Problemler

415 soru

Soru 301Soru

Aşağıdaki doğrusal grafikte A ve B homojen karışımlarının içerdiği un ve şeker miktarları arasındaki değişim gösterilmiştir.

Bu iki karışımdan, A karışımından xx gram, B karışımından yy gram alınarak oluşturulan yeni bir karışımın şeker oranı ağırlıkça %50 olmaktadır.

Buna göre, alınan miktarların oranı olan xy\frac{x}{y} kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 13\frac{1}{3}

Cevap

İstenen oran 13\frac{1}{3} olarak bulunur.
Grafikte verilen noktalar kullanılarak her iki karışımın şeker yüzdeleri bulunur. A karışımının %20, B karışımının %60 şeker içerdiği hesaplanır. Hedeflenen karışım %50 şeker içerdiğinden, karışım formülü (OranAMiktarA+OranBMiktarB=OranSonMiktarTopOran_A \cdot Miktar_A + Oran_B \cdot Miktar_B = Oran_{Son} \cdot Miktar_{Top}) uygulanır. 20x+60y=50(x+y)20x + 60y = 50(x+y) denklemi çözüldüğünde 30x=10y30x = 10y eşitliği elde edilir ve buradan xy=13\frac{x}{y} = \frac{1}{3} sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Grafik üzerinden A ve B karışımları için un ve şeker miktarlarını tespit et.
A karışımı: 40 g Un, 10 g Şeker. B karışımı: 20 g Un, 30 g Şeker.
Grafik okuma ve veri analizi
2
Her bir karışımın şeker yüzdesini hesapla. (Şeker / Toplam Ağırlık)
A karışımı yüzdesi: 1040+10=1050=%20\frac{10}{40+10} = \frac{10}{50} = \%20. B karışımı yüzdesi: 3020+30=3050=%60\frac{30}{20+30} = \frac{30}{50} = \%60.
Karışım problemi çözümü için yüzdelerin belirlenmesi
3
Elde edilmek istenen %50 şeker oranına ulaşmak için karışım denklemini kur.
20x+60y=50(x+y)20 \cdot x + 60 \cdot y = 50 \cdot (x + y)
Ağırlıklı ortalama (karışım) formülünün uygulanması
4
Denklemi çözerek x/y oranını bul.
20x+60y=50x+50y10y=30xxy=1030=1320x + 60y = 50x + 50y \Rightarrow 10y = 30x \Rightarrow \frac{x}{y} = \frac{10}{30} = \frac{1}{3}
Cebirsel çözüm

Anahtar Kavram

Grafik verilerinin yüzdeye dönüştürülerek karışım problemleri formülüyle çözülmesi.

İpuçları

1
Grafikteki her bir doğru için toplam karışım miktarını (Un + Şeker) bulmayı unutmayınız.
2
A ve B karışımlarının şeker yüzdelerini ayrı ayrı hesaplayınız. Örneğin A için Şeker / (Un + Şeker).
3
A'nın şeker oranı %20, B'nin şeker oranı %60'tır. İstenen oran %50 olduğuna göre, denge kuralını veya karışım formülünü kullanınız.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruyu, un-şeker yerine tuz-su grafiği üzerinden ve su buharlaştırma senaryosu ile çözünüz.

Alternatif Yöntem

Denge Yöntemi (Tahterevalli): A (%20) ile B (%60) karıştırılıp %50 elde ediliyor. %50 değeri %60'a daha yakındır (fark 10), %20'ye uzaktır (fark 30). Uzaklıklar oranı 10/30 = 1/3 olduğundan, miktarlar oranı ters orantılı olarak 1/3 olmalıdır.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 302Soru

Bir mağaza, stokundaki gömleklerin %40'ını maliyet üzerinden %30 kârla, kalanını ise maliyet üzerinden %10 zararla satmıştır. Mağaza sahibi, eğer tüm gömlekleri maliyet üzerinden %10 kârla satsaydı, ilk duruma göre 120 TL daha fazla kâr elde edecekti. Buna göre, mağazadaki gömleklerin toplam maliyeti kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3000

Cevap

Mağazadaki gömleklerin toplam maliyeti 3000 TL'dir.
Soruda iki farklı senaryo karşılaştırılmaktadır. İlk senaryoda malın bir kısmından kâr, bir kısmından zarar edilmiştir. İkinci senaryoda ise tamamından kâr edilmiştir. Doğru çözüm, her iki durumdaki 'Net Kâr' miktarını toplam maliyetin bir fonksiyonu (x) olarak ifade edip, aradaki farkı verilen sayısal değere (120 TL) eşitlemeyi gerektirir. 100x maliyet üzerinden yapılan hesaplamada, ilk durum 6x kâr, ikinci durum 10x kâr getirir. Aradaki 4x'lik fark 120 TL olduğundan, toplam maliyet (100x) 3000 TL olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam maliyeti 100x olarak tanımla ve 1. durumu analiz et.
Malın %40'ı (40x) %30 kârla, kalanı %60'ı (60x) %10 zararla satılıyor.
Yüzde problemlerinde bilinmeyene 100x demek işlem kolaylığı sağlar.
2
1. durumdaki toplam kâr/zarar miktarını x cinsinden hesapla.
Kâr: 40x×0,30=12x40x \times 0,30 = 12x. Zarar: 60x×0,10=6x60x \times 0,10 = 6x. Net Kâr: 12x6x=6x12x - 6x = 6x.
Zarar, toplam kârdan düşülmelidir.
3
2. durumdaki (varsayılan) kâr miktarını x cinsinden hesapla.
Tümü (100x) %10 kârla satılsaydı: 100x×0,10=10x100x \times 0,10 = 10x kâr elde edilirdi.
İkinci senaryo tüm mal üzerinden hesaplanır.
4
İki durum arasındaki farkı kullanarak denklemi kur ve çöz.
Fark: 10x6x=4x10x - 6x = 4x. Denklem: 4x=120x=304x = 120 \Rightarrow x = 30.
Soruda verilen 120 TL'lik fark, kâr miktarları arasındaki farka eşittir.
5
Toplam maliyeti bul.
Toplam Maliyet = 100x=100×30=3000100x = 100 \times 30 = 3000 TL.
Başlangıçta maliyete 100x demiştik.

Anahtar Kavram

Kar-Zarar Problemlerinde Ağırlıklı Ortalama

İpuçları

1
Toplam maliyete 100x diyerek her iki durumu da x cinsinden ifade etmeye çalışın.
2
Birinci durumda elde edilen kârı bulurken, kârlı satıştan gelen miktarı toplayıp, zararlı satıştan gelen miktarı çıkarmayı unutmayın.
3
Birinci durumdaki net kâr %6 (6x), ikinci durumdaki kâr %10 (10x) olacaktır. Aradaki fark 120 TL'dir.

Daha Fazla Pratik

Karışım problemlerinde ağırlıklı ortalama soruları çözerek bu mantığı pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Oran Yöntemi: 1. Durumun ortalama kârı = (40×3060×10)/100=(1200600)/100=%6(40 \times 30 - 60 \times 10) / 100 = (1200 - 600) / 100 = \%6. 2. Durumun kârı = %10\%10. Fark = %4\%4. Maliyetin %4\%4'ü 120 TL ise, tamamı 120/0,04=3000120 / 0,04 = 3000 TL'dir.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 303Soru

Aras ile Berk'in bugünkü yaşları toplamı 4242'dir. Aras, Berk'in bugünkü yaşına geldiğinde yaşları toplamı 5858 olmaktadır. Buna göre, Aras ile Berk arasındaki yaş farkı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 88

Cevap

Aras ile Berk arasındaki yaş farkı 8'dir.
Aras ile Berk arasındaki yaş farkına dd dersek, Aras'ın Berk'in yaşına gelmesi için tam olarak dd yıl geçmesi gerekir. Bu süreçte hem Aras hem de Berk dd yaş alacağı için, yaşları toplamı 2d2d kadar artacaktır. Soruda verilen verilere göre yaşları toplamı 4242'den 5858'e çıkarak 1616 artmıştır. 2d=162d = 16 denkleminden yaş farkı olan dd değeri 88 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Yaş farkını ve geçen süreyi tanımlama
Yaş farkı = dd olsun. Aras'ın Berk'in yaşına gelmesi için dd yıl geçmesi gerekir.
Bir kişinin kendisinden büyük olan diğer kişinin yaşına gelmesi için aradaki yaş farkı kadar yıl geçmelidir.
2
Toplam yaş artışını hesaplama
Yeni Toplam - Bugünkü Toplam = 5842=1658 - 42 = 16.
Geçen sürede toplam yaşın ne kadar arttığını bulmak için son durumdaki toplamdan ilk durumdaki toplam çıkarılır.
3
Geçen süre ile kişi sayısı arasındaki ilişkiyi kurma
2×d=162 \times d = 16.
dd yıl geçtiğinde her iki kişi de dd yaş büyüyeceği için toplam yaş 2d2d kadar artar.
4
Yaş farkını (d) bulma
d=8d = 8.
2d=162d = 16 eşitliğinde her iki taraf 22'ye bölünerek yaş farkına ulaşılır.

Anahtar Kavram

İki kişi arasındaki yaş farkı zamanla değişmez ve geçen sürede toplam yaş, (Kişi Sayısı) ×\times (Geçen Yıl) kadar artar.

İpuçları

1
Aras'ın Berk'in yaşına gelmesi için aralarındaki yaş farkı kadar yıl geçmesi gerektiğini hatırlayın.
2
Geçen yıllar boyunca gruptaki her kişinin yaşı artar. Eğer 2 kişi varsa, yaşları toplamı geçen yılın 2 katı kadar artar.
3
Yaşları toplamı 4242'den 5858'e çıkmış, yani toplamda 1616 artmıştır. Bu 1616 artışın yarısı Aras'tan, yarısı Berk'ten gelmiştir.

Daha Fazla Pratik

Üç kişilik bir grupta yaşlar toplamının değişimini inceleyen benzer bir soru çözerek kavramı pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Yaşlara değer vererek de çözebilirsiniz. Aras xx, Berk x+dx+d olsun. Bugün 2x+d=422x+d = 42. dd yıl sonra Aras x+dx+d, Berk x+2dx+2d olur. Toplam 2x+3d=582x+3d = 58. İkinci denklemden birinciyi çıkarırsanız: (2x+3d)(2x+d)=58422d=16d=8(2x+3d) - (2x+d) = 58 - 42 \Rightarrow 2d = 16 \Rightarrow d = 8.
Tahmini Süre:45s
Soru 304Soru

Bir kamu kurumunda çalışan kayıt görevlisi, gelen evrakları 11’den başlayarak sırasıyla numaralandırmaktadır. Görevli, numara verme işlemi sırasında içinde 44 rakamı geçen sayıları (örneğin; 4,14,40,41...4, 14, 40, 41...) kullanmamakta, bu sayıları atlayarak bir sonraki sayıya geçmektedir. Görevli, 33 numaralı evraktan sonra 55 numaralı evraka, 3939 numaralı evraktan sonra ise 5050 numaralı evraka geçerek numaralandırmaya devam etmiştir. Buna göre, görevlinin kaydettiği 50.50. evrakın numarası aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 6666

Cevap

Görevlinin kaydettiği 50.50. evrakın numarası 6666 olacaktır.
İçinde 44 rakamı bulunan sayılar çıkarıldığında, sayılar 99'luk tabandaki bir sisteme benzer şekilde ilerler. 11’den 6666’ya kadar olan sayılar içinde 4,14,24,34,40,41,42,43,44,45,46,47,48,49,54,644, 14, 24, 34, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 54, 64 olmak üzere toplam 1616 sayı kullanılamaz. 6616=5066 - 16 = 50 olduğu için 50.50. evrakın numarası 6666 olur.

Adım Adım Çözüm

1
11 ile 4040 arasındaki sayıları incelemek.
4,14,24,344, 14, 24, 34 ve 4040 sayıları atlanır. Toplam 55 sayı atlanmış olur. 4040 sayısına kadar 405=3540 - 5 = 35 evrak kaydedilmiştir.
İçinde 44 rakamı geçen sayıların belirlenmesi gerekir.
2
4141 ile 4949 arasındaki sayıları incelemek.
41,42,43,44,45,46,47,48,4941, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49 sayılarının tamamı (99 sayı) atlanır.
Onlar basamağında 44 bulunan tüm sayılar kural gereği kullanılamaz.
3
5050’den itibaren saymaya devam etmek.
50.50. sayı 36.36. evrak olur. 516051-60 arasında 5454 atlanır, 99 evrak daha kaydedilir. Toplam 36+9=4536 + 9 = 45 evrak kaydedilmiş olur. 6060 numaralı evrak 45.45. evraktır.
50.50. evraka ulaşmak için kalan adım sayısını belirlemek.
4
6060’dan sonraki evrakları tek tek saymak.
466146 \rightarrow 61, 476247 \rightarrow 62, 486348 \rightarrow 63, 496549 \rightarrow 65 (6464 atlanır), 506650 \rightarrow 66.
Hedeflenen 50.50. evrak numarasına ulaşmak.

Anahtar Kavram

Rutin olmayan problemlerde belirli bir kısıta göre sayı dizileri oluşturma ve sistematik sayma.

İpuçları

1
İçinde 44 rakamı bulunan sayıları gruplandırarak saymayı deneyin: Birler basamağı 44 olanlar ve onlar basamağı 44 olanlar.
2
4040 ile 4949 arasındaki tüm sayıların (toplam 1010 adet) kural dışı olduğunu unutmayın.
3
1601-60 aralığında toplam kaç sayının atlandığını bulun, ardından 50.50. evraka kadar kaç adım kaldığını hesaplayın.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir problemi '0' rakamının kullanılmadığı bir sayfa numaralandırma sistemi için çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 305Soru

Bir yerel yönetim tarafından düzenlenen meslek edindirme kursuna bu yıl toplam 240240 kursiyer kayıt yaptırmıştır. Kayıt yaptıran bu kursiyerlerin %20\%20'si bilgisayar işletmenliği branşını tercih etmiştir. Buna göre, bilgisayar işletmenliği branşını tercih eden kursiyer sayısı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 48

Cevap

Bilgisayar işletmenliği branşını tercih eden kursiyer sayısı 48'dir.
Doğru cevap olan 48 sayısı, toplam 240 kursiyerin %20'sine (beşte birine) tam olarak karşılık gelmektedir. Matematiksel olarak 240×0,20=48240 \times 0,20 = 48 işlemi doğrulanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam kursiyer sayısı ve yüzdelik pay belirlenir.
Toplam kursiyer: 240240, bilgisayar işletmenliği oranı: %20\%20.
Problemdeki temel verileri tespit etmek için.
2
Yüzde formülü uygulanır (A×x100A \times \frac{x}{100}).
240×20100240 \times \frac{20}{100}
Bir sayının belirli bir yüzdesini bulmak için sayı ile yüzde oranı çarpılır ve 100'e bölünür.
3
Çarpma işlemi gerçekleştirilir.
240×20=4800240 \times 20 = 4800
Pay kısmındaki işlemi tamamlamak için.
4
Elde edilen sonuç 100'e bölünür.
4800100=48\frac{4800}{100} = 48
Yüzde değerini tam sayıya dönüştürmek için.

Anahtar Kavram

Bir bütünün belirli bir yüzdesini hesaplama.

İpuçları

1
Bir sayının %20\%20'sini bulmak, o sayıyı 20100\frac{20}{100} kesri ile çarpmak demektir.
2
20100\frac{20}{100} kesri sadeleştirildiğinde 15\frac{1}{5} elde edilir. Yani sayıyı 5'e bölmek yeterlidir.
3
240240 sayısını 55'e bölerek bilgisayar işletmenliği kursuna giden kişi sayısını bulabilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde, geriye kalan kursiyerlerin sayısını ( %80 ) hesaplayarak sağlamasını yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Pratik bir yöntem olarak %10\%10 hesaplanıp ikiyle çarpılabilir. 240240'ın %10\%10'u (bir sıfır atılarak) 2424 bulunur. %20\%20 bunun iki katı olacağı için 24×2=4824 \times 2 = 48 elde edilir.
Tahmini Süre:45s
Soru 306Soru

Bir büyükşehir belediyesinde su tüketimi için kademeli tarife uygulanmaktadır. Bu tarifeye göre; bir ayda 12 m3m^3'e kadar olan tüketimler için sabit birim fiyat, 12 m3m^3'ü aşan kısım için ise bu birim fiyatın %50 fazlası uygulanmaktadır.

Bir abone, belirli bir ayda 20 m3m^3 su tüketmiştir. Bir sonraki ay ise su tasarrufu yaparak faturanın tutar olarak %20 azalmasını sağlamıştır.

Buna göre, bu abonenin ikinci aydaki su tüketimi miktarı, birinci aya göre yüzde kaç azalmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: %16

Cevap

İkinci aydaki su tüketimi %16 azalmıştır.
Doğru cevap %16'dır. Kademeli tarifede, tüketim azaltıldığında tasarruf en yüksek fiyattan (ikinci kademe) başlar. Bu nedenle fatura tutarı, tüketim miktarından daha hızlı düşer. Hesaplamalar sonucu 2. aydaki tüketim 16,8 m³ bulunur, bu da 20 m³'e göre %16'lık bir azalmadır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk aydaki toplam fatura bedelini birim fiyat (xx) cinsinden modelle.
İlk 12 m3m^3 için 12x=12x12 \cdot x = 12x. Kalan 2012=8m320 - 12 = 8 m^3 için 81,5x=12x8 \cdot 1,5x = 12x. Toplam Fatura = 12x+12x=24x12x + 12x = 24x.
Kademeli tarifede toplam tutarı bulmak için tüketimi dilimlere ayırıp ilgili fiyatlarla çarpmalıyız.
2
İkinci aydaki indirimli fatura bedelini hesapla.
İkinci fatura, ilkinin %20 eksiğidir: 24x(24x0,20)=19,2x24x - (24x \cdot 0,20) = 19,2x.
Soruda faturanın tutar olarak %20 azaldığı belirtilmiştir.
3
İkinci aydaki tüketim miktarını fatura tutarından geri hesapla.
Tutar (19,2x19,2x), ilk kademe sınırı olan 12x12x'i aştığı için tüketim ikinci kademeye girer. İlk 12 m3m^3 için 12x12x ödenir. Geriye kalan 19,2x12x=7,2x19,2x - 12x = 7,2x tutarı ikinci kademedendir. İkinci kademe birim fiyatı 1,5x1,5x olduğuna göre, bu kısımdaki tüketim: 7,2x/1,5x=4,8m37,2x / 1,5x = 4,8 m^3. Toplam tüketim: 12+4,8=16,8m312 + 4,8 = 16,8 m^3.
Toplam tutarı dilimlerin birim fiyatlarına bölerek toplam hacmi buluruz.
4
Tüketim miktarındaki yüzdelik azalmayı hesapla.
Azalma miktarı: 2016,8=3,2m320 - 16,8 = 3,2 m^3. Yüzde azalma: 3,220=16100=%16\frac{3,2}{20} = \frac{16}{100} = \%16.
Değişim miktarını başlangıç değerine oranlayarak yüzdeyi buluruz.

Anahtar Kavram

Kademeli fiyatlandırma sistemlerinde maliyet ve miktar arasındaki ilişki doğrusal değildir; yüksek fiyatlı dilimdeki değişimler toplam tutarı daha sert etkiler.

İpuçları

1
Soruyu çözmek için birim fiyata 'x' veya '10 TL' gibi bir değer vererek 1. aydaki toplam fatura tutarını hesaplayın.
2
2. aydaki faturanın tutarını bulun (%20 azaltın) ve bu tutarın kaç m3m^3 suya karşılık geldiğini hesaplarken yine kademeleri dikkate alın.
3
2. aydaki faturanın büyük kısmı (ilk 12 birim) hala temel fiyattan, sadece azalan kısmı zamlı fiyattan ödenmektedir. Tüketimin 12 m3m^3'ün üzerinde kaldığını kontrol edin.

Daha Fazla Pratik

Benzer yapıdaki 'Gelir Vergisi Dilimi' problemlerini inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Oransal yaklaşım: İkinci kademedeki fiyat 1.5 katıdır. Tüketimden düşülen her 1 birim, faturadan 1.5 birim düşürür. Toplam fatura 24 birimdir. %20 düşüş 4.8 birimlik faturaya denk gelir. 4.8 birim fatura tasarrufu için kaç birim su (zamlı fiyattan) tasarruf edilmelidir? 4.8 / 1.5 = 3.2 birim su.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 307Soru

Bir mağaza, maliyet fiyatı üzerinden %60 kâr marjı ile belirlediği bir ürünün etiket fiyatı üzerinden önce %25 oranında indirim uygulamıştır. Satışların hızlanması amacıyla, indirimli fiyat üzerinden %10 oranında ikinci bir indirim daha yapılmıştır. Buna göre, bu ürünün son satış fiyatı üzerinden mağazanın elde ettiği kâr oranı maliyete göre yüzde kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: %8

Cevap

Mağaza bu satıştan maliyet üzerinden %8 kâr elde etmiştir.
Doğru cevap %8'dir çünkü işlemler sırasıyla uygulandığında (100 -> 160 -> 120 -> 108), son fiyat maliyetin 8 birim üzerinde kalmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Maliyet fiyatını 100 birim (veya 100x) olarak belirle.
Maliyet = 100x
Yüzde problemlerinde başlangıç değerini 100 almak işlem kolaylığı sağlar.
2
Maliyet üzerine %60 kâr ekleyerek etiket fiyatını bul.
Etiket Fiyatı = 100x + 60x = 160x
Kâr marjı maliyet üzerinden hesaplanır.
3
Etiket fiyatı (160x) üzerinden %25 oranında birinci indirimi uygula.
İndirim Tutarı = 160x * 0.25 = 40x. Yeni Fiyat = 160x - 40x = 120x
İlk indirim etiket fiyatı baz alınarak yapılır.
4
İndirimli fiyat (120x) üzerinden %10 oranında ikinci indirimi hesapla ve son fiyatı bul.
İkinci İndirim = 120x * 0.10 = 12x. Son Fiyat = 120x - 12x = 108x
Art arda yapılan indirimlerde ikinci indirim, ilk indirimden sonraki kalan tutar üzerinden hesaplanır (Bileşik değişim).
5
Son fiyatı (108x) ilk maliyet (100x) ile kıyaslayarak kâr oranını belirle.
Kâr = 108x - 100x = 8x. Yüzde Kâr = %8
Sonuç kâr-zarar durumu daima başlangıç maliyeti üzerinden değerlendirilir.

Anahtar Kavram

Art Arda Yüzde Değişimleri (Bileşik Yüzde)

İpuçları

1
Maliyet fiyatına 100x diyerek başlayın ve işlemleri sırasıyla bu değer üzerinden ilerletin.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 308Soru

Bir teknoloji firmasında çalışan mühendis, tekniker ve işçilerin sayıca dağılımı aşağıdaki daire grafiğinde, bu çalışan gruplarının her birine ödenen ortalama aylık maaşlar ise sütun grafiğinde gösterilmiştir.

Bu firmada çalışan tüm işçilere ödenen toplam aylık maaş 2.400.0002.400.000 TLTL olduğuna göre, tüm mühendislere ödenen toplam aylık maaş kaç TLTL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2.000.000

Cevap

Mühendislere ödenen toplam aylık maaş 2.000.0002.000.000 TLTL olarak hesaplanır.
Verilen bilgilere göre önce toplam işçi sayısı (8080) ve işçilere ait merkez açı (160160^\circ) bulunur. Bu ilişki kullanılarak mühendis sayısı (4040) tespit edilir. Son olarak mühendis sayısı ile ortalama mühendis maaşı (50.00050.000 TLTL) çarpılarak 2.000.0002.000.000 TLTL sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
İşçi sayısını hesaplayınız.
İşçi sayısı =2.400.000/30.000=80= 2.400.000 / 30.000 = 80 kişidir.
Toplam ödenen maaşı, kişi başı ortalama maaşa bölerek gruptaki toplam çalışan sayısını buluruz.
2
İşçilere karşılık gelen merkez açıyı bulunuz.
360(120+80)=160360^\circ - (120^\circ + 80^\circ) = 160^\circ.
Daire grafiğinin tamamı 360360^\circ olduğu için diğer iki grubun açısını çıkararak işçilerin payını buluruz.
3
Mühendis sayısını orantı kurarak bulunuz.
160160^\circ için 8080 kişi ise, 8080^\circ için xx kişidir. Buradan x=(80×80)/160=40x = (80 \times 80) / 160 = 40 mühendis.
Açı ile çalışan sayısı doğru orantılıdır. Mühendis açısı (8080^\circ), işçi açısının (160160^\circ) yarısı olduğu için mühendis sayısı da işçi sayısının yarısıdır.
4
Mühendislerin toplam maaşını hesaplayınız.
40×50.000=2.000.00040 \times 50.000 = 2.000.000 TLTL.
Bulunan mühendis sayısını, sütun grafiğinde verilen mühendislerin ortalama maaşıyla çarparak toplam tutara ulaşırız.

Anahtar Kavram

İki farklı grafik türünden (daire ve sütun) elde edilen verileri ilişkilendirerek sayısal verilere ulaşma.

İpuçları

1
Öncelikle sütun grafiğindeki verileri kullanarak toplam kaç işçi çalıştığını bulmayı deneyin.
2
Daire grafiğinde tüm açılar toplamının 360360^\circ olduğunu hatırlayarak işçilere ayrılan açıyı bulun ve bu açıyı işçi sayısıyla ilişkilendirin.
3
İşçilerin açısı 160160^\circ ve sayısı 8080 ise, mühendislerin açısı 8080^\circ olduğundan sayıları bunun yarısı yani 4040 olmalıdır. Bu sayıyı mühendis maaşıyla çarpın.

Daha Fazla Pratik

Benzer sorularda verilmeyen açıları bulmak her zaman ilk adımınız olmalıdır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 309Soru

Bir mobilya mağazası, bir çalışma masasını maliyet fiyatı üzerinden %25\%25 kâr ekleyerek 15001500 TL'ye satmaktadır. Buna göre, bu çalışma masasının maliyet fiyatı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1200

Cevap

Çalışma masasının maliyet fiyatı 1200 TL'dir.
Doğru cevap olan 1200 TL, maliyet fiyatı xx kabul edildiğinde x+0,25x=1500x + 0,25x = 1500 denklemini sağlamaktadır. 1,25x=15001,25x = 1500 işlemi yapıldığında xx değeri 1200 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Maliyet fiyatına bir değişken atayalım.
Maliyet Fiyatı = xx
Bilinmeyen değeri bulmak için denklem kurmamız gerekir.
2
Kârlı satış fiyatını denklem olarak ifade edelim.
x+%25x=1,25xx + \%25x = 1,25x
Kâr, maliyet fiyatı üzerine eklenen bir değerdir.
3
Verilen satış fiyatını denkleme eşitleyerek maliyeti bulalım.
1,25x=1500x=15001,25=12001,25x = 1500 \Rightarrow x = \frac{1500}{1,25} = 1200 TL
Satış fiyatı bilinmektedir, bu sayede maliyet fiyatı olan xx çekilebilir.

Anahtar Kavram

Kâr hesaplamaları her zaman maliyet (alış) fiyatı üzerinden yapılır. Kârlı satış fiyatı = Maliyet + (Maliyet × Kâr Oranı) formülüyle bulunur.

İpuçları

1
Kâr miktarının maliyet fiyatı üzerinden hesaplandığını unutmayın.
2
Maliyet fiyatına %100\%100 derseniz, %25\%25 kâr eklendiğinde satış fiyatı %125\%125 olur.
3
15001500 TL, maliyetin %125\%125'ine eşittir. Orantı kurarak %100\%100'ün kaç olduğunu bulabilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruyu %20\%20 zarar durumu için çözerek pekiştirme yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Doğru orantı yöntemi kullanılabilir:
%125\%125'i 15001500 TL ise,
%100\%100xx TL'dir.
x=(1500×100)/125=1200x = (1500 \times 100) / 125 = 1200 TL.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 310Soru

A ve B kentlerinden aynı anda yola çıkan iki araç, birbirlerine doğru sabit hızlarla hareket etmektedir. Araçlar yol üzerinde bir C noktasında karşılaştıktan sonra; A'dan yola çıkan araç 3 saat 12 dakikada B kentine, B'den yola çıkan araç ise 5 saatte A kentine varmıştır. Araçların hızları farkı saatte 15 km olduğuna göre, A ve B kentleri arasındaki toplam mesafe kaç kilometredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 540

Cevap

İki kent arasındaki mesafe 540 kilometredir.
Araçların karşılaştıktan sonra varış süreleri verildiğinde, karşılaşma anına kadar geçen süre (tt) bu iki sürenin geometrik ortalamasına eşittir (t2=t1t2t^2 = t_1 \cdot t_2). 3 saat 12 dakika 3.2 saattir. t=3.2×5=4t = \sqrt{3.2 \times 5} = 4 saat bulunur. Bu süreden hareketle hız oranları VA/VB=5/4V_A/V_B = 5/4 olarak bulunur. Hız farkı 15 km/sa bilgisiyle hızlar 75 ve 60 km/sa olarak hesaplanır. Toplam yol, toplam hız çarpı karşılaşma süresinden 135×4=540135 \times 4 = 540 km çıkar.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen zaman birimini standart hale getir.
3 saat 12 dakika = 3+1260=3.23 + \frac{12}{60} = 3.2 saat.
Hesaplamalarda birim tutarlılığı sağlamak için dakika, saate çevrilmelidir.
2
Karşılaşma süresi (tt) ile karşılaşma sonrası varış süreleri (t1,t2t_1, t_2) arasındaki bağıntıyı kullan (t=t1t2t = \sqrt{t_1 \cdot t_2}).
t=3.25=16=4t = \sqrt{3.2 \cdot 5} = \sqrt{16} = 4 saat.
Sabit hızla birbirine doğru giden araçlarda, karşılaşma süresi, karşılaşmadan sonraki varış sürelerinin geometrik ortalamasıdır.
3
Hızlar oranını belirle. (VAV_A A'dan çıkanın, VBV_B B'den çıkanın hızı olsun).
VAVB=ttA=43.2=4032=54\frac{V_A}{V_B} = \frac{t}{t_A} = \frac{4}{3.2} = \frac{40}{32} = \frac{5}{4}.
Hızlar oranı, kat edilen yolların veya sürelerin ters orantısı ile ilişkilidir (d=Vtd = V \cdot t). A aracı kalan yolu daha kısa sürede aldığı için daha hızlıdır.
4
Hız farkını kullanarak hızları hesapla.
VA=5kV_A = 5k, VB=4kV_B = 4k dersek; 5k4k=k=155k - 4k = k = 15. O halde VA=75V_A = 75 km/sa, VB=60V_B = 60 km/sa.
Soruda hızlar farkının 15 km/sa olduğu verilmiştir.
5
Toplam mesafeyi hesapla.
Mesafe = (VA+VB)t=(75+60)4=1354=540(V_A + V_B) \cdot t = (75 + 60) \cdot 4 = 135 \cdot 4 = 540 km.
Toplam yol, araçların birbirlerine doğru 4 saat boyunca aldıkları yolların toplamıdır.

Anahtar Kavram

Karşılaşma Problemleri ve Geometrik Ortalama

İpuçları

1
Önce 3 saat 12 dakikayı saat cinsinden ondalık sayıya çevirmeyi deneyin.
2
İki aracın karşılaşma süresine tt deyin. A aracı karşılaşmaya kadar VAtV_A \cdot t yolunu alır, karşılaşmadan sonra bu yolu B aracı 5 saatte alır. Bu ilişkiyi kurun.
3
Bu tip sorularda pratik kural: Karşılaşma süresinin karesi, karşılaşmadan sonraki varış sürelerinin çarpımına eşittir (t2=t1t2t^2 = t_1 \cdot t_2).

Daha Fazla Pratik

Benzer bir mantıkla kurgulanan ancak hız yerine yol oranlarının sorulduğu bir soru çözülebilir.

Alternatif Yöntem

Denklem kurarak: Yolun tamamına xx demeden, karşılaşma noktasına kadar olan parçalara d1d_1 ve d2d_2 diyerek; d1/VA=d2/VBd_1/V_A = d_2/V_B (karşılaşma süresi) ve d2/VA=3.2d_2/V_A = 3.2, d1/VB=5d_1/V_B = 5 denklemlerini taraf tarafa oranlayarak çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:4m 0s
Soru 311Soru

Saatteki hızı 9090 kilometre olan sabit hızla hareket eden bir otomobil, iki kent arasındaki yolu 33 saatte tamamlamıştır. Buna göre, bu iki kent arasındaki mesafe kaç kilometredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 270

Cevap

İki kent arasındaki mesafe 270270 kilometredir.
Hareket problemlerinde alınan toplam yolu bulmak için aracın sabit hızı ile yolda geçen süre çarpılır. Burada otomobil 9090 km/sa hızla 33 saat hareket ettiği için 90×3=27090 \times 3 = 270 km yol almıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen değişkenleri tanımla.
Hız (vv) = 9090 km/sa, Zaman (tt) = 33 saat.
Soruda verilen sayısal değerlerin formüldeki karşılıklarını belirlemek çözümün ilk adımıdır.
2
Hareket problemlerinin temel formülünü uygula.
x=vtx = v \cdot t
Sabit hızlı hareketlerde alınan yol, hız ile zamanın çarpımına eşittir.
3
Değerleri formülde yerine koyarak çarpma işlemini yap.
90×3=27090 \times 3 = 270 km.
İstenen mesafe bilgisine ulaşmak için çarpma işlemi tamamlanır.

Anahtar Kavram

Hareket problemlerinde temel yol formülü (x=vtx = v \cdot t)

İpuçları

1
Gidilen yolu bulmak için hız ve zaman arasındaki ilişkiyi kullanmalısın.
2
Yolun, hız ile zamanın çarpımına eşit olduğunu hatırla: Yol=Hız×ZamanYol = Hız \times Zaman.
3
Saatte 9090 km giden bir araç, 33 saat sonunda bu mesafenin 33 katı kadar yol alır. 9090 ile 33'ü çarpmayı dene.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruda yolu ve hızı verip süreyi bulmayı deneyerek formülün diğer kullanımlarını pekiştirebilirsin.

Alternatif Yöntem

Oran-orantı yöntemiyle de çözülebilir: Araç 1 saatte 90 km gidiyorsa, 3 saatte x km gider. Doğru orantı kurulduğunda x = 90 * 3 = 270 km bulunur.
Tahmini Süre:45s
Soru 312Soru

Bir mobilya atölyesinde üretilen özel tasarım bir koltuğun üretim maliyeti, %40\%40 işçilik ve %60\%60 hammadde giderlerinden oluşmaktadır. Bu ürün, başlangıçta toplam üretim maliyeti üzerinden %25\%25 kâr oranıyla satılmaktadır.

Yılbaşında yapılan düzenlemelerle işçilik giderleri %25\%25, hammadde giderleri ise %50\%50 oranında artmıştır. Üretici, bu maliyet artışlarını dengelemek ve gelirini korumak amacıyla, birim ürün başına düşen kâr miktarını (tutarını) %20\%20 artıracak şekilde yeni satış fiyatını belirlemiştir.

Buna göre, bu koltuğun satış fiyatına yapılan zam oranı yüzde kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 36

Cevap

Satış fiyatına yapılan zam oranı %36'dır.
Ürünün başlangıç maliyetini 100 birim kabul edersek, işçilik 40 ve hammadde 60 birimdir. %25 kârla satış fiyatı 125 birim olur. Zamlar sonrası işçilik 50 (%25 artış), hammadde 90 (%50 artış) birim olur ve yeni maliyet 140 birime çıkar. Kâr miktarı (25 birim) %20 artırılarak 30 birime çıkarılır. Yeni satış fiyatı 140 (maliyet) + 30 (kâr) = 170 birim olur. 125 birimden 170 birime artış 45 birimdir; bu da 125'in %36'sına denk gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıç değerlerini belirle (100 birim yöntemi).
Maliyet = 100 TL olsun. İşçilik = 40 TL, Hammadde = 60 TL. Kâr = 25 TL (%25), Satış Fiyatı = 125 TL.
Yüzde problemlerinde taban değeri 100 almak işlem kolaylığı sağlar.
2
Yeni maliyet bileşenlerini ve toplam maliyeti hesapla.
Yeni İşçilik = 40 x 1.25 = 50 TL. Yeni Hammadde = 60 x 1.50 = 90 TL. Yeni Maliyet = 50 + 90 = 140 TL.
Bileşenlere gelen zam oranları ayrı ayrı uygulanarak yeni maliyet bulunur.
3
Hedeflenen yeni kâr miktarını hesapla.
Eski Kâr = 25 TL. Artış = %20. Yeni Kâr = 25 x 1.20 = 30 TL.
Soruda 'kâr oranı' değil, 'kâr miktarı'nın %20 artırıldığı belirtilmiştir.
4
Yeni satış fiyatını ve fiyat artış yüzdesini bul.
Yeni Fiyat = Yeni Maliyet + Yeni Kâr = 140 + 30 = 170 TL. Fiyat Artışı = 170 - 125 = 45 TL. Oran = 45 / 125 = %36.
Satış fiyatındaki değişim yüzdesi: (Fark / Eski Fiyat) formülüyle hesaplanır.

Anahtar Kavram

Maliyet Bileşenleri ve Kâr Marjı Analizi

İpuçları

1
Maliyet, Kâr ve Satış Fiyatı arasındaki ilişkiyi kurmak için başlangıç maliyetine 100 diyerek tablo oluşturun.
2
Yeni maliyeti bulurken işçilik (40) ve hammadde (60) kısımlarına gelen zamları ayrı ayrı hesaplayıp toplayın.
3
Dikkat: 'Kâr oranı' sabit kalmıyor. Eski kâr miktarını (25 TL) %20 artırarak yeni kâr miktarını (30 TL) bulmalısınız.

Daha Fazla Pratik

Kâr oranının sabit tutulduğu ve enflasyonun reel kârı nasıl etkilediği sorularına çalışabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Oransal yaklaşım: Maliyet artışı (0.40x0.25 + 0.60x0.50) = %40'tır. Eski Fiyat = 1.25 x Maliyet. Yeni Fiyat = 1.40 x Maliyet + 1.20 x (0.25 x Maliyet). Bu denklem karmaşık olabilir, 100 yöntemi daha güvenlidir.
Tahmini Süre:3m 30s
Soru 313Soru

Tuz oranı %30\%30 olan A karışımından xx gram ve tuz oranı %45\%45 olan B karışımından yy gram alınarak boş bir kapta karıştırıldığında, oluşan yeni karışımın tuz oranı %40\%40 olmaktadır. Elde edilen bu karışıma daha sonra xx gram saf su eklendiğinde, son durumda karışımın tuz oranı yüzde kaç olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 30

Cevap

Son karışımın tuz oranı %30'dur.
İlk karıştırma işleminden elde edilen denklem (30x+45y=40(x+y)30x + 45y = 40(x+y)) çözüldüğünde y=2xy=2x olduğu görülür. Bu, ilk karışımın toplam ağırlığının 3x3x olduğu anlamına gelir. Bu karışıma xx gram saf su eklendiğinde, içindeki tuz miktarı sabit kalırken toplam ağırlık 3x+x=4x3x + x = 4x olur. Başlangıçtaki tuz miktarı 3x3x kütlesinin %40'ı kadar olduğundan, bu miktar 4x4x kütlesinin %30'una denk gelir (4034=3040 \cdot \frac{3}{4} = 30).

Adım Adım Çözüm

1
İlk karışımdaki madde miktarları üzerinden denge denklemini kur ve xx ile yy arasındaki ilişkiyi bul.
30x+45y=40(x+y)30x+45y=40x+40y5y=10xy=2x30 \cdot x + 45 \cdot y = 40 \cdot (x + y) \Rightarrow 30x + 45y = 40x + 40y \Rightarrow 5y = 10x \Rightarrow y = 2x
Karışım problemlerinde 'Miktar x Yüzde' çarpımlarının toplamı, son durumdaki toplam miktar ve yüzde çarpımına eşittir.
2
Oluşan ilk karışımın toplam kütlesini ve tuz miktarını xx cinsinden ifade et.
Toplam Kütle = x+y=x+2x=3xx + y = x + 2x = 3x. Tuz Oranı = %40\%40. (Tuz Miktarı = 3x0,40=1,2x3x \cdot 0,40 = 1,2x)
İkinci aşamadaki seyreltme işlemini yapabilmek için mevcut karışımın kütlesini bilmemiz gerekir.
3
Karışıma xx gram saf su eklenmesi durumunda yeni tuz oranını hesapla.
Yeni Toplam Kütle = 3x+x=4x3x + x = 4x. Tuz Miktarı değişmez (1,2x1,2x). Yeni Oran = 1,2x4x=0,30=%30\frac{1,2x}{4x} = 0,30 = \%30.
Saf suyun tuz oranı %0'dır, bu nedenle sadece toplam kütleyi artırır, çözünen madde miktarını değiştirmez.

Anahtar Kavram

Karışım problemlerinde ağırlıklı ortalama ve seyreltme mantığı

İpuçları

1
İlk olarak verilen yüzdeleri kullanarak xx ve yy arasındaki kat ilişkisini (oranı) bulun.
2
Karışım formülünü hatırlayın: (Miktar A × %A + Miktar B × %B) = Toplam Miktar × Son %.
3
Denklemden y=2xy = 2x olduğunu bulduktan sonra, elinizde toplam 3x3x kadar karışım olduğunu düşünün. Buna xx kadar su eklenirse kütle 4x4x olur. Tuz miktarı değişmediğine göre oran nasıl değişir?

Alternatif Yöntem

Ters orantı mantığıyla: xx gram %30 ve yy gram %45 karıştırılıp %40 elde ediliyorsa, 40 sayısı 45'e daha yakındır. Aradaki farklara bakılırsa: 4030=10|40-30|=10 ve 4045=5|40-45|=5. Ters orantıdan x/y=5/10=1/2x/y = 5/10 = 1/2, yani y=2xy=2x bulunur. Toplam kütle 3x3x. Su eklenince kütle 4x4x oluyor. Hacim 4/34/3 katına çıktığı için, derişim 3/43/4 katına düşer: 40(3/4)=3040 \cdot (3/4) = 30.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 314Soru

Bir tekstil fabrikasında bulunan iki sanayi tipi ütü makinesinden A makinesi bir siparişi tek başına 12 saatte, B makinesi ise aynı siparişi tek başına 18 saatte tamamlayabilmektedir. Siparişin yetiştirilmesi için iki makine aynı anda çalıştırılmaya başlanıyor. Başlangıçtan 3 saat sonra A makinesinde teknik bir arıza meydana geliyor ve makinenin çalışma kapasitesi yarıya düşüyor. B makinesi ise normal kapasitesiyle çalışmaya devam ediyor. Buna göre, siparişin kalan kısmı kaç saatte tamamlanır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 6

Cevap

Siparişin kalan kısmı 6 saatte tamamlanır
Makinelerin çalışma hızları belirlenip (A: 3 birim, B: 2 birim), ilk 3 saatte yapılan iş (15 birim) toplam işten (36 birim) çıkarılır. Kalan 21 birimlik iş için, A'nın hızı yarıya düşürülerek (1,5 birim) B ile toplanır (3,5 birim). 21 birimlik iş, 3,5 birimlik hızla 6 saatte biter.

Adım Adım Çözüm

1
İşin tamamını birim cinsinden tanımla (EKOK yöntemi)
İşin tamamı = 36 birim olsun. (12 ve 18'in en küçük ortak katı)
Kesirli sayılarla uğraşmamak için işin tamamına 12 ve 18'e bölünebilen bir değer verilir.
2
Makinelerin saatlik çalışma hızlarını (kapasitelerini) hesapla
A makinesinin hızı (VAV_A) = 36/12=336/12 = 3 birim/saat. B makinesinin hızı (VBV_B) = 36/18=236/18 = 2 birim/saat.
Hız = İş / Zaman formülü kullanılır.
3
İlk 3 saatte yapılan işi ve kalan işi hesapla
Birlikte hız = 3+2=53 + 2 = 5 birim/saat. 3 saatte yapılan iş = 5×3=155 \times 3 = 15 birim. Kalan iş = 3615=2136 - 15 = 21 birim.
Arıza öncesi normal hızlarla ne kadar ilerlendiği bulunur.
4
Arıza sonrası yeni hızları belirle
A makinesinin kapasitesi yarıya düştüğü için yeni hızı = 3/2=1,53 / 2 = 1,5 birim/saat. B makinesi değişmedi (22 birim/saat). Yeni toplam hız = 1,5+2=3,51,5 + 2 = 3,5 birim/saat.
Soruda belirtilen kapasite düşüşü hıza yansıtılır.
5
Kalan işin bitme süresini hesapla
Süre = Kalan İş / Yeni Hız = 21/3,5=621 / 3,5 = 6 saat.
Yol = Hız x Zaman bağıntısı (İş = Hız x Zaman) kullanılır.

Anahtar Kavram

İşçi problemlerinde çalışma hızı ile süre ters orantılıdır. Kapasite (hız) değişimlerinde, kalan iş miktarı üzerinden yeni bir hız denklemi kurulmalıdır.

İpuçları

1
İşin tamamına 12 ve 18'e tam bölünebilen bir sayı (örneğin 36 birim) vererek makinelerin saatlik hızlarını hesaplayın.
2
İlk 3 saatte toplam işin ne kadarının bittiğini bulun ve kalan iş miktarını belirleyin.
3
A makinesinin hızını yarıya indirin (3 birimden 1,5 birime). Şimdi B ile (2 birim) birlikte kalan işi ne kadar sürede bitireceklerini hesaplayın.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 315Soru

Bir fabrikada üretilen A, B ve C ürünleri için kullanılan hammadde miktarlarının dağılımı Şekil I'deki dairesel grafikte, bu hammaddelerin üretim sürecindeki fire (kayıp) oranları ise Şekil II'deki tabloda verilmiştir.

Şekil I: Hammadde Miktar Dağılımı
[Grafik Verisi: A (150150^\circ), B (9090^\circ), C (120120^\circ)]

Şekil II: Fire Oranları
ÜrünFire Oranı (%)
A20
B40
Cxx

Üretim sonunda elde edilen mamul (net) ürünlerin ağırlıklarına göre oluşturulan yeni bir dairesel grafikte, A ürününe ait daire diliminin merkez açısı yine 150150^\circ olarak hesaplanmıştır.

Buna göre, C ürününün üretimindeki fire oranı (xx) yüzde kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 5

Cevap

C ürününün fire oranı yüzde 5'tir.
Toplam madde miktarını açı değerleri kabul ederek (360 birim) işlem yapıldığında; A ürününden 120 birim, B ürününden 54 birim net ürün kalır. Yeni grafikte A'nın 150150^\circ olması, A'nın tüm ürünlere oranının başlangıçtakiyle (150/360) aynı kaldığını gösterir. Bu orantıdan Toplam Net Ürün 288 birim bulunur. C'ye kalan net miktar 114 birimdir. 120 birimden 114 birime düşüş, 6 birimlik yani %5'lik bir fireye karşılık gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıçtaki hammadde miktarını açılarla orantılı olarak varsay.
Toplam hammadde = 360k360k olsun. A = 150k150k, B = 90k90k, C = 120k120k.
Dairesel grafik sorularında işlem kolaylığı için 360360^\circ üzerinden değer vermek en pratik yöntemdir.
2
Verilen fire oranlarını kullanarak A ve B ürünlerinin net (mamul) miktarlarını hesapla.
Net A = 150k×(10,20)=150k×0,80=120k150k \times (1 - 0,20) = 150k \times 0,80 = 120k.
Net B = 90k×(10,40)=90k×0,60=54k90k \times (1 - 0,40) = 90k \times 0,60 = 54k.
Fire oranı çıkarılarak kalan sağlam ürün miktarı bulunur.
3
Yeni dairesel grafikte A'nın açısını kullanarak toplam net ürün miktarını bul.
Net A'nın açısı 150150^\circ olduğuna göre: Net AToplam Net=150360\frac{\text{Net A}}{\text{Toplam Net}} = \frac{150}{360}.
120kToplam Net=512Toplam Net=120k×125=288k\frac{120k}{\text{Toplam Net}} = \frac{5}{12} \Rightarrow \text{Toplam Net} = \frac{120k \times 12}{5} = 288k.
Bir parçanın bütüne oranı, o parçanın merkez açısının 360360^\circ'ye oranına eşittir.
4
Toplam net miktardan A ve B'yi çıkararak C'nin net miktarını bul.
Net C = Toplam Net - (Net A + Net B) = 288k(120k+54k)=288k174k=114k288k - (120k + 54k) = 288k - 174k = 114k.
Bilinmeyen parçayı bulmak için toplamdan bilinenler çıkarılır.
5
C ürününün ham ve net miktarlarını kullanarak fire oranını hesapla.
Ham C = 120k120k, Net C = 114k114k. Kayıp = 6k6k.
Fire Oranı = 6k120k=120=%5\frac{6k}{120k} = \frac{1}{20} = \%5.
Yüzde hesabı: Kayıp MiktarBas¸langıc¸ Miktarı×100\frac{\text{Kayıp Miktar}}{\text{Başlangıç Miktarı}} \times 100.

Anahtar Kavram

Grafik Dönüşümleri ve Fire Problemleri

İpuçları

1
Başlangıçtaki toplam hammadde miktarını 360x360x gibi işlem yapması kolay bir sayı seçerek, A, B ve C'nin ham miktarlarını belirleyiniz.
2
Tablodaki yüzdeleri kullanarak A ve B'nin net (kalan) miktarlarını hesaplayın. C'nin fire oranını bilmediğiniz için şimdilik C'yi bir kenara bırakın.
3
Yeni grafikte A'nın açısı yine 150150^\circ ise, Net AToplam Net=150360\frac{\text{Net A}}{\text{Toplam Net}} = \frac{150}{360} eşitliğini kullanarak Toplam Net ağırlığı bulun.

Alternatif Yöntem

Oran Korunumu Yöntemi: A'nın açısı değişmediğine göre, toplam kütledeki azalma oranı ile A'daki azalma oranı aynı olmalıdır. A %20 azaldıysa (0.8 katına indiyse), Toplam Kütle de %20 azalmalıdır (0.8 katına inmelidir). Toplam Ham (360) -> Toplam Net (288). Buradan Net C = 288 - (Net A + Net B) şeklinde daha hızlı gidilebilir.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 316Soru

İçlerinde belirli miktarlarda su bulunan A, B ve C kaplarına sırasıyla aşağıdaki işlemler uygulanmaktadır:

1. A kabındaki suyun 13\frac{1}{3}'ü B kabına boşaltılıyor.
2. Daha sonra, B kabında oluşan suyun 14\frac{1}{4}'ü C kabına boşaltılıyor.
3. Son olarak, C kabında oluşan suyun 15\frac{1}{5}'i A kabına boşaltılıyor.

Son durumda her üç kapta da 24'er litre su bulunduğuna göre, başlangıçta A kabında kaç litre su vardı?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 27

Cevap

Başlangıçta A kabında 27 litre su vardır.
Problemde bir dizi ardışık işlem sonucunda elde edilen durum verildiği ve başlangıç durumu istendiği için 'Ters İşlem Yöntemi' kullanılmalıdır. Son durumdan (24, 24, 24) başlayarak her adımı tersine çevirdiğimizde; C kabından A'ya 6 litre geri alındığında C 30, A 18 litre olur. B kabından C'ye 8 litre geri alındığında B 32, C 22 litre olur. Son olarak A kabından B'ye 9 litre geri alındığında A 27 litre bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Problemi sondan başa doğru (ters işlem yöntemiyle) çözmek için son durumu belirle.
Son Durum: A = 24, B = 24, C = 24 litre.
Soruda son durumda kaplardaki su miktarlarının eşit ve 24 litre olduğu verilmiştir.
2
3. İşlemi (C'den A'ya aktarım) geri al.
3. İşlem Öncesi: C = 30, A = 18, B = 24 litre.
C'nin 15\frac{1}{5}'i gittiğinde geriye 45\frac{4}{5}'i kalır. 45C=24C=30\frac{4}{5}C = 24 \Rightarrow C = 30. Aktarılan miktar 3024=630-24=6 litredir. Bu miktar A'ya gitmişti, geri alırsak A=246=18A = 24 - 6 = 18 olur. B değişmez.
3
2. İşlemi (B'den C'ye aktarım) geri al.
2. İşlem Öncesi: B = 32, C = 22, A = 18 litre.
B'nin 14\frac{1}{4}'ü gittiğinde geriye 34\frac{3}{4}'ü kalır. 34B=24B=32\frac{3}{4}B = 24 \Rightarrow B = 32. Aktarılan miktar 3224=832-24=8 litredir. Bu miktar C'ye gitmişti, geri alırsak C=308=22C = 30 - 8 = 22 olur. A değişmez.
4
1. İşlemi (A'dan B'ye aktarım) geri al.
Başlangıç Durumu: A = 27, B = 23, C = 22 litre.
A'nın 13\frac{1}{3}'ü gittiğinde geriye 23\frac{2}{3}'ü kalır. 23A=18A=27\frac{2}{3}A = 18 \Rightarrow A = 27. Aktarılan miktar 2718=927-18=9 litredir. Bu miktar B'ye gitmişti, geri alırsak B=329=23B = 32 - 9 = 23 olur.

Anahtar Kavram

Ters İşlem Yöntemi (Geriye Doğru Çözme)

İpuçları

1
Problemi çözmeye en son durumdan başlayın. Son durumda her kapta 24 litre su vardır.
2
Bir kabın içindeki suyun 1x\frac{1}{x}'i boşaltıldığında, geriye x1x\frac{x-1}{x}'i kalır. Örneğin, C kabının 15\frac{1}{5}'i boşaltıldıktan sonra kalan 24 litre, başlangıçtaki miktarın 45\frac{4}{5}'idir.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir problemi, kesirler yerine yüzdeler kullanarak (%20'si aktarılıyor gibi) çözmeyi deneyin.

Alternatif Yöntem

Denklem Sistemi: Başlangıç miktarlarına a, b, c diyerek; 23a+15()=24\frac{2}{3}a + \frac{1}{5}(\dots) = 24 şeklinde üç bilinmeyenli denklem sistemi kurulabilir, ancak bu yöntem ters işlem yöntemine göre çok daha karmaşık ve zaman alıcıdır.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 317Soru

Bir zeytinyağı satıcısı, tenekesini maliyet fiyatı üzerinden %40\%40 kârla sattığı zeytinyağına 135135 TL indirim uyguladığında, bu satıştan elde ettiği kâr oranının %10\%10'a düştüğünü hesaplamıştır.

Buna göre, zeytinyağı tenekesinin indirim yapılmadan önceki satış fiyatı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 630

Cevap

İndirimden önceki satış fiyatı 630 TL'dir.
Ürünün maliyetine 100x100x denildiğinde, ilk satış fiyatı %40\%40 kârla 140x140x, son satış fiyatı ise %10\%10 kârla 110x110x olur. Aradaki fark (30x30x) uygulanan indirime (135135 TL) eşittir. Buradan x=4,5x=4,5 bulunur. İndirimden önceki satış fiyatı 140×4,5=630140 \times 4,5 = 630 TL'dir.

Adım Adım Çözüm

1
Değişken belirleme
Maliyet fiyatına 100x100x diyelim.
Yüzde hesaplarını kolaylaştırmak için maliyet 100'ün katı olarak seçilir.
2
İlk ve son durumdaki satış fiyatlarını ifade etme
İlk Satış Fiyatı = 100x+40x=140x100x + 40x = 140x
Son Satış Fiyatı (Kâr %10) = 100x+10x=110x100x + 10x = 110x
Maliyet üzerine kâr yüzdeleri eklenerek satış fiyatları bulunur.
3
Denklem kurma ve çözme
140x135=110x140x - 135 = 110x
30x=13530x = 135
x=4,5x = 4,5
İlk satış fiyatından indirim miktarı çıkarılarak son satış fiyatına eşitlenir.
4
Maliyeti hesaplama
Maliyet = 100x=100×4,5=450100x = 100 \times 4,5 = 450 TL
Bulunan x değeri yerine konularak maliyet bulunur.
5
İstenen değeri bulma
İlk Satış Fiyatı = 140x=140×4,5=630140x = 140 \times 4,5 = 630 TL
Soruda indirimden önceki satış fiyatı sorulduğu için ilk satış değeri hesaplanır.

Anahtar Kavram

Kâr-Zarar İlişkisi

İpuçları

1
Maliyet fiyatına 100x100x diyerek denklemi kurmayı deneyin.
2
İlk durumdaki satış fiyatı 140x140x, indirimden sonraki satış fiyatı ise 110x110x olacaktır.
3
İki satış fiyatı arasındaki fark (140x110x140x - 110x), yapılan indirim miktarı olan 135135 TL'ye eşittir.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir mantıkla, satış fiyatı üzerinden yüzde indirim yapılan soruları çözmeyi deneyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Orantı Yöntemi: Kâr oranı %40'tan %10'a düştüğüne göre, aradaki %30'luk fark 135 TL'ye karşılık gelir. Maliyet (%100) -> (135/30)*100 = 450 TL. İlk satış (%140) -> 450 * 1.40 = 630 TL.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 318Soru

Bir yazılım algoritması, sisteme girilen bir tam sayıya her adımda aşağıdaki kuralları uygulayarak yeni sayılar üretmektedir:

- Elde edilen sayı 33’ün katı ise sayıdan 11 çıkarılmaktadır.
- Elde edilen sayı 33’ün katı değilse sayıya 22 eklenmektedir.

Sisteme başlangıç değeri olarak 1010 sayısı girildiğinde; algoritmanın ürettiği 11. sayı 1212, 22. sayı 1111 olmaktadır.

Buna göre, bu algoritmanın ürettiği 4040. sayı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 5151

Cevap

Algoritmanın ürettiği 40. sayı 51'dir.
Algoritma incelendiğinde sayıların (12,11,13),(15,14,16),(18,17,19)(12, 11, 13), (15, 14, 16), (18, 17, 19) \dots şeklinde üçlü gruplar halinde ilerlediği görülür. Her grubun ilk elemanı bir önceki grubun ilk elemanından 33 fazladır. 40.40. sayı, 1313 tam grup bittikten sonra başlayan 14.14. grubun ilk elemanıdır. Bu nedenle ilk eleman olan 1212 üzerine 1313 kez 33 eklenerek 12+39=5112 + 39 = 51 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Algoritmanın ilk birkaç adımını uygulayarak sayıların değişimini gözlemleyelim.
Başlangıç: 1010 (3'ün katı değil +2\rightarrow +2)
1. sayı: 1212 (3'ün katı 1\rightarrow -1)
2. sayı: 1111 (3'ün katı değil +2\rightarrow +2)
3. sayı: 1313 (3'ün katı değil +2\rightarrow +2)
4. sayı: 1515 (3'ün katı 1\rightarrow -1)
5. sayı: 1414 (3'ün katı değil +2\rightarrow +2)
6. sayı: 1616
7. sayı: 1818
Örüntünün periyodunu ve kuralını belirlemek için ilk verileri türetmemiz gerekir.
2
Elde edilen sayıları üçerli gruplar halinde düzenleyerek genel kuralı belirleyelim.
1-3. sayılar: (12,11,13)(12, 11, 13)
4-6. sayılar: (15,14,16)(15, 14, 16)
7-9. sayılar: (18,17,19)(18, 17, 19)
Her grubun ilk elemanı bir önceki grubun ilk elemanından 33 fazladır.
Sayılar her 3 adımda bir benzer bir yapı sergilemekte ve değerleri artmaktadır.
3
40. sayının hangi grupta ve kaçıncı sırada olduğunu bulalım.
40=3×13+140 = 3 \times 13 + 1. Bu sonuç, 40.40. sayının 14.14. grubun 1.1. elemanı olduğunu gösterir.
Grup sayısını ve eleman pozisyonunu belirleyerek doğrudan hesaplama yapılabilir.
4
14. grubun ilk elemanını aritmetik dizi formülüyle hesaplayalım.
1. grubun ilk elemanı 1212 ise, k.k. grubun ilk elemanı: 12+3×(k1)12 + 3 \times (k - 1)
k=14k = 14 için: 12+3×13=12+39=5112 + 3 \times 13 = 12 + 39 = 51.
Örüntü kuralı uygulandığında hedef adımın değerine ulaşılır.

Anahtar Kavram

Rutin Olmayan Problemlerde Periyodik Örüntü Analizi

İpuçları

1
Algoritmanın ilk 66 veya 77 adımını kağıda yazarak sayıların nasıl değiştiğini bir tablo gibi görmeye çalışın.
2
Sayıların her 3 adımda bir benzer bir döngüye girdiğini fark edin. Grupların ilk elemanları arasındaki ilişkiyi kurun.
3
40 sayısını 3'e bölerek hangi grubun kaçıncı elemanında olduğunuzu bulun (40=3k+140 = 3k + 1). 14.14. grubun ilk elemanını hesaplayın.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruda kuralları 'çiftse yarısı, tekse 3 katının 1 fazlası' şeklinde değiştirerek döngüleri (Collatz benzeri) inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Genel bir terim formülü yazılabilir. nn adım sayısı olmak üzere; eğer n=3k2n = 3k-2 ise sayı 12+3(k1)12 + 3(k-1) olur. 40=3(14)240 = 3(14)-2 olduğu için k=14k=14 yazılarak sonuç bulunur.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 319Soru

Bir araç, A kentinden B kentine yaptığı yolculuğun 13\frac{1}{3}'ünü saatte VV km hızla, kalan kısmını ise saatte 4V4V km hızla gitmiştir.

Aracın bu yolculuk boyunca ortalama hızı 8080 km/sa olduğuna göre, VV değeri aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 40

Cevap

Aracın ilk kısımdaki hızı (VV) 40 km/sa olarak bulunur.
Ortalama hız her zaman toplam yolun toplam zamana bölümüdür. Yolun üçte biri VV hızıyla tt sürede gidiliyorsa, kalan üçte ikisi 4V4V hızıyla (yani 4 kat hızla) gidildiğinde, yol 2 kat artmasına rağmen hız 4 kat arttığı için süre yarıya (t/2t/2) düşer. Toplam yol 3x3x, toplam süre 1.5t1.5t olur. İşlemler yapıldığında ortalama hızın 2V2V olduğu görülür. 2V=802V = 80 eşitliğinden V=40V = 40 bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Yolun tamamına işlem kolaylığı sağlaması için 3x3x diyelim. Yolun parçalarını ve bu parçalardaki süreleri tanımlayalım.
1. Parça: xx km, Hız: VV, Süre: t1=x/Vt_1 = x/V
2. Parça: 2x2x km, Hız: 4V4V, Süre: t2=2x/4V=x/2Vt_2 = 2x/4V = x/2V
Ortalama hız formülü 'Toplam Yol / Toplam Zaman' olduğu için her bir parçanın süresini yol ve hız cinsinden ifade etmeliyiz.
2
Toplam zamanı bulmak için süreleri toplayalım.
Toplam Zaman = xV+x2V=2x2V+x2V=3x2V\frac{x}{V} + \frac{x}{2V} = \frac{2x}{2V} + \frac{x}{2V} = \frac{3x}{2V}
Kesirleri toplamak için paydaları eşitledik.
3
Ortalama hız formülünü kullanarak denklemi kuralım ve VV değerini çekelim.
Vort=Toplam YolToplam Zaman=3x3x2V=3x2V3x=2VV_{ort} = \frac{\text{Toplam Yol}}{\text{Toplam Zaman}} = \frac{3x}{\frac{3x}{2V}} = 3x \cdot \frac{2V}{3x} = 2V
2V=80V=402V = 80 \Rightarrow V = 40
Bölme işleminde ikinci kesir ters çevrilip çarpılır, xx'ler sadeleşir.

Anahtar Kavram

Ortalama hız, hızların aritmetik ortalaması değil, toplam yolun toplam zamana oranıdır.

İpuçları

1
Ortalama hızı bulmak için hızların ortalamasını almayın. Formül: Toplam Yol / Toplam Zaman.
2
Yolun tamamına, 3'e kolay bölünebilen bir değer (örneğin 3x3x) vererek başlayın.
3
Birinci kısmın süresi x/Vx/V, ikinci kısmın süresi 2x/4V2x/4V'dir. Bunları toplayıp toplam yola (3x3x) bölün.

Daha Fazla Pratik

Yolun yarısını V, diğer yarısını 3V hızıyla giden bir aracın ortalama hızını soran bir soru çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 320Soru

Bir büyükşehir belediyesine bağlı atıksu arıtma tesisinde, arıtma sonucu oluşan yaş çamurun ağırlıkça %75\%75'i sudur. Bu yaş çamur, termal kurutma ünitesinde işlem gördükten sonra elde edilen kuru çamurun su oranı ağırlıkça %20\%20'ye düşmektedir.

Bir günlük işlem sonucunda tesisten 55 ton kuru çamur elde edildiğine göre, işlem başlangıcında kurutma ünitesine alınan yaş çamur miktarı kaç tondur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 16

Cevap

Kurutma ünitesine giren yaş çamur miktarı 16 tondur.
Kurutma işlemlerinde su buharlaşır ancak 'katı madde' miktarı sabit kalır. 5 ton kuru çamurun %80\%80'i katı maddedir (44 ton). Bu 44 tonluk katı madde, başlangıçtaki yaş çamurun %25\%25'ini oluşturmaktadır. Bu denklem çözüldüğünde başlangıç miktarı 1616 ton bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Çıkış maddesindeki (kuru çamur) sabit bileşen olan 'katı madde' miktarını hesapla.
Kuru çamurun %20\%20'si su ise, geriye kalan %100%20=%80\%100 - \%20 = \%80'i katı maddedir. Elde edilen 5 ton kuru çamurun içindeki katı madde: 580100=45 \cdot \frac{80}{100} = 4 ton.
Kurutma işleminde sadece su buharlaşır, katı madde miktarı değişmez (sabit kalır).
2
Giriş maddesindeki (yaş çamur) katı madde oranını belirle ve denklemi kur.
Yaş çamurun %75\%75'i su ise, geriye kalan %100%75=%25\%100 - \%75 = \%25'i katı maddedir. Giriş miktarına xx dersek: x25100=4x \cdot \frac{25}{100} = 4 ton.
Girişteki katı madde miktarı, çıkıştaki katı madde miktarına eşit olmalıdır.
3
Denklemi çözerek başlangıç miktarını bul.
x14=4x=16x \cdot \frac{1}{4} = 4 \Rightarrow x = 16 ton.
Sonuca ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Buharlaşma veya kurutma problemlerinde 'saf madde' (katı madde) miktarının değişmediği (Sabit Madde Prensibi) üzerinden denklem kurulur.

İpuçları

1
Kurutma işlemi sırasında çamurun içindeki su azalır, ancak 'katı madde' miktarı değişmez.
2
Önce, işlem sonucunda elde edilen 5 tonluk kuru çamurun içinde kaç ton saf katı madde olduğunu hesaplayın (Su oranı %20\%20 ise katı oranı kaçtır?).
3
Bulduğunuz saf katı madde miktarı, başlangıçtaki yaş çamurun katı kısmına eşittir. Yaş çamurun su oranı %75\%75 olduğuna göre, katı oranı %25\%25'tir. Hangi sayının %25\%25'i bulduğunuz katı madde miktarına eşittir?

Daha Fazla Pratik

Benzer mantıkla çözülen 'sütten kaymak/tereyağı eldesi' veya 'üzüm kurutma' problemlerini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Ters Orantı Mantığı: Katı madde oranları ile toplam ağırlıklar ters orantılıdır. Giriş Katı Oranı (%25\%25) ×\times Giriş Ağırlığı = Çıkış Katı Oranı (%80\%80) ×\times Çıkış Ağırlığı (55). 25x=80525 \cdot x = 80 \cdot 5.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 16 / 21Sonraki
Problemler — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 16 | Examkin