - 3 \implies K - L = 3 elde edilir.
Levent ile Kıvanç arasındaki yaş farkını bulmak ve Levent'in Kıvanç'ın yaşına gelmesi için geçmesi gereken süreyi hesaplamak için.
3
Geçmesi gereken süreye göre Melis'in bugünkü yaşını hesaplayın.
Levent, Kıvanç'ın yaşına KL=3K - L = 3 yıl sonra gelecektir. Bu durumda Melis'in 33 yıl sonraki yaşı 3434 olacağına göre bugünkü yaşı M=343=31M = 34 - 3 = 31 olur.
Melis'in bugünkü yaşını bulmak için.
4
Melis'in yaşını kullanarak sırasıyla Kıvanç'ın ve Levent'in bugünkü yaşlarını bulun.
K=31+5=36K = 31 + 5 = 36 (Kıvanç'ın yaşı) ve L=363=33L = 36 - 3 = 33 (Levent'in yaşı) olarak bulunur.
Soruda istenen Levent'in bugünkü yaş değerine ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Yaş problemlerinde kişilerin yaş farkı yıllar geçse de değişmez.
Soru 472Soru

Bir çiçekçi, dükkanında satmak üzere maliyeti 6060 TL olan papatyalardan ve maliyeti 8080 TL olan güllerden belirli miktarlarda satın almıştır. Çiçekçi; papatyaların satış fiyatını maliyeti üzerinden %50\%50 kârla, güllerin satış fiyatını ise maliyeti üzerinden %25\%25 kârla belirlemi��tir.

Bu çiçekçi, satın aldığı tüm papatya ve gülleri belirlediği satış fiyatlarından satarak toplamda %40\%40 oranında kâr elde etmiştir.

Buna göre, çiçekçinin satın aldığı papatya sayısının gül sayısına oranı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 22

Cevap

Papatya sayısının gül sayısına oranı 2'dir.
Papatya için adet başına elde edilen kâr 3030 TL, gül için ise 2020 TL'dir. Alınan papatya sayısı pp ve gül sayısı gg olmak üzere toplam maliyet 60p+80g60p + 80g olur. Toplam kâr bu maliyetin %40\%40'ı olacağından 24p+32g24p + 32g olarak elde edilir. Gerçekleşen kâr hedeflenen kâra eşitlendiğinde 30p+20g=24p+32g6p=12gp=2g30p + 20g = 24p + 32g \Rightarrow 6p = 12g \Rightarrow p = 2g bulunur. Dolayısıyla papatya sayısının gül sayısına oranı 22 olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Papatya ve güllerin adet başına elde edilen kâr miktarlarını belirlemek.
Papatyanın birim maliyeti 6060 TL ve kâr oranı %50\%50 olduğundan, bir adet papatyadan elde edilen kâr 60×50100=3060 \times \frac{50}{100} = 30 TL olur. Gülün birim maliyeti 8080 TL ve kâr oranı %25\%25 olduğundan, bir adet gülden elde edilen kâr 80×25100=2080 \times \frac{25}{100} = 20 TL olur.
Toplam kâr bağıntısını oluşturmak için her bir üründen elde edilen birim kâr miktarlarını hesaplamamız gerekir.
2
Satın alınan papatya sayısını pp, gül sayısını gg olarak kabul edip toplam maliyet ile hedeflenen toplam kârı ifade etmek.
Çiçekçinin toplam maliyeti 60p+80g60p + 80g TL'dir. Toplam satıştan %40\%40 kâr elde edildiğine göre, toplam kâr miktarı bu maliyetin %40\%40'ı olacaktır: Toplam Kâr = (60p+80g)×40100=24p+32g(60p + 80g) \times \frac{40}{100} = 24p + 32g TL.
Kâr oranının tüm satışın maliyeti üzerinden hedeflendiği belirtildiği için toplam maliyet ile hedeflenen kâr arasında bağıntı kurulur.
3
Gerçekleşen toplam kârı hedeflenen kâra eşitleyerek pp ile gg arasındaki ilişkiyi bulmak.
Gerçekleşen toplam kâr, satılan papatya ve güllerden elde edilen kârların toplamıdır: 30p+20g30p + 20g TL. Bu değer hedeflenen kâra eşitlenir: 30p+20g=24p+32g6p=12gp=2g30p + 20g = 24p + 32g \Rightarrow 6p = 12g \Rightarrow p = 2g bulunur. Buradan papatya sayısının gül sayısına oranı pg=2\frac{p}{g} = 2 elde edilir.
İki farklı yolla ifade edilen toplam kâr miktarları birbirine eşitlenerek adetler arasındaki oran tespit edilir.

Anahtar Kavram

Kâr ve zarar problemlerinde kâr oranının daima maliyet (alış) fiyatı üzerinden hesaplanması ve farklı birim maliyetli ürünlerde toplam kâr oranının toplam maliyete uygulanması esası.
Soru 473Soru

Dairesel bir pist etrafında 1'den 12'ye kadar numaralandırılmış 12 adet kutu saat yönünde sıralanmıştır. Bir robot, 1 numaralı kutudan başlayarak her adımda bulunduğu kutunun numarasının asal bölenlerinin toplamı kadar kutu saat yönünde ilerlemektedir. Kutunun numarası 1 olduğunda, 1'in asal böleni olmadığından robot 1 kutu ilerlemektedir. Robot dairesel hareket yaptığı için 12 numaralı kutudan sonra tekrar 1 numaralı kutuya geçmektedir. Buna göre, 1 numaralı kutudan harekete başlayan bu robot 20. adımın sonunda kaç numaralı kutuda bulunur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 5

Cevap

Robot 20. adımın sonunda 5 numaralı kutuda bulunur.
Robotun ulaştığı kutular sırasıyla 2, 4, 6, 11, 10, 5, 10, 5... şeklinde devam etmektedir. 5. adımdan itibaren her tek numaralı adımda 10. kutuya, her çift numaralı adımda ise 5. kutuya ulaşır. 20 çift bir sayı olduğu için 20. adımın sonunda robot 5 numaralı kutuda bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Robotun ilk adımdan başlayarak sırasıyla hangi kutulara uğradığını belirlemek için her kutudaki hareket miktarını hesaplarız.
1. adımda 2. kutuya, 2. adımda 4. kutuya, 3. adımda 6. kutuya, 4. adımda 11. kutuya ulaşılır.
Başlangıç adımlarını izleyerek hareket örüntüsünü yakalamak amacıyla hesaplama yapılır.
2
Dairesel pistteki hareketin modüler aritmetik özelliğini kullanarak sonraki adımları takip ederiz.
5. adımda 10. kutuya (2210(mod12)22 \equiv 10 \pmod{12}), 6. adımda 5. kutuya (175(mod12)17 \equiv 5 \pmod{12}), 7. adımda tekrar 10. kutuya ulaşılır.
Kutu numaralarının 12'yi aşması durumunda çevrimsel düzeni sürdürmek için mod 12 hesabı yapılır.
3
Döngüyü analiz ederek 20. adımın sonucunu tespit ederiz.
5. adımdan sonraki periyodik düzende tek adımların sonunda 10, çift adımların sonunda ise 5 numaralı kutuya gelinir. 20 çift olduğu için sonuç 5'tir.
Çok sayıdaki adımı tek tek hesaplamak yerine oluşan periyodik kuraldan faydalanmak için bu analiz yapılır.

Anahtar Kavram

Asal bölen toplamları yardımıyla dairesel döngülerin ve periyodik durumların çözümü
Soru 474Soru

Bir kırtasiye toptancısı, bir sırt çantasının satış fiyatını maliyet fiyatı üzerinden %40\%40 kâr elde edecek şekilde belirlemiştir. Bu toptancı, toplu alım yapan müşterilerine iki farklı kampanya seçeneği sunmaktadır:

* 1. Kampanya: Satın al��nan her 55 çanta için 11 çanta hediye edilmektedir.
* 2. Kampanya: Tüm çantalarda etiket fiyatı üzerinden %15\%15 indirim uygulanmaktadır.

Bir perakendeci, bu toptancıdan toplam 6060 adet sırt çantası almak istiyor. Perakendeci, 1. kampanyayı tercih ederek toplam 6060 adet sırt çantası aldığında ödeyeceği tutarın, 2. kampanyayı tercih ederek toplam 6060 adet sırt çantası aldığında ödeyeceği tutardan 280280 TL daha az olduğunu hesaplıyor.

Buna göre, bir sırt çantasının maliyeti kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 200

Cevap

Sırt çantasının maliyeti 200 TL'dir.
Sırt çantasının maliyeti 200 TL olarak belirlendiğinde, etiket fiyatı 280 TL olur. 1. kampanyada 60 çanta için sadece 50 çanta ücreti ödenir ve toplam tutar 14000 TL olur. 2. kampanyada ise her çanta %15 indirimle 238 TL'ye gelir ve 60 çanta için toplam tutar 14280 TL olur. Aradaki fark 280 TL'dir, bu da soruda verilen farkla örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sırt çantasının maliyetini ve etiket fiyatını değişkenler cinsinden belirleme.
Maliyet 100x100x TL iken etiket fiyatı 140x140x TL olur.
Maliyet üzerinden %40 kâr eklendiği için etiket fiyatı maliyetin %140'ına eşit olur.
2
1. kampanya tercih edildiğinde ödenecek toplam tutarı hesaplama.
Ödenecek tutar 7000x7000x TL'dir.
Satın alınan her 5 çanta için 1 çanta hediye edildiğinden, toplam 60 çantadan 50 tanesinin ücreti ödenir (50×140x=7000x50 \times 140x = 7000x).
3
2. kampanya tercih edildiğinde ödenecek toplam tutarı hesaplama.
Ödenecek tutar 7140x7140x TL'dir.
Etiket fiyatı üzerinden %15 indirim yapıldığında bir çanta 119x119x TL olur. 60 çanta için toplam tutar 60×119x=7140x60 \times 119x = 7140x olur.
4
İki kampanya arasındaki farkı kullanarak maliyeti bulma.
x=2x = 2 ve maliyet 200200 TL'dir.
İki tutar arasındaki fark olan 140x140x, 280 TL'ye eşittir (140x=280    x=2140x = 280 \implies x = 2). Buradan maliyet 100x=200100x = 200 TL olarak bulunur.

Anahtar Kavram

Kâr-zarar ve indirim problemlerinde maliyet, etiket fiyatı ve indirimli fiyat ilişkilerinin kurulması ve oran-orantı yardımıyla denklem çözümü.
Soru 475Soru

Bir seramik atölyesinde bir günde üretilen tabakların %40\%40’ı el yapımı, geri kalanı ise makine yapımıdır. Bu tabakların fırınlanması aşamasında el yapımı tabakların %15\%15’i, makine yapımı tabakların ise %10\%10’u çatlamış ve kullanılamaz hale gelmiştir.

Fırınlama aşamasından çatlamadan sağlam çıkan tabakların %25\%25’i ise boyama aşamasında kırılmış, geriye kalan sağlam tabaklar satışa sunulmuştur.

Bu atölyede satışa sunulan toplam tabak sayısı 198198 olduğuna göre, gün başlangıcında üretilen toplam tabak sayısı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 300

Cevap

Gün başlangıcında üretilen toplam tabak sayısı 300300'dür.
Satışa sunulan tabak miktarı adım adım hesaplandığında başlangıçtaki toplam tabak miktarının %66\%66’sına karşılık geldiği görülür. 198198 sayısı, başlangıçtaki toplam tabak sayısının %66\%66’sı olduğuna göre, toplam tabak sayısı 300300 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam tabak sayısına 100x100x diyelim. El yapımı tabak sayısı 100x×%40=40x100x \times \%40 = 40x ve makine yapımı tabak sayısı 100x×%60=60x100x \times \%60 = 60x olur.
El yapımı tabak sayısı 40x40x, makine yapımı tabak sayısı 60x60x
Yüzde hesaplamalarını kolaylaştırmak için başlangıç değerini 100x100x seçiyoruz.
2
El yapımı tabakların %15\%15’i çatlamıştır: 40x×015=6x40x \times 0{}15 = 6x çatlak. Sağlam el yapımı tabak sayısı: 40x6x=34x40x - 6x = 34x. Makine yapımı tabakların %10\%10’u çatlamıştır: 60x×010=6x60x \times 0{}10 = 6x çatlak. Sağlam makine yapımı tabak sayısı: 60x6x=54x60x - 6x = 54x olur.
Toplam sağlam tabak sayısı: 34x+54x=88x34x + 54x = 88x
Fırınlamadan sonra sağlam kalan toplam tabak sayısını bulmak için her grubun kendi içindeki sağlam kalan miktarını topluyoruz.
3
Fırından sağlam çıkan 88x88x tabağın %25\%25’i boyama aşamasında kırılmıştır. Kırılan tabak sayısı: 88x×025=22x88x \times 0{}25 = 22x. Satışa sunulan sağlam tabak sayısı: 88x22x=66x88x - 22x = 66x olur.
Satışa sunulan tabak sayısı 66x66x
Boyamada kırılan miktarı toplam sağlam tabak sayısından çıkararak satışa hazır tabak sayısını buluyoruz.
4
Satışa sunulan tabak sayısı 198198 olarak verilmiştir. Buradan 66x=19866x = 198 eşitliğini yazarız. Her iki tarafı da 6666’ya böldüğümüzde x=3x = 3 buluruz. Başlangıçtaki toplam tabak sayısı 100x=100×3=300100x = 100 \times 3 = 300 olur.
Toplam tabak sayısı 300300
Bulunan xx değişken değerini başlangıçta kabul ettiğimiz 100x100x ifadesinde yerine koyarak sonuca ulaşıyoruz.

Anahtar Kavram

Yüzde problemlerinde doğru temel matris/taban belirleyerek adım adım yüzde alma işlemleri gerçekleştirme.
Soru 476Soru

Bir belediyeye ait nehir temizleme teknesi, nehir yüzeyindeki atıkları toplamak amacıyla akıntı hızının saatte 6 km6\text{ km} olduğu bir nehirde, A iskelesinden B iskelesine doğru akıntı yönünde hareket etmiş ve ara vermeden geri dönerek tekrar A iskelesine ulaşmıştır.

Teknenin durgun sudaki sabit hızı saatte 18 km18\text{ km} olduğuna göre, bu tekne tüm yolculuk boyunca saatte ortalama kaç km hızla hareket etmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 16

Cevap

Teknenin tüm yolculuk boyunca saatteki ortalama hızı 16 km'dir.
Teknenin gidiş hızı saatte 24 km24\text{ km}, dönüş hızı ise saatte 12 km12\text{ km}'dir. Eşit mesafeli gidiş ve dönüş yollarında ortalama hız, hızların harmonik ortalamasına eşittir. Bu formül uygulandığında ortalama hız saatte 16 km16\text{ km} olarak bulunur. Bu nedenle ortalama hızı 16 km/sa olarak veren seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Teknenin gidiş (akıntı yönündeki) ve dönüş (akıntıya karşı) hızlarını hesaplama.
Gidiş hızı: v1=18+6=24 km/sav_1 = 18 + 6 = 24\text{ km/sa}
Dönüş hızı: v2=186=12 km/sav_2 = 18 - 6 = 12\text{ km/sa}
Akıntı yönünde giderken akıntı hızı tekneye hız katar, dönüşte ise hareket yönüne ters olduğu için teknenin hızını azaltır.
2
A ve B iskeleleri arasındaki mesafeyi dd olarak kabul edip gidiş ve dönüş sürelerini ifade etme.
Gidiş süresi: t1=d24 saatt_1 = \frac{d}{24}\text{ saat}
Dönüş süresi: t2=d12 saatt_2 = \frac{d}{12}\text{ saat}
Zaman, yolun hıza bölünmesiyle elde edilir (t=xvt = \frac{x}{v}).
3
Tüm yolculuk boyunca geçen toplam süreyi hesaplama.
ttoplam=t1+t2=d24+d12=d+2d24=3d24=d8 saatt_{toplam} = t_1 + t_2 = \frac{d}{24} + \frac{d}{12} = \frac{d + 2d}{24} = \frac{3d}{24} = \frac{d}{8}\text{ saat}
Farklı hızlarla alınan yolların sürelerini toplayabilmek için paydaları eşitleriz.
4
Ortalama hız formülünü kullanarak sonucu bulma.
Vort=Toplam YolToplam Zaman=2dd8=2×8=16 km/saV_{ort} = \frac{\text{Toplam Yol}}{\text{Toplam Zaman}} = \frac{2d}{\frac{d}{8}} = 2 \times 8 = 16\text{ km/sa}
Ortalama hız, kat edilen toplam mesafenin bu mesafeyi almak için harcanan toplam süreye bölünmesiyle bulunur.

Anahtar Kavram

Ortalama Hız ve Akıntı Problemleri

Alternatif Yöntem

Aynı yol gidiş ve dönüş olarak kat edildiğinde (yani mesafeler eşit olduğunda), ortalama hız doğrudan hızların harmonik ortalaması formülüyle bulunabilir:
Vort=2v1v2v1+v2V_{ort} = \frac{2 \cdot v_1 \cdot v_2}{v_1 + v_2}
Burada v1=24 km/sav_1 = 24\text{ km/sa} ve v2=12 km/sav_2 = 12\text{ km/sa} değerleri yerine yazılırsa:
Vort=2241224+12=57636=16 km/saV_{ort} = \frac{2 \cdot 24 \cdot 12}{24 + 12} = \frac{576}{36} = 16\text{ km/sa} elde edilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 477Soru

Bir kahve kavurucusu, kilogramını 200 TL'ye aldığı yaş kahve çekirdeklerini kavurduğunda ağırlıklarının %20\%20'sini kaybettiklerini görüyor. Kavrulmuş kahvenin paketleme maliyeti ise kavrulmuş kahvenin kilogram�� başına 40 TL'dir.

Bu kahveci, kavrulmuş kahvenin tamamının satışından maliyet üzerinden %30\%30 kâr elde edecek şekilde satmayı hedeflemektedir.

Buna göre, kavrulmuş kahvenin 1 kilogramının etiket fiyatı kaç TL olmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 377

Cevap

Kavrulmuş kahvenin 1 kilogramının etiket fiyatı 377 TL olmalıdır.
Doğru cevap, toplam maliyetin kavrulmuş kahve miktarına bölünmesiyle elde edilen kilogram başına maliyetin yüzde 30 fazlasıdır. 100 kg yaş kahve 20.000 TL maliyetle alınır. Kavrulunca 80 kg kalır. 80 kg kahvenin paketleme maliyeti 3.200 TL olur. Toplam maliyet 23.200 TL'dir. Kilogram başına maliyet 290 TL'dir. Yüzde 30 kâr eklendiğinde etiket fiyatı 377 TL olur.

Adım Adım Çözüm

1
Kavrulmuş kahve miktarını ve yaş kahve alış maliyetini belirleme
100 kg yaş kahve alındığı varsayılırsa, alış maliyeti 100×200=20.000100 \times 200 = 20.000 TL olur. Kavrulunca ağırlık %20\%20 azalacağından geriye 100×0,8=80100 \times 0,8 = 80 kg kavrulmuş kahve kalır.
Yaş kahvenin kavrulduktan sonraki net ağırlığını ve başlangıçtaki toplam alış maliyetini bulmak için.
2
Paketleme maliyetini ve toplam maliyeti hesaplama
80 kg kavrulmuş kahvenin paketleme maliyeti 80×40=3.20080 \times 40 = 3.200 TL'dir. Toplam maliyet 20.000+3.200=23.20020.000 + 3.200 = 23.200 TL olur.
Ürünün satışa hazır hale gelene kadarki toplam maliyetini belirlemek için.
3
Kilogram başına maliyeti bulma
80 kg kahvenin toplam maliyeti 23.200 TL ise, 1 kg kavrulmuş kahvenin maliyeti 23.200/80=29023.200 / 80 = 290 TL olur.
Birim satış fiyatını belirlemek için öncelikle birim maliyeti bulmak gerekir.
4
Yüzde 30 kârlı satış fiyatını (etiket fiyatını) hesaplama
1 kg kavrulmuş kahvenin satış fiyatı 290×1,3=377290 \times 1,3 = 377 TL olarak bulunur.
Maliyet üzerinden %30\%30 kâr elde edilmek istendiği için birim maliyet %30\%30 artırılır.

Anahtar Kavram

Kavrulma veya kuruma gibi süreçlerde ağırlık kaybının birim maliyete etkisi ve toplam maliyet üzerinden kâr hesaplama.

Alternatif Yöntem

Birim kahve miktarı (1 kg) üzerinden doğrudan oran kurularak da çözülebilir. 1 kg yaş kahvenin kavrulmuş hali 0,8 kg'dır. 0,8 kg kavrulmuş kahvenin maliyeti: 200 TL (alış) + 0,8×40=320,8 \times 40 = 32 TL (paketleme) = 232 TL'dir. Buradan 1 kg kavrulmuş kahvenin maliyeti 232/0,8=290232 / 0,8 = 290 TL bulunur. %30 kâr ile etiket fiyatı 290×1,30=377290 \times 1,30 = 377 TL olur.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 478Soru

Dairesel bir masa etrafında yerleştirilmiş olan 6 adet boş kutunun her birine birer pozitif tam sayı yazılacaktır. Bu kutulara yazılacak olan sayılarla ilgili aşağıdaki kural bilinmektedir:

* Yan yana bulunan herhangi iki kutudaki sayıların çarpımı her zaman 12'den büyük ve 20'den küçük olmalıdır.

Buna göre, kutulara yazılan tüm sayıların toplamı en az kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 24

Cevap

Kutulara yazılan sayıların toplamı en az 24 olabilir.
Kutulardaki sayıların toplamını en aza indirmek için sayıları mümkün olduğunca küçük seçmeliyiz. Eğer kutulardan birine 4 yazarsak, komşu kutunun yy değeri için 12<4y<2012 < 4y < 20 olmalıdır; bu aralıkta sadece y=4y=4 tam sayısı bulunur. Bu durumda tüm kutulardaki sayılar 4 olur ve toplam 6×4=246 \times 4 = 24 elde edilir. Eğer 4 yerine daha küçük olan 3 yazılırsa, komşuları sadece 5 veya 6 olabilir. Dairesel dizilimde bu sayıların toplamı en az 3×3+3×5=243 \times 3 + 3 \times 5 = 24 olur. 2 veya 1 kullanılması durumunda ise komşuları çok daha büyük değerler alacağından toplam 24'ten büyük çıkacaktır. Bu nedenle en küçük toplam 24'tür.

Adım Adım Çözüm

1
Kutulardaki sayıları x1,x2,x3,x4,x5,x6x_1, x_2, x_3, x_4, x_5, x_6 olarak adlandırıp her komşu çift için 12<xixi+1<2012 < x_i x_{i+1} < 20 eşitsizliğini kurmak.
Her komşu çiftin çarpımı pozitif tam sayı olarak 13, 14, 15, 16, 17, 18 veya 19 olmalıdır.
Soruda verilen çarpım sınırlarını matematiksel olarak ifade etmek.
2
Kutulardan birinde 4 sayısı olması durumunu incelemek.
Eğer bir kutuda 4 varsa, yanındaki kutulardaki sayı yy için 12<4y<2012 < 4y < 20 olmalıdır. Bu eşitsizliği sağlayan tek tam sayı y=4y=4'tür. Dolayısıyla tüm kutular 4 olmalıdır.
4 sayısının komşuluk ilişkilerini belirlemek.
3
Kutularda 4 kullanılmaması durumunda olası en küçük tam sayıları incelemek.
Kutularda 3 bulunması durumunda komşuları ancak 5 veya 6 olabilir. 5 ve 6 sayılarının komşuları ise sadece 3 olabilir. Bu durumda sayılar dairesel düzende 3,5,3,5,3,53, 5, 3, 5, 3, 5 şeklinde sıralanır.
Farklı sayıların komşuluk sınırlarını analiz ederek alternatif dizilimleri bulmak.
4
Olası tüm durumların toplamlarını karşılaştırmak.
Tüm sayıların 4 olduğu durumda toplam 6×4=246 \times 4 = 24; 3 ve 5 sayılarının ardışık dizildiği durumda toplam 3×3+3×5=243 \times 3 + 3 \times 5 = 24 olur. Daha küçük pozitif tam sayılar (1 veya 2) kullanıldığında komşuları ��ok büyüyeceğinden toplam daha büyük çıkacaktır.
Minimum toplamı veren seçeneği belirlemek.

Anahtar Kavram

Rutin Olmayan Problemlerde Eşitsizlik ve Çarpan Analizi

Alternatif Yöntem

Alternatif olarak, komşu iki kutudaki sayıların çarpımının en az 13 ve en fazla 19 olabileceği eşitsizliğinden yola çıkarak, aritmetik ve geometrik ortalama ilişkileri düşünülebilir. Çarpımları bu dar aralıkta kalacak şekilde seçilebilecek en dengeli pozitif tam sayı çiftleri (4, 4) ve (3, 5) olup, her iki durumda da toplam 24 çıkmaktadır.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 479Soru

Bir antrenör ile yaşları farklı olan iki sporcusu Barış ve Cem'in yaşları ile ilgili aşağıdakiler bilinmektedir:

* Barış ile Cem'in yaşları farkı, antrenörün yaşının 19\frac{1}{9}'una eşittir.
* Barış, Cem'in bugünkü yaşına geldiğinde antrenörün yaşı, bu iki sporcunun yaşları toplamından 44 fazla olacakt��r.
* Cem doğduğunda antrenör 2020 yaşındaydı.

Buna göre, Barış'ın bugünkü yaşı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 12

Cevap

Barış'ın bugünkü yaşı 12'dir.
Doğru seçenekte belirtilen 12 değeri, verilen tüm koşulları sağlamaktadır. Cem'in bugünkü yaşı 16, Barış'ın bugünkü yaşı 12 ve antrenörün yaşı 36 olduğunda: yaş farkı 1612=416-12=4 olup antrenörün yaşının 9'da biridir. 4 yıl sonra sporcular 16 ve 20 yaşlarında (toplam 36), antrenör ise 40 yaşında olur. Antrenörün yaşı sporcuların yaşları toplamından 4 fazladır. Cem doğduğunda ise antrenör 3616=2036-16=20 yaşındadır.

Adım Adım Çözüm

1
Değişkenleri tanımlama ve ilk denklemi kurma
Barış'ın yaşı BB, Cem'in yaşı CC ve antrenörün yaşı AA olsun. Barış daha küçük olduğu için C>BC > B olur. Yaşları farkı d=CBd = C - B olsun. İlk bilgiye göre, d=A9    A=9dd = \frac{A}{9} \implies A = 9d olur.
Soruda verilen oran ilişkisini cebirsel olarak ifade etmek için.
2
Zaman içindeki yaş değişimlerini belirleme ve ikinci denklemi kurma
Barış'ın Cem'in yaşına gelmesi için geçen süre CB=dC - B = d yıldır. dd yıl sonra: Barış'ın yaşı B+d=CB + d = C, Cem'in yaşı C+dC + d, antrenörün yaşı ise A+d=9d+d=10dA + d = 9d + d = 10d olur. Bu durumdaki yaş ilişkisi: 10d=(C+C+d)+4    10d=2C+d+4    9d=2C+410d = (C + C + d) + 4 \implies 10d = 2C + d + 4 \implies 9d = 2C + 4 olarak bulunur.
Zaman geçtikçe gruptaki herkesin yaşının aynı miktarda artacağını kullanarak denklemi oluşturmak için.
3
Cem ile antrenörün yaş ilişkisini kullanma ve sistemi çözme
Cem doğduğunda (00 yaşındayken) antrenör 2020 yaşında olduğuna göre, antrenör ile Cem'in yaş farkı sabittir ve 2020'dir. Yani, AC=20    9dC=20    C=9d20A - C = 20 \implies 9d - C = 20 \implies C = 9d - 20 olur. Bu CC değerini bir önceki denklemde yerine yazalım: 9d=2(9d20)+4    9d=18d40+4    9d=18d36    9d=36    d=49d = 2(9d - 20) + 4 \implies 9d = 18d - 40 + 4 \implies 9d = 18d - 36 \implies 9d = 36 \implies d = 4 bulunur.
İki bilinmeyenli denklem sistemini tek bilinmeyene indirgeyerek yaş farkını bulmak için.
4
Barış'ın bugünkü yaşını hesaplama
d=4d = 4 ise antrenörün yaşı A=9×4=36A = 9 \times 4 = 36, Cem'in yaşı C=3620=16C = 36 - 20 = 16 ve Barış'ın yaşı B=Cd=164=12B = C - d = 16 - 4 = 12 olarak bulunur.
Bulunan yaş farkı yardımıyla kişilerin bugünkü yaşlarını elde etmek için.

Anahtar Kavram

Yaş problemlerinde iki kişi arasındaki yaş farkı zamanla değişmez ve geçen süre gruptaki herkesin yaşına eşit miktarda eklenir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 480Soru

Bir sürücü, otomobiliyle A kentinden B kentine gitmek amacıyla navigasyon uygulamasını açtığında uygulama iki farklı güzergah önermektedir:

* 1. Güzergah (Otoyol): Yolun tamamı 120 km120\text{ km} olup bu güzergahta sabit 100 km/sa100\text{ km/sa} hızla gidilebilmektedir.
* 2. Güzergah (Şehir İçi): Yolun tamamı 80 km80\text{ km} olup bu güzergahın ilk yarısında sabit 60 km/sa60\text{ km/sa} hızla, kalan yarısında ise yoğun trafik nedeniyle sabit 40 km/sa40\text{ km/sa} hızla gidilebilmektedir.

Buna göre, 2. güzergahı tercih eden sürücünün yolculuğu, 1. güzergaha göre kaç dakika daha uzun sürer?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 28

Cevap

2. güzergahı tercih eden sürücünün seyahati, 1. güzergaha göre 28 dakika daha uzun sürer.
1. güzergahta geçen süre olan 72 dakika ile 2. güzergahta geçen süre olan 100 dakika arasındaki fark alındığında doğru sonuca ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
1. güzergahtaki seyahat süresini bulmak.
72 dakika
Otoyol güzergahında geçen süreyi hesaplamak için yol uzunluğu hıza bölünür ve elde edilen saat değeri dakika birimine çevrilir.
2
2. güzergahtaki toplam seyahat süresini bulmak.
100 dakika
Yolun iki yarısı farklı hızlarla gidildiği için her bir bölümün süresi ayrı ayrı hesaplanır ve toplanır.
3
İki seyahat süresi arasındaki farkı hesaplamak.
28 dakika
Sürücünün 2. güzergahı seçtiğinde ne kadar süre kaybedeceğini bulmak için sürelerin farkı alınır.

Anahtar Kavram

Hız, yol ve zaman arasındaki temel ilişki (x=vtx = v \cdot t) ve hareketin farklı bölümlerindeki sürelerin ayrı ayrı toplanması.
ÖncekiSayfa 24 / 45Sonraki
Problemler Alıştırma Soruları — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) — Sayfa 24 | Examkin