Tüm alıştırma soruları

Soru 581Soru →

Şiirde ahengi sağlayan en önemli unsurlardan olan kafiye ve redif, dize sonlarındaki ses benzerliklerine dayanır. Aşağıdaki dizelerde yer alan ahenk unsurlarını, karşılarında verilen doğru kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki ses benzerlikleri incelendiğinde; 'su/avlusu' tunç kafiye, 'kış/kuş' yarım kafiye ve 'gibi' redif, 'geç/geç' cinaslı kafiye, 'yordum/sordum' ise tam kafiye ve redif olarak eşleşmektedir.

Eşleştirme, Türk şiir geleneğindeki kafiye türlerinin (yarım, tam, zengin, tunç, cinaslı) tanımına ve redif kavramının işlevine dayanmaktadır. Tek ses benzerliği yarım, iki ses benzerliği tam kafiye kabul edilirken; bir kelimenin diğerinin içinde bulunması tunç, sesteş kelimelerin kullanımı cinaslı kafiyeyi oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1

Dize sonlarındaki kelimelerin anlam ve görevlerini kontrol et.

Eklerin ve kelimelerin görevleri (isim, fiil, zaman eki vb.) belirlendi.

Redif ve kafiyeyi birbirinden ayırmak için kelimenin kök ve ek tahlili yapılmalıdır.

2

Aynı görevdeki ekleri veya aynı anlamdaki kelimeleri (redif) belirle.

Gibi kelimeleri ve -dum ekleri redif olarak ayrıldı.

Redif, kafiyeden sonra gelen görevdaş ses benzerliğidir.

3

Kalan köklerdeki ses benzerliği sayısını tespit et.

Tek ses (ş) yarım, iki ses (or) tam, kelime içi geçiş (su) tunç, sesteşlik (geç) cinas olarak sınıflandırıldı.

Ses sayısı ve niteliği kafiye türünü belirler.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye (uyak) ve redif ayırımı ile kafiye türlerinin belirlenmesi.

Soru 582Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye (uyak) türlerini, dize sonlarındaki ses benzerliklerini dikkate alarak uygun kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizeler sırasıyla Tam Kafiye, Zengin Kafiye, Yarım Kafiye ve Tunç Kafiye ile eşleşmektedir.

Doğru eşleştirme dize sonlarındaki ses benzerliği sayısına dayanır: 1 ses yarım, 2 ses tam, 3 ve üzeri ses zengin kafiye oluşturur. Bir kelimenin diğerinin içinde geçmesi ise tunç kafiye olarak adlandırılır.

Adım Adım Çözüm

1

Dize sonlarındaki kelimeleri ek ve köklerine ayırın.

"taş-la-n-ır / haş-la-n-ır", "yolculuk / çocuk", "göç-er-im / iç-er-im", "günah / ah".

Redif ve kafiyeyi birbirinden doğru ayırmak için kelime yapısını analiz etmek gerekir.

2

Kelime sonlarındaki aynı görevli ekleri (redifleri) belirleyin.

Birinci örnekte "-lanır", üçüncü örnekte "-erim" rediftir. Diğerlerinde ortak görevli ek yoktur.

Redifler ses benzerliği sayımına dahil edilmez.

3

Kalan köklerdeki ses benzerliklerini sayarak türü belirleyin.

taş/haş (-aş, 2 ses = tam); yolculuk/çocuk (-ocuk, 4 ses = zengin); göç/iç (-ç, 1 ses = yarım); ah/günah (iç içe geçme = tunç).

Ses sayısı kafiye türünü (yarım, tam, zengin) belirler.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye (uyak), dize sonlarındaki köklerde bulunan ses benzerliğidir; redif ise dize sonlarındaki aynı görevli ek veya kelime tekrarıdır.

Soru 583Soru →

Aşağıda verilen şiir parçalarını, mısra sonlarındaki ses benzerliklerine göre ilgili kafiye türleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşme şu şekildedir: uykularda/sularda - Yarım Kafiye, haber/beter - Tam Kafiye, yare/çare - Zengin Kafiye, geç/geç - Cinaslı Kafiye.

Kafiye analizi yapılırken önce aynı görevli ekler (redif) ayrılır, ardından kökte kalan ses benzerliği sayısına göre tür belirlenir. 'Uykularda/sularda' örneğinde '-larda' ekleri redif, 'u' sesi yarım kafiyedir. 'Haber/beter' örneğinde '-er' sesleri tam kafiyedir. 'Yare/çare' örneğinde '-are' sesleri zengin kafiyedir. 'Geç/geç' örneğinde ise kelimelerin sesteş olması cinaslı kafiyeyi doğrular.

Adım Adım Çözüm

1

Mısra sonlarındaki kelimelerin ek ve köklerini ayırın.

Eklerin görevlerinin aynı olup olmadığını kontrol ederek redifleri belirleyin.

Kafiye türünü belirlemeden önce redifleri ayıklamak hatalı analiz yapmayı önler.

2

Kelimelerin köklerinde kalan ses benzerliklerini sayın.

Tek ses (yarım), iki ses (tam), üç ve üzeri ses (zengin) olarak sınıflandırın.

Kafiye türleri, kökteki benzer ses sayısına göre isimlendirilir.

3

Sesteş (yazılışı aynı anlamı farklı) kelime olup olmadığını inceleyin.

Eğer anlamlar farklıysa cinaslı kafiyeyi tespit edin.

Cinaslı kafiye, sesteşlik özelliğine dayanan özel bir ahenk unsurudur.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye türleri, mısra sonlarındaki ses benzerliklerinin niteliğine ve niceliğine göre belirlenir.

Daha Fazla Pratik

Farklı nazım biçimlerinde (koşma, gazel) redif ve kafiye kullanım farklarını inceleyen bir soru çözülebilir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 584Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye (uyak) türlerini, sağda verilen uygun kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşmeler şu şekildedir: 'asılmaya' dizeleri cinaslı kafiye, 'avlusu / su' dizeleri tunç kafiye, 'biraz / itiraz' dizeleri zengin kafiye ve 'düşer / taşar' dizeleri yarım kafiye ile eşleşir.

Verilen eşleştirmede her dize örneği, temsil ettiği kafiye türünün temel özelliklerini (cinas için anlam farkı, tunç için iç içe geçme, zengin için 3+ ses, yarım için tek ses) tam olarak yansıtmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

Dize sonlarındaki sözcüklerin anlamlarını kontrol etmek.

'Asılmaya' sözcüklerinin farklı anlamlara geldiği görülür.

Yazılışı aynı, anlamı farklı ses benzerlikleri cinaslı kafiyedir.

2

Sözcüklerin birbirinin içinde geçip geçmediğini incelemek.

'Su' sözcüğünün 'avlusu' içinde olduğu saptanır.

Bir kelimenin diğerinin içinde tam olarak yer alması tunç kafiye olarak adlandırılır.

3

Ek ve kök ayrımı yaparak ses benzerliklerini saymak.

'Biraz' ve 'itiraz' köklerinde 4 ses (iraz), 'düşer' ve 'taşar' köklerinde 1 ses (ş) benzerliği bulunur.

3+ ses zengin, tek ses benzerliği yarım kafiyedir; ek halindeki benzerlikler ise rediftir.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye türlerinin ses sayısı ve anlam ilişkisine göre sınıflandırılması.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 585Soru →

Aşağıdaki dizelerde yer alan ahenk unsurlarını (kafiye ve redif), karşılarında verilen türlerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki ahenk unsurları şu şekilde eşleşmektedir: avlusu/su - Tunç Kafiye; kış/kuş gibi - Yarım Kafiye ve Redif; asılmaya/asılmaya - Cinaslı Kafiye; cefa/vefa sevdim seni - Zengin Kafiye ve Redif.

Verilen eşleştirmelerde dizelerin ahenk yapıları tam olarak karşılanmıştır. Birinci örnekte tam bir kelime diğerinin içine yerleşmiş (Tunç), ikinci örnekte ek görevli tekrarların önünde tek ses benzemiş (Yarım), üçüncü örnekte sesteş kelimeler kullanılmış (Cinas) ve dördüncü örnekte üç sesli zengin bir benzerlik kurulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1

Dize sonlarındaki ses benzerliklerini ve kelime yapılarını analiz etmek.

Dize sonlarında hem kelime tekrarları (redif) hem de köklerde ses benzerlikleri (kafiye) tespit edildi.

Kafiye ve redif ayrımını yapmak için önce eklerin ve köklerin işlevini belirlemek gerekir.

2

Köklerdeki ses benzerlik sayısına göre kafiye türlerini belirlemek.

Tek ses benzerliği (ş) yarım, iki ses (su-avlusu) tunç, üç ses (efa) zengin ve anlam farkı (asılmaya) cinas olarak sınıflandırıldı.

Ses benzerliğinin sayısı ve niteliği kafiyenin türünü belirleyen temel ölçüttür.

3

Eşleştirme listesindeki kavramlarla sonuçları karşılaştırmak.

Her dize örneği tam olarak bir ahenk türü ile örtüştü.

Verilen tanımların örnek dizelerdeki uygulamalarını doğrulamak için son kontrol yapılır.

Anahtar Kavram

Şiirde ahengi sağlayan ses benzerliklerinden olan kafiye (uyak) ve rediflerin yapısal analizidir.

Soru 586Soru →

Aşağıdaki şiir parçalarında kullanılan kafiye (uyak) türlerini sağdaki kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki ahenk unsurları incelendiğinde; tek ses benzerliğine dayanan dize yarım, iki ses benzerliği olan tam, üç ve üzeri ses benzerliği içeren zengin ve bir kelimenin diğerinin içinde yer aldığı örnek ise tunç kafiye ile eşleşmektedir.

Verilen eşleşmelerde; öter/tüter dizelerinde '-er' redif, 't' sesi yarım kafiyedir. Yel/sel dizelerinde 'gibi' redif, 'el' sesi tam kafiyedir. Yolculuk/soluk dizelerinde 'oluk' zengin kafiyedir. Avlusu/su dizelerinde 'su' kelimesi 'avlusu' kelimesinin içinde olduğu için tunç kafiyedir.

Adım Adım Çözüm

1

Dizelerin sonundaki kelimeleri kök ve eklerine ayırmak

öt-er/tüt-er; yel gibi/sel gibi; yolculuk/soluk; avlusu/su

Redif ve kafiyeyi birbirinden ayırmak için kelime tahlili şarttır.

2

Yazılışları ve görevleri aynı olan ek/kelimeleri (redif) belirlemek

L1: -er; L2: gibi; L3: yok; L4: yok

Kafiye bulunmadan önce rediflerin elenmesi gerekir.

3

Kalan kısımlardaki ses benzerlik sayılarını saymak

L1: 1 ses (t), L2: 2 ses (el), L3: 4 ses (oluk), L4: Kelime tekrarı (su)

Ses sayısı kafiye türünü (yarım, tam, zengin, tunç) belirler.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk: Kafiye (Uyak) ve Redif Ayrımı

Soru 587Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye türlerini, yanlarındaki örneklerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki ahenk unsurları incelendiğinde; tek ses benzerliği olan (l) yarım kafiye, iki ses benzerliği olan (or) tam kafiye, dört ses benzerliği olan (oluk) zengin kafiye ve bir kelimenin diğeri içinde geçmesiyle oluşan (su) tunç kafiye sırasıyla eşleşmektedir.

Doğru eşleştirmede her dize, taşıdığı ses benzerliği sayısına uygun kafiye türüyle birleştirilmiştir: tek ses benzerliği yarım kafiyeye, iki ses tam kafiyeye, üç ve üzeri ses zengin kafiyeye ve iç içe geçmiş kelimeler tunç kafiyeye karşılık gelir.

Adım Adım Çözüm

1

Dizelerdeki kelimelerin kök ve eklerini ayırarak redifleri tespit edin.

"güler/özler" dizelerinde "-er" ve "-r" geniş zaman ekleri; "yordum/sordum" dizelerinde ise "-dum" kişi ve zaman ekleri rediftir.

Redifler kafiye arayışından önce elenmelidir ki kafiye türü yanlış belirlenmesin.

2

Redifler çıkarıldıktan sonra dize sonlarındaki ses benzerliklerini sayın.

"l" tek ses (yarım), "or" iki ses (tam), "oluk" dört ses (zengin) olarak belirlenir.

Kafiye türleri, ses benzerliğinin sayısına göre isimlendirilir.

3

Kelime içi benzerlikleri kontrol edin.

"su" kelimesinin "avlusu" içinde tam bir biçimde geçtiği görülür.

Bir kelimenin diğerinin içinde aynen bulunması tunç kafiye olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Şiirde dize sonlarındaki ses benzerliklerinin görevlerine (redif) ve ses sayısına (kafiye türleri) göre analiz edilmesi.

Soru 588Soru →

Aşağıdaki dizelerde yer alan kafiye (uyak) türlerini, sağdaki kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki ses benzerlikleri incelendiğinde; tek ses benzerliği olan 'uykularda/sularda' yarım kafiye, iki ses benzerliği olan 'kardır/vardır' tam kafiye, üçten fazla ses benzerliği olan 'yolculuk/soluk' zengin kafiye ve anlam farkı olan 'geç/geç' ise cinaslı kafiyedir.

Doğru eşleştirme; dizelerin sonundaki eklerin görevleri ayrıldıktan sonra kalan ses benzerliklerinin miktarına ve niteliğine dayanır. 'u' sesi yarım, 'ar' sesi tam, 'oluk' sesleri zengin kafiyedir; 'geç' kelimeleri arasındaki anlam farkı ise cinası kurar.

Adım Adım Çözüm

1

Dizelerin sonundaki kelimelerin kök ve eklerini ayırın.

Eklerin görevlerinin aynı olup olmadığını (redif) kontrol edin.

Kafiye, redifler ayrıldıktan sonra köklerdeki ses benzerliklerine bakılarak bulunur.

2

Köklerdeki seslerin sayısını sayın.

Tek ses (yarım), iki ses (tam), üç ve daha fazla ses (zengin) olarak sınıflandırın.

Kafiye türleri, ses benzerliğinin sayısına göre belirlenir.

3

Yazılışı aynı olan kelimelerin anlamlarını karşılaştırın.

Anlamlar farklı ise cinaslı kafiye olarak adlandırın.

Cinas, sesteş sözcüklerin bir arada kullanılmasıyla oluşan bir ahenk unsurudur.

Anahtar Kavram

Kafiye Türleri ve Redif Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Tunç kafiye örneği olarak 'kalem / âlem' gibi bir kelimenin diğerinin içinde tam olarak geçtiği örnekleri inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 589Soru →

Aşağıdaki numaralanmış şiir parçalarını, mısra sonlarındaki ses benzerliklerine göre karşılarında verilen ahenk özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru eşleştirme şu şekildedir: I - Zengin kafiye ve kelime hâlinde redif; II - Tam kafiye ile hem ek hem kelime hâlinde redif; III - Zengin kafiye ve ek hâlinde redif; IV - Cinaslı kafiye.

I numaralı örnekte 'erem' sesleri 4 ses olduğu için zengin kafiyedir, 'diyorlar' kelime rediftir. II numaralı örnekte 'an' tam kafiyedir ve '-maz mı' yapısı hem ek hem kelime içerir. III numaralı örnekte 'akış' 4 sesle zengindir ve '-ların' ek rediftir. IV numaralı örnekte sesteş kelimeler cinas oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1

Mısra sonlarındaki kelimelerin kök ve ekleri ayırt edilir.

I. Kerem/harem (kök), II. usan/yan (kök), III. bakış/nakış (kök), IV. geç/geç (sesteş kelimeler).

Redif ve kafiye ayrımını doğru yapabilmek için kelimenin yapısal analizi şarttır.

2

Aynı görevdeki ekler ve kelimeler (redifler) belirlenir.

I. 'diyorlar', II. '-maz mı', III. '-ların' ifadelerinin redif olduğu saptanır.

Yazılışı ve görevi aynı olan ses toplulukları ahengi sağlamak için redif olarak kullanılır.

3

Köklerdeki ses benzerlikleri sayılarak kafiye türü isimlendirilir.

İki ses benzerliği tam, üç ve üzeri ses benzerliği zengin kafiye olarak tanımlanır.

Kafiye türleri, benzer ses sayısına göre (yarım, tam, zengin) sınıflandırılır.

Anahtar Kavram

Şiirde ahenk unsurları olan kafiye (ses benzerliği) ve redifin (görev benzerliği) kök-ek analizi yoluyla tespit edilmesi.

Soru 590Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan uyak (kafiye) türlerini sağdaki uygun kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki uyak türleri; kış/kuş için yarım uyak, tak/çak kökleri için tam uyak, yolculuk/soluk için zengin uyak ve anlamları farklı asmaya sözcükleri için cinaslı uyak şeklinde eşleşmelidir.

Doğru eşleştirmede; tek ses benzerliği (ş) yarım uyakla, iki ses benzerliği (ak) tam uyakla, üçten fazla ses benzerliği (oluk) zengin uyakla ve eş sesli sözcük kullanımı cinaslı uyakla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Rediflerin belirlenmesi

"kış gibi / kuş gibi" dizesinde "gibi" edatları; "takar / çakar" dizesinde "-ar" geniş zaman ekleri rediftir.

Kafiye bulunmadan önce kelimelerin kök ve eklerine ayrılarak aynı görevdeki eklerin (redif) ayıklanması gerekir.

2

Kafiye köklerindeki ses benzerliklerinin sayılması

kı-ş / ku-ş (1 ses), t-ak / ç-ak (2 ses), yolculuk / soluk (4 ses: oluk).

Redifler ayrıldıktan sonra köklerde kalan benzer seslerin sayısı uyak türünü belirler.

3

Eş sesli sözcüklerin analizi

"asmaya" (bitki) ve "asmaya" (eylem) sözcükleri belirlendi.

Yazılışları aynı ancak anlamları tamamen farklı sözcüklerin dize sonlarında tekrarı cinaslı uyak oluşturur.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları: Uyak (Kafiye) Türleri

Soru 591Soru →

Şiirde ahengi sağlayan en önemli unsurlardan biri olan kafiye, dize sonlarındaki ses benzerliklerine dayanır. Aşağıda verilen dizeleri, içerdikleri kafiye türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda; birinci dize Yarım Kafiye, ikinci dize Zengin Kafiye, üçüncü dize Cinaslı Kafiye ve dördüncü dize Tunç Kafiye ile eşleşmektedir.

Eşleştirmede her dize, ses benzerliği sayısına ve yapısına göre (tek ses için yarım, üç ve üzeri için zengin, kelime içinde kelime için tunç, sesteşlik için cinaslı) doğru kategorilerle eşleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci örneği incele: 'az-dı' / 'sız-dı'

'-dı' ekleri redif, 'z' sesleri yarım kafiyedir.

Kelimelerin kökleri 'az' ve 'sız'dır. Ekler görevce özdeş olduğu için rediftir, kökteki tek ses benzerliği yarım kafiyeyi oluşturur.

2

İkinci örneği incele: 'biçare-yim' / 'yare-yim'

'-yim' ekleri redif, 'are' sesleri zengin kafiyedir.

'-yim' ekleri ek-fiil ve şahıs eki görevindedir. Köklerdeki üç sesli (a-r-e) benzerliği zengin kafiye kuralına uygundur.

3

Üçüncü örneği incele: 'yer yer seni'

Sesteşlik durumu tespit edildi; cinaslı kafiyedir.

İlk dizede 'mekan mekan' anlamında, ikinci dizede ise 'yemek' fiili anlamında kullanılmıştır. Yazılış aynı, anlam farklıdır.

4

Dördüncü örneği incele: 'fikir' / 'kir'

Kelime içinde kelime durumu; tunç kafiyedir.

'kir' kelimesinin tüm harfleri 'fikir' kelimesinin sonunda aynen yer almaktadır.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye türlerinin belirlenmesi için önce rediflerin ayrılması, ardından köklerdeki ses benzerliği sayısına bakılması gerekir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 592Soru →

Aşağıdaki şiir dizelerinde (sol sütun) yer alan kafiye (uyak) türlerini, sağ sütundaki kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki kafiye türleri sırasıyla yarım, tam, zengin, cinaslı ve tunç kafiye olarak eşleşmektedir.

Doğru eşleştirme dize sonundaki ses benzerliği sayısına dayanır: yaş/taş (1 ses-yarım), günah/sipah (2 ses-tam), çiçek/böcek (3 ses-zengin), geç/geç (eş sesli-cinas), ay/alay (iç içe-tunç).

Adım Adım Çözüm

1

Dizelerin sonlarındaki kelimeleri kök ve eklerine ayırarak redif olup olmadığını kontrol edin.

çiçek-lerinde ve böcek-lerinde örneklerinde '-lerinde' eki aynı görevde olduğu için rediftir; diğer örneklerde redif bulunmamaktadır.

Kafiye bulunmadan önce rediflerin ayrılması, ses benzerliği sayısının doğru tespit edilmesi için şarttır.

2

Kalan köklerdeki ses benzerliklerini sayın.

yaş/taş (ş: 1 ses), günah/sipah (ah: 2 ses), çiçek/böcek (çek: 3 ses) şeklinde sesler tespit edilir.

Ses sayısı kafiye türünü belirler: 1 ses yarım, 2 ses tam, 3 ve üzeri zengin kafiyedir.

3

Özel kafiye durumlarını (cinas ve tunç) değerlendirin.

Geç (vakit) ve Geç (geçmek) anlamca farklı olduğu için cinas; 'ay' kelimesi 'alay'ın içinde olduğu için tunç kafiye belirlenir.

Anlam farklılığı ve kelimenin kelime içinde yer alması ahengi güçlendiren özel unsurlardır.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye türleri, dize sonlarındaki ses benzerliklerinin sayısına ve niteliğine göre belirlenir.

Tahmini Süre:1m 50s

Soru 593Soru →

Aşağıdaki şiir parçalarını, mısra sonlarında kullanılan kafiye (uyak) türleriyle uygun şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda yollara/kollara dizeleri Yarım Kafiye, şendik/yendik dizeleri Tam Kafiye, bîçareyim/avareyim dizeleri Zengin Kafiye, avlusu/su dizeleri Tunç Kafiye ve geç/geç dizeleri Cinaslı Kafiye ile eşleşmektedir.

Doğru eşleştirme, ses benzerliklerinin sayısına ve niteliğine dayanmaktadır: 1 ses benzerliği yarım, 2 ses tam, 3 ve üzeri zengin kafiyedir. Bir kelimenin diğeri içinde geçmesi tunç, sesteş kelimelerin kullanımı ise cinaslı kafiyeyi oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1

Dizelerdeki rediflerin belirlenmesi

Yollara/kollara (-lara), şendik/yendik (-dik), bîçareyim/avareyim (-yim) kısımları görevce aynı ekler oldukları için redif olarak ayrılır.

Kafiye analizi yapılmadan önce anlam ve görevi aynı olan eklerin (redif) doğru saptanması gerekir.

2

Köklerdeki ses benzerliklerinin sayılması

Yol/kol (1 ses: l), şen/yen (2 ses: en), bîçare/avare (3 ses: are) ses benzerlikleri saptanır.

Ses benzerliği sayısı kafiyenin türünü (yarım, tam, zengin) belirler.

3

Kelimeler arası yapısal ilişkilerin incelenmesi

Su kelimesinin avlusu içinde geçmesi 'Tunç', 'geç' kelimelerinin sesteş olması 'Cinaslı' türlerini belirler.

Zengin kafiyenin özel bir türü olan tunç kafiye ve sesteşliğe dayanan cinaslı kafiye yapısal özellikleriyle ayırt edilir.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları: Kafiye Türleri

Soru 594Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan ahenk unsurlarını dikkate alarak, numaralanmış şiir parçalarını karşılarındaki baskın kafiye türleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

I numaralı dize Yarım Kafiye, II numaralı dize Tam Kafiye, III numaralı dize Zengin Kafiye ve IV numaralı dize Tunç Kafiye ile eşleşmektedir.

Dizeler analiz edildiğinde; I. dizede '-er' redif, 'ç' yarım kafiyedir; II. dizede '-dir' redif, 'in' tam kafiyedir; III. dizede '-yim' redif, 'are' zengin kafiyedir; IV. dizede 'su' kelimesi 'avlusu'nun içinde geçtiği için tunç kafiyedir. Bu analizler tüm eşleştirmeleri doğrulamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

Kelimelerin kök ve ek tahlilini yaparak redifleri belirlemek.

I'de '-er', II'de '-dir', III'te '-yim' ekleri aynı görevde kullanıldıkları için rediftir. IV'te ise farklı anlamlı kelimeler (avlusu-su) söz konusudur.

Kafiyeyi doğru bulabilmek için öncelikle aynı görevli ses benzerlikleri olan redifleri ayırmak gerekir.

2

Redifler ayrıldıktan sonra köklerdeki ses benzerliği sayısını tespit etmek.

I'de 1 ses (ç), II'de 2 ses (in), III'te 3 ses (are) benzerliği vardır.

Tek ses yarım, iki ses tam, üç ve üzeri ses zengin kafiye olarak adlandırılır.

3

Kelimelerden birinin diğerinin içinde aynen geçip geçmediğini kontrol etmek.

IV. dizede 'su' kelimesi 'avlusu' kelimesinin son kısmında aynen geçmektedir.

Bir kelimenin başka bir kelime içinde aynen yer almasıyla oluşan kafiye türü tunç kafiyedir.

Anahtar Kavram

Şiirde dize sonlarındaki görevleri aynı olan eklerin redif; köklerdeki anlamca farklı ses benzerliklerinin ise kafiye (uyak) olarak adlandırılması.

Soru 595Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye (uyak) türlerini sağdaki tanımlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki ahenk unsurları incelendiğinde; 'bel/dil' dizelerinde yarım kafiye, 'yakar/çakar' dizelerinde tam kafiye, 'avlusu/su' dizelerinde tunç kafiye ve 'geç/geç' dizelerinde cinaslı kafiye yer almaktadır.

Verilen dizeler sırasıyla yarım, tam, tunç ve cinaslı kafiye örneklerini içermektedir. 'bel/dil' tek ses (l) ile yarım; 'yakar/çakar' iki ses (ak) ile tam; 'avlusu/su' kelime içermesiyle tunç; 'geç/geç' anlam farkıyla cinaslı kafiyedir.

Adım Adım Çözüm

1

Dizelerdeki kafiye ve redifleri ayırmak için kelimelerin kök ve eklerini inceleyin.

Birinci dizede 'bel-imiz-i' ve 'dil-imiz-i' şeklinde ekler ayrılır.

Redif, kelime kökü dışında kalan ve aynı görevdeki eklerdir; kafiye ise köklerdeki ses benzerliğidir.

2

Ses benzerliği sayısını tespit ederek kafiye türünü belirleyin.

'l' (tek ses) yarım, 'ak' (iki ses) tam kafiyedir.

Kafiye türleri ses benzerliği sayısına göre isimlendirilir.

3

Kelimelerin anlamlarını ve birbirleri içindeki durumlarını kontrol edin.

İç içe geçme durumu tunç kafiyeyi, sesdeşlik durumu ise cinaslı kafiyeyi verir.

Özel kafiye türleri (tunç, cinas) kelimenin yapısı ve anlamıyla doğrudan ilişkilidir.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye (uyak) türleri, dize sonlarındaki ses benzerliklerinin sayısı ve niteliğine göre belirlenir.

Daha Fazla Pratik

Farklı nazım biçimlerinde (gazel, koşma) bu kafiye türlerinin kullanım sıklığını karşılaştırarak bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 596Soru →

Aşağıdaki dizeleri, baskın olan şiir türleriyle uygun şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Kahramanlık anlatan dizeler Epik; çoban ve doğa konulu dizeler Pastoral; toplumsal eleştiri içeren dizeler Satirik; bireysel duygu ve coşkuyu işleyen dizeler Lirik şiirle eşleşir.

Dizelerin her biri kendi türünün en belirgin anahtar kelimelerini içermektedir: Akın ve ordu (Epik), Çoban ve dağ (Pastoral), Adalet ve zulüm eleştirisi (Satirik), Özlem ve imgelem (Lirik).

Adım Adım Çözüm

1

Dizelerin ana temasını belirleyin.

Birinci dizede 'ordu, yenmek', ikinci dizede 'çoban, dağ', üçüncü dizede 'adalet, zulüm', dördüncü dizede ise 'düşünmek (özlem)' kavramları ön plandadır.

Şiir türleri, işledikleri konuya ve şairin takındığı tavra göre sınıflandırılır.

2

Belirlenen temaları şiir türü tanımlarıyla karşılaştırın.

Savaş ve kahramanlık -> Epik; Doğa ve kır hayatı -> Pastoral; Eleştiri ve yergi -> Satirik; Duygu ve coşku -> Lirik.

Türlerin temel ayırt edici özellikleri bu temalar üzerine kuruludur.

Anahtar Kavram

Şiir Türlerinin Konularına Göre Tasnifi

Soru 597Soru →

Aşağıdaki dizelerin, ağır bastığı temalara göre hangi şiir türüne ait olduğunu belirleyerek uygun kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Verilen dizelerden 'akın' ve 'ordu' sözcüklerini içeren ilk parça epik; 'yayla dumanı' gibi doğa unsurları içeren ikinci parça pastoral; 'bilmek' ve kendini tanımak üzerine öğüt veren üçüncü parça didaktik; gönül ateşi ve yalnızlık duygusunu işleyen son parça ise lirik şiir ile eşleşmektedir.

Dizelerin içeriği incelendiğinde; 'akın' ve 'ordu' kavramları kahramanlık (epik), 'yayla' ve doğa tasvirleri doğa sevgisi (pastoral), 'bilgi' ve 'kendini bilme' vurgusu öğreticilik (didaktik), içsel duygular ve 'gönül ateşi' vurgusu ise bireysel hisler (lirik) ile doğrudan örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Dizelerdeki anahtar kelimelerin tespit edilmesi

Akın/ordu (kahramanlık), yayla (doğa), ilim/bilmek (öğreti), ateş-i dil/gönül (duygu) kavramları belirlendi.

Her şiir türünün kendine has bir kavram dünyası ve işlediği ana temalar vardır.

2

Tespit edilen kavramların şiir türleriyle ilişkilendirilmesi

Kahramanlık teması epik, doğa teması pastoral, öğreticilik didaktik ve duygusallık lirik türüyle eşleştirildi.

Şiir türlerinin tanımları bu tematik ayrımlara dayanmaktadır.

Anahtar Kavram

Şiir Türlerinin Tematik Tasnifi

Soru 598Soru →

Aşağıdaki şiir parçalarını, sahip oldukları yapısal özellikleri (nazım biçimi) ve tematik içeriklerini (nazım türü) dikkate alarak uygun tanımlamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru eşleşme şu şekildedir: 'Adalet kalmadı...' metni Koşma-Taşlama; 'Gönül gurbet...' metni Semai-Güzelleme; 'Bolu Beyi...' metni Koşma-Koçaklama; 'Beni candan usandırdı...' metni ise Gazel-Lirik ile eşleşmelidir.

Verilen şiirler incelendiğinde; toplumsal aksaklıkları eleştiren 11'li hece ölçüsündeki şiir 'Taşlama' türünde bir 'Koşma'dır. 'Gönül gurbet' ile başlayan ve 8'li hece ölçüsüyle söylenen şiir lirik yapısı nedeniyle 'Güzelleme' türünde bir 'Semai'dir. Köroğlu'na ait kahramanlık temalı şiir 'Koçaklama' türünde bir 'Koşma'dır. Fuzuli'nin beyitlerle kurulan şiiri ise 'Lirik' konulu bir 'Gazel'dir.

Adım Adım Çözüm

1

Metinlerin yapısal özelliklerini (hece sayısı ve birim) analiz et.

I. metin 11'li hece, II. metin 8'li hece, III. metin 11'li hece, IV. metin beyit birimi.

Nazım biçimini belirlemek için önce dış yapı (ölçü ve birim) incelenmelidir.

2

Metinlerin içeriklerini ve temalarını incele.

I. metinde toplumsal eleştiri, II. metinde aşk/lirik duygu, III. metinde kahramanlık, IV. metinde bireysel aşk acısı mevcuttur.

Nazım türünü belirlemek için metnin konusuna odaklanmak gerekir.

3

Yapı ve içerik bilgilerini birleştirerek kavramlarla eşleştir.

11'li hece + eleştiri = Koşma/Taşlama; 8'li hece + aşk = Semai/Güzelleme; 11'li hece + kahramanlık = Koşma/Koçaklama; Beyit + aşk = Gazel/Lirik.

Nazım biçimi (form) ve nazım türü (içerik) sentezi doğru sınıflandırmayı sağlar.

Anahtar Kavram

Nazım biçimi dış yapı (ölçü, kafiye, birim) ile; nazım türü ise içerik (tema, konu) ile ilgilidir.

Soru 599Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye (uyak) türlerini dikkate alarak, numaralanmış şiir parçalarını karşılarındaki kafiye türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

I numaralı şiir Tunç Kafiye, II numaralı şiir Cinaslı Kafiye, III numaralı şiir Zengin Kafiye, IV numaralı şiir Yarım Kafiye ile eşleşmektedir.

I numaralı şiirde kök ve eklerin farklı görevde olmasından ötürü redif bulunmayıp 'su' kelimesinin diğerinin içinde geçmesiyle Tunç Kafiye; II numaralı şiirde sesteş sözcüklerle Cinaslı Kafiye; III numaralı şiirde farklı görevdeki eklerin benzeşmesiyle Zengin Kafiye; IV numaralı şiirde ise görevce özdeş eklerin redif olarak ayrılmasından sonra kökte kalan tek ses benzerliğiyle Yarım Kafiye elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci şiir parçasının kafiye ve redif analizi yapılır.

'avlusu' (avlu-su) sözcüğündeki iyelik eki ile 'su' kökü morfolojik olarak farklıdır, redif yoktur. 'su' kelimesi 'avlusu' kelimesinin içinde tamamen geçtiği için Tunç Kafiye tespit edilir.

Redif saptanırken eklerin görev özdeşliği kontrol edilmelidir.

2

İkinci şiir parçasının kafiye ve redif analizi yapılır.

Dizelerdeki 'yer yer' ifadelerinin sesteş olduğu belirlenir ve Cinaslı Kafiye tespit edilir.

Yazılışları aynı, anlamları farklı sözcüklerin oluşturduğu ahenk unsuru cinaslı kafiyedir.

3

Üçüncü şiir parçasının kafiye ve redif analizi yapılır.

'ağla-r' (geniş zaman) ve 'sevda-lar' (çoğul eki) kelimelerindeki eklerin işlevleri farklıdır, redif yoktur. Ortak olan 'lar' (3 ses) benzerliği Zengin Kafiye olarak belirlenir.

Eklerin ses benzerliği taşıması redif olmaları için yetmez, görevlerinin de aynı olması gerekir.

4

Dördüncü şiir parçasının kafiye ve redif analizi yapılır.

'yan-ar-ım' ve 'dön-er-im' sözcüklerinde geniş zaman ve şahıs ekleri ünlü uyumuna göre değişse de görevce aynıdır ve rediftir. Kökteki 'n' sesi Yarım Kafiye olarak belirlenir.

Eklerin ses uyumlarına bağlı değişiklikleri redif olma özelliklerini bozmaz.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 600Soru →

Aşağıda verilen şiir parçalarını, temalarına göre ait oldukları şiir türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şiir alıntıları şu şekilde eşleşmelidir: Yayla dumanı ve sürü ifadelerinin geçtiği bölüm Pastoral Şiir ile; nasihat içeren bölüm Didaktik Şiir ile; Bolu Beyi ve meydan okuma içeren bölüm Epik Şiir ile; bireysel duyguların dile getirildiği bölüm ise Lirik Şiir ile eşleşmelidir.

Verilen dizelerdeki tema ve üslup özellikleri, sırasıyla pastoral (doğa), didaktik (öğretici), epik (kahramanlık) ve lirik (duygusal) şiir tanımlarına birebir uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

Dizelerdeki anahtar kelimelerin belirlenmesi

'Yayla dumanı, sürü' (doğa), 'öğüt, kanma' (bilgi/ders), 'Bolu Beyi, selam olsun' (yiğitlik), 'ağlasam, sesimi' (duygu) kelimeleri tespit edilir.

Şiir türlerini belirlerken hakim olan tema ve kelime kadrosu en önemli ayırt edicidir.

2

Kelimelerin şiir türü tanımlarıyla karşılaştırılması

Doğa tasvirleri pastoral, ders verici nitelik didaktik, kahramanlık epik ve coşkulu duygular lirik şiirle eşleşir.

Türlerin temel tanımları ve edebiyattaki karşılıkları kullanılarak eşleştirme tamamlanır.

Anahtar Kavram

Şiir Türlerinin Tematik Ayrımı

Tahmini Süre:1m 30s

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar