Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu)

69 soru

Soru 1Soru

Anayasa Mahkemesi, bir yerel mahkeme tarafından itiraz yoluyla (somut norm denetimi) getirilen bir kanun hükmüne ilişkin iptal istemini, "başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada ilgili hükmün uygulanma kabiliyetinin bulunmadığı" gerekçesiyle reddetmiştir. Bu ret kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından üç yıl sonra, başka bir yerel mahkemede görülmekte olan farklı bir davada, aynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu taraflarca ileri sürülmüş ve mahkeme de bu iddiayı ciddî bulmuştur.

19821982 Anayasası'nın somut norm denetimine ilişkin hükümleri uyarınca, bu ikinci başvuru süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İlk ret kararı "uygulanacak norm" eksikliği gibi bir usul şartına dayandığı için, on yıllık başvuru yasağı bu hüküm için henüz başlamamıştır ve yeni başvuru esastan incelenebilir.

Cevap

İlk ret kararı "uygulanacak norm" eksikliği gibi bir usul şartına dayandığı için, on yıllık başvuru yasağı bu hüküm için henüz başlamamıştır ve yeni başvuru esastan incelenebilir.
On yıllık başvuru yasağının (itiraz yasağı) devreye girebilmesi için Anayasa Mahkemesinin ilgili kanun hükmünü esastan incelemiş ve Anayasa'ya aykırı bulmayarak reddetmiş olması gerekir. Sorudaki senaryoda ilk başvuru 'uygulanacak norm olmadığı' gerekçesiyle, yani usul eksikliği nedeniyle reddedilmiştir. Bu durumda Anayasa Mahkemesi hükmün içeriğine dair bir denetim yapmadığı için on yıllık süre işlemeye başlamaz. Dolayısıyla üç yıl sonra yapılan ikinci başvuru esastan incelenebilir.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki ilk ret kararının hukuki niteliğini analiz etmek.
Karar, mahkemenin bakmakta olduğu davada hükmün uygulanacak norm olmaması nedeniyle verilmiştir, yani bir "usulden ret" kararıdır.
Somut norm denetiminde bir hükmün davada uygulanacak olması temel bir usul şartıdır.
2
19821982 Anayasası'ndaki on yıllık başvuru yasağının (Art. 152/4152/4) şartlarını hatırlamak.
Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı hüküm için tekrar başvurulamaz.
Bu kural yargılamanın hızı ve hukuki istikrarı sağlamayı amaçlar.
3
İlk kararın türü ile on yıllık yasak kuralını karşılaştırmak.
Olaydaki ilk karar esastan değil usulden ret olduğu için, yasak süresi (1010 yıl) bu hüküm için işlemeye başlamamıştır.
Anayasa Mahkemesi henüz hükmün içeriğinin Anayasa'ya uygunluğunu denetlememiştir.
4
Üç yıl sonra yapılan ikinci başvurunun akıbetini belirlemek.
On yıllık engel bulunmadığından, Anayasa Mahkemesi başvuruyu kabul etmeli ve esastan incelemelidir.
Usul şartları oluşmuş ve prosedürel bir engel kalmamıştır.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetiminde On Yıllık Başvuru Yasağı ve Usulden/Esastan Red Ayrımı
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 2Soru

Bir mahkemede görülmekte olan davada, uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak olan bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla işletilen "Somut Norm Denetimi" (İtiraz Yolu) süreciyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mahkeme, Anayasa Mahkemesinin vereceği karara kadar davayı geri bırakır; ancak beş ay içinde karar çıkmazsa davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.

Cevap

Mahkeme, Anayasa Mahkemesinin kararına kadar davayı geri bırakır ve beş ay içinde karar çıkmazsa mevcut hükümlere göre davayı sonuçlandırır.
Doğru ifade, mahkemenin Anayasa Mahkemesi kararını beklemek üzere davayı geri bırakacağını ve 5 aylık yasal süre içinde karar verilmemesi halinde davayı mevcut kanun hükümlerine göre sonuçlandıracağını belirtmektedir. Bu kural, 1982 Anayasası'nın 152. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Başvuru şartlarının tespiti
Görülmekte olan bir davada, o davanın çözümünde uygulanacak olan (uygulanacak norm) bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi olması gerekir.
İtiraz yolu sadece derdest (devam eden) davalarda ve o davanın sonucunu etkileyecek normlar için kullanılabilir.
2
Mahkemenin takdir yetkisinin kullanılması
Hakim aykırılık iddiasını ciddi bulursa veya kendisi aykırı görürse dosyayı Anayasa Mahkemesine (AYM) gönderir.
Somut norm denetiminde filtrelenmiş bir başvuru mekanizması esastır; her iddia AYM'ye taşınmaz.
3
Bekleme süresinin ve usulün belirlenmesi
Mahkeme davayı geri bırakır (durdurur). AYM'ye gelişten itibaren 5 ay beklenir. Karar çıkmazsa mevcut kanunla dava bitirilir.
Yargılamanın sürüncemede kalmasını engellemek için Anayasa 5 aylık bir hak düşürücü süre öngörmüştür.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu) Süreci ve Süreleri
Tahmini Süre:50s
Soru 3Soru

Görülmekte olan bir davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla işletilen "itiraz yolu" (somut norm denetimi) mekanizması ile ilgili 1982 Anayasası hükümleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını verir ve açıklar; bu süre içinde karar verilmezse mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.

Cevap

Anayasa Mahkemesi'nin itiraz başvurusu üzerine beş ay içinde karar vermesi gerektiği, aksi takdirde yerel mahkemenin davayı mevcut hükümlere göre sonuçlandıracağı ifadesi doğrudur.
Anayasa Mahkemesi, somut norm denetimi (itiraz) başvurusu kendisine ulaştıktan sonra 5 ay içinde kararını vermelidir. Eğer bu süre zarfında karar verilmezse, davaya bakan mahkeme Anayasa Mahkemesi'nin kararını beklemek zorunda kalmaz ve mevcut kanun hükümlerini uygulayarak davayı sonuçlandırır. Bu kural yargılama sürecinin belirsizliğini önlemek için getirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Somut norm denetiminin (itiraz yolu) şartlarını belirle.
Görülmekte olan bir dava olmalı ve denetlenecek kural o davada uygulanacak bir norm (kanun/CBK) olmalıdır.
Anayasa 152. madde bu mekanizmanın temelini oluşturur.
2
Başvuru sonrası bekleme süresini analiz et.
Dava AYM kararı için 5 ay süreyle bekletilir.
Yargılamanın sürüncemede kalmaması için Anayasa koyucu bir süre sınırı belirlemiştir.
3
Karar verilmemesi durumunda izlenecek yolu teyit et.
5 ay sonunda karar çıkmazsa yerel mahkeme yürürlükteki mevzuata göre davayı bitirir.
Bu durum Anayasa'nın emredici hükmüdür.
4
Tekrar başvuru yasağını kontrol et.
Red kararının yayımlanmasından itibaren 10 yıl geçmedikçe aynı hüküm için itiraz yoluna başvurulamaz.
Hukuki istikrarın sağlanması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kavram

Anayasa Mahkemesi İtiraz Yolu Usulü ve Süreleri

İpuçları

1
Somut norm denetimi için mutlaka görülmekte olan bir dava olmalıdır.
2
Anayasa Mahkemesi'nin karar vermesi için tanınan süre ile aynı hükmün tekrar getirilebilmesi için gereken süreleri (5 ay ve 10 yıl) hatırlayınız.

Daha Fazla Pratik

İtiraz yolu (somut norm) ile iptal davası (soyut norm) arasındaki farkları; özellikle başvuru süreleri ve yetkili makamlar açısından karşılaştırınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4Soru

Somut norm denetimi (itiraz yolu) sürecinde, mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurduğu tarihten itibaren beş ay geçmesine rağmen bir karar çıkmaması üzerine davanın yürürlükteki hükümlere göre karara bağlanması durumunda; davanın kanun yolu incelemesi (istinaf veya temyiz) süreci devam ederken Anayasa Mahkemesinin ilgili hükmü iptal etmesinin hukuki sonucuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesinin beş aylık süre geçtikten sonra verdiği iptal kararı, yerel mahkemece hüküm kurulmuş olsa dahi, davanın kesinleşmesini engelleyen kanun yolu aşamasında uygulanır.

Cevap

Anayasa Mahkemesinin beş aylık süre geçtikten sonra verdiği iptal kararı, yerel mahkemece hüküm kurulmuş olsa dahi, davanın kesinleşmesini engelleyen kanun yolu aşamasında uygulanır.
Somut norm denetiminde, yerel mahkeme AYM'ye başvurduktan sonra 5 ay bekler. Karar çıkmazsa davayı mevcut kurala göre bitirebilir. Ancak, dava henüz kesinleşmemişse (istinaf veya temyiz aşamasındaysa), AYM'den gelen iptal kararı davanın her aşamasında dikkate alınır. Çünkü iptal edilen bir kural, anayasaya aykırılığı saptandığı andan itibaren derdest davalarda uygulama kabiliyetini yitirir.

Adım Adım Çözüm

1
Davanın durumunu tespit edin.
Dava yerel mahkemede karara bağlanmış ancak istinaf/temyiz aşamasında olduğu için henüz 'kesinleşmemiş' (derdest) durumdadır.
Kesinleşme, kanun yollarının tüketilmesi veya başvuru süresinin geçmesiyle gerçekleşir.
2
5 aylık bekleme süresinin etkisini değerlendirin.
5 ay dolduğunda yerel mahkemenin karar verme yetkisi doğar, ancak bu AYM'nin denetim yetkisini sona erdirmez.
Anayasa Madde 152 gereği, 5 ay içinde karar çıkmazsa mahkeme davayı yürürlükteki kanuna göre yürütür.
3
İptal kararının 'derdest' davalara etkisini uygulayın.
AYM'nin iptal kararı Resmi Gazete'de yayımlandığı an, kesinleşmemiş tüm dosyalarda uygulanmalıdır.
Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığı ve hukuk devleti ilkesi, Anayasa'ya aykırı olduğu tescillenmiş bir kuralın halen görülmekte olan bir davada uygulanmamasını gerektirir.

Anahtar Kavram

İtiraz Yolunda 5 Aylık Süre ve Derdestlik İlkesi

Daha Fazla Pratik

İtiraz yolu ile iptal davası (soyut norm denetimi) arasındaki hak düşürücü süre ve başvuru yetkisi farklarını karşılaştırınız.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 5Soru

Bir davada taraflardan biri, uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak kanun hükmünün Anayasa’ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Davaya bakmakta olan mahkeme bu iddiayı ciddi bulmadığı takdirde, 19821982 Anayasası uyarınca izlenmesi gereken usul aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İddiayı reddederek davayı sürdürür; bu ret kararı ancak esas hükümle birlikte kanun yoluna getirilebilir.

Cevap

Mahkemenin iddiayı ciddi bulmaması durumunda davayı sürdürmesi ve bu kararın ancak esas hükümle birlikte kanun yoluna (istinaf/temyiz) taşınabilmesi doğru usuldür.
Somut norm denetiminde (itiraz yolu), bir davada uygulanacak kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı taraflarca ileri sürüldüğünde, mahkemenin bu iddiayı ciddi bulması gerekir. Mahkeme iddiayı ciddi bulmazsa istemi reddeder ve davaya devam eder. Bu ret kararı tek başına kanun yoluna (istinaf veya temyize) götürülemez; ancak davanın esası hakkında verilen hükümle birlikte üst mahkemede incelenebilir.

Adım Adım Çözüm

1
Somut norm denetiminin (itiraz yolu) başlatılma şartlarını değerlendirmek.
Görülmekte olan bir dava ve bu davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmü olmalıdır.
İtiraz yolunun açılabilmesi için öncelikle mahkemenin önünde somut bir uyuşmazlık bulunması gerekir.
2
Tarafların aykırılık iddiası karşısında mahkemenin yetkisini analiz etmek.
Mahkeme hâkimi, tarafların ileri sürdüğü aykırılık iddiasını 'ciddi' bulursa dosyayı Anayasa Mahkemesine gönderir.
Anayasa, mahkemeye iddianın ciddiyetini takdir etme yetkisi tanımıştır; her iddia otomatik olarak Anayasa Mahkemesine gitmez.
3
İddianın ciddi bulunmaması durumunda izlenecek yolu saptamak.
Mahkeme talebi reddeder ve davayı mevcut kanun hükümlerine göre karara bağlar.
Yargılama sürecinin gereksiz yere uzamasını engellemek için ciddi bulunmayan iddialar bekletici sorun yapılmaz.
4
Ret kararının denetim usulünü belirlemek.
Bu ret kararı tek başına temyiz edilemez, ancak davanın sonunda verilen asıl kararla birlikte üst mahkemeye taşınabilir.
Ara kararların denetimi genellikle nihai kararla birlikte gerçekleştirilir.

Anahtar Kavram

Mahkemenin İtiraz Yolundaki Takdir Yetkisi ve Ara Karar Niteliği

İpuçları

1
İtiraz yolunda mahkemenin 'filtreleme' görevi yaptığını unutmayın.
2
Hâkim iddiayı ciddi bulmazsa dava durmaz, mevcut kanunla devam eder.
3
Mahkemenin bu kararına karşı davanın sonundaki temyiz aşamasında itiraz edilebilir.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesinin itirazı esastan reddetmesi durumunda uygulanan 1010 yıllık süre yasağını inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 6Soru

Bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa dosyayı Anayasa Mahkemesine gönderir.

1982 Anayasası'na göre, bu şekilde başlayan "somut norm denetimi" (itiraz yolu) süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere 55 ay içinde kararını verir ve açıklar; bu süre içinde karar verilmezse mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.

Cevap

Anayasa Mahkemesi'nin beş ay içinde kararını açıklaması gerektiği, aksi takdirde mahkemenin davayı mevcut hükümlere göre bitireceği ifadesi doğrudur.
Doğru ifade, Anayasa Mahkemesi'nin işin kendisine gelişinden itibaren 55 ay içinde karar vermesi gerektiğini, aksi halde mahkemenin davayı sonuçlandırması gerektiğini belirten şıktır. Bu durum 1982 Anayasası'nın 152. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Dava şartının kontrolü
Somut norm denetimi için görülmekte olan bir davanın ve o davada uygulanacak bir kuralın (kanun veya CBK) varlığı tespit edilir.
Anayasa'nın 152. maddesi bu denetim türünü bu şartlara bağlamıştır.
2
Zaman sınırının belirlenmesi
Anayasa Mahkemesi dosyayı aldıktan sonra 55 ay bekletilir.
Yargılamanın gereksiz uzamasını önlemek için anayasal bir süre sınırı konulmuştur.
3
Sürenin dolmasının etkisinin incelenmesi
55 ay içinde karar gelmezse mahkeme, yürürlükteki mevzuatla davayı çözer.
AYM kararı gelmeden davanın sürüncemede kalmaması amaçlanır.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu/Def'i)

İpuçları

1
Anayasa Mahkemesi'nin bu denetim türünde karar vermesi gereken belirli bir süresi vardır.
2
Bu süre beş aydır ve süre dolduğunda davanın akıbeti yasaya göre belirlenir.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi'nin soyut norm denetimi (iptal davası) ile somut norm denetimi arasındaki süre ve yetki farklarını karşılaştıran bir tablo hazırlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 7Soru

Bir asliye hukuk mahkemesi, görülmekte olan bir uyuşmazlıkta uygulanacak kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak 'itiraz yolu' (somut norm denetimi) ile Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. Mahkeme, dosyanın Anayasa Mahkemesine ulaşmasından itibaren beş ay geçmesine rağmen bir karar gelmemesi üzerine, davayı yürürlükteki kanun hükmüne göre sonuçlandırmıştır. Ancak yerel mahkemenin verdiği bu karar henüz kesinleşmeden, Anayasa Mahkemesi ilgili kanun hükmünü iptal etmiştir.

1982 Anayasası'na göre, bu hukuki süreçte ortaya çıkan durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar Anayasa Mahkemesi kararı geldiği için mahkeme bu karara uymak zorundadır.

Cevap

Esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar Anayasa Mahkemesi kararı geldiği için mahkeme bu karara uymak zorundadır.
1982 Anayasası'nın 152. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi itiraz yoluyla kendisine gelen bir dosyada 5 ay içinde karar vermezse yerel mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır. Ancak, mahkemenin esas hakkındaki kararı henüz kesinleşmeden Anayasa Mahkemesi kararı gelirse, mahkeme bu iptal kararına uymak zorundadır.

Adım Adım Çözüm

1
İtiraz yolu sürecini analiz etme
Yerel mahkemenin AYM'ye başvurduğu ve 5 aylık bekleme süresinin başladığı tespit edilir.
Anayasa uyarınca AYM'nin karar vermesi için tanınan azami süreyi belirlemek gerekir.
2
5 aylık süre aşımının sonucunu değerlendirme
AYM karar vermediği için mahkemenin davayı mevcut kanunla bitirdiği görülür.
Anayasa'nın 152. maddesi gereği süre dolduğunda yargılamanın durdurulması sona erer.
3
Kararın kesinleşme durumunu ve AYM kararının zamanlamasını kontrol etme
Karar kesinleşmeden iptal kararının geldiği saptanır.
Anayasa'daki 'karar kesinleşinceye kadar gelirse mahkeme buna uymak zorundadır' kuralı uygulanır.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetiminde Beş Aylık Süre ve Kararın Kesinleşmesi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 8Soru

Bir İş Mahkemesinde görülmekte olan işçi alacağı davasında, davalı vekili uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak olan bir yönetmelik hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürerek dosyanın Anayasa Mahkemesine gönderilmesini talep etmiştir.

1982 Anayasası'na göre, mahkemenin bu itiraz başvurusunu doğrudan reddetmesinin temel hukuki gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Somut norm denetimi (itiraz yolu) kapsamında sadece kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin denetlenebilmesi

Cevap

Somut norm denetimi (itiraz yolu) kapsamında sadece kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin denetlenebilmesi
1982 Anayasası uyarınca somut norm denetimi (itiraz yolu) sadece kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri hakkında işletilebilir. Yönetmelikler bu denetim türünün kapsamı dışında kaldığından, mahkeme yönetmelik için yapılan itirazı görev yönünden reddetmek zorundadır.

Adım Adım Çözüm

1
Uyuşmazlığa konu olan normun türünü tespit etmek
Dava konusu norm bir 'Yönetmelik'tir.
Soruda açıkça yönetmelik hükmünün Anayasa'ya aykırılığının iddia edildiği belirtilmiştir.
2
Anayasa Mahkemesinin itiraz yolu (somut norm denetimi) kapsamındaki yetki alanını hatırlamak
Anayasa'nın 152. maddesine göre AYM, sadece kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini (CBK) itiraz yoluyla denetleyebilir.
Yönetmelikler, tüzükler (kaldırılmış olsa da) veya idari işlemler itiraz yoluyla AYM önüne taşınamaz.
3
Tespit edilen norm türü ile mahkemenin yetkisini karşılaştırmak
Yönetmelik bu kapsamda olmadığı için mahkeme talebi reddetmelidir.
Mahkeme, sadece AYM'nin görev alanına giren normlar (Kanun ve CBK) için itiraz yoluna başvurabilir.

Anahtar Kavram

İtiraz yolu (somut norm denetimi) sadece kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri için geçerlidir.

İpuçları

1
Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisinin hangi belgeleri (normları) kapsadığını düşünün.
2
Somut norm denetimi sadece Kanun ve Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri için mümkündür.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi'nin itiraz yoluyla önüne gelen bir maddeyi esastan reddetmesi durumunda, aynı maddenin kaç yıl süreyle tekrar itiraz yoluyla getirilemeyeceğini öğrenin.
Tahmini Süre:50s
Soru 9Soru

Görülmekte olan bir davada mahkeme, uygulanacak bir kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varmış veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasını ciddi bularak dosyayı Anayasa Mahkemesine göndermiştir. Anayasa Mahkemesi, yaptığı inceleme sonucunda işin esasına girerek "red" kararı vermiştir.

1982 Anayasası'na göre, bu red kararının ardından aynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla tekrar itiraz yoluna başvurulabilmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı hüküm için itiraz yoluna başvurulamaz.

Cevap

Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe tekrar itiraz yoluna başvurulamaz.
Anayasa'nın 152. maddesinin son fıkrası uyarınca, Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz. Bu kural, kanunların uygulanabilirliğinde süreklilik ve hukuki istikrarı sağlamayı amaçlar.

Adım Adım Çözüm

1
İtiraz yolu (somut norm denetimi) sürecindeki red kararının sonuçlarını analiz etme.
Anayasa Mahkemesinin esastan red kararı vermesi durumunu tespit eder.
Somut norm denetiminde Mahkeme işin esasına girerek bir karar verdiğinde bu durumun yasama faaliyetlerinin istikrarı için belirli bir süre korunması gerekir.
2
1982 Anayasası'nın 152. maddesindeki süre sınırını belirleme.
Anayasa'nın açık hükmü gereği "10 yıl" kuralına ulaşılır.
Anayasa koyucu, aynı kuralın kısa aralıklarla sürekli yargı denetimine taşınarak yargı sisteminin meşgul edilmesini önlemek istemiştir.
3
Sürenin başlangıç noktasını saptama.
Sürenin Resmî Gazete'de yayımlanma ile başladığını teyit eder.
Hukuki güvenliğin sağlanması ve herkesin karardan haberdar olması için başlangıç noktası ilan tarihidir.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu) ve 10 Yıl Yasağı

İpuçları

1
Anayasa Mahkemesi bir kuralın Anayasa'ya uygun olduğuna karar verdiğinde, bu kuralın tekrar itiraz konusu yapılması için uzun bir bekleme süresi gerekir.
2
Bu bekleme süresi 10 yıldır ve başlangıcı kararın ilan edildiği yerdir.

Daha Fazla Pratik

İtiraz yolunda Anayasa Mahkemesinin 5 aylık karar verme süresini ve bu süre içinde karar verilmezse yerel mahkemenin ne yapması gerektiğini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru

Bir vergi mahkemesi, bakmakta olduğu bir uyuşmazlıkta uygulanacak olan kanun hükmünün Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varmıştır. Ancak mahkeme, yaptığı inceleme sonucunda ilgili hükmün daha önce bir başka mahkeme tarafından Anayasa Mahkemesine taşındığını ve mahkemenin bu hükme ilişkin aykırılık iddiasını esastan reddettiğini tespit etmiştir. Anayasa Mahkemesinin ret kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasının üzerinden 88 yıl geçtiği anlaşıldığına göre, mahkemenin bu durumda izlemesi gereken hukuki yol aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 10 yıllık süre dolmadığı için davayı mevcut kanun hükmüne göre karara bağlamak

Cevap

10 yıllık süre dolmadığı için davayı mevcut kanun hükmüne göre karara bağlamak
1982 Anayasası'nın 152. maddesi uyarınca, Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından sonra 10 yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla tekrar itiraz yoluna başvurulamaz. Senaryoda 8 yıl geçtiği belirtildiği için mahkeme itiraz yoluna gidemez ve davayı mevcut kanun hükmüne göre sonuçlandırmak zorundadır.

Adım Adım Çözüm

1
Dava sürecindeki hukuki engelin tespit edilmesi
İlgili kanun hükmünün daha önce AYM tarafından esastan reddedildiği belirlenmiştir.
Somut norm denetiminde (itiraz yolu) daha önce verilmiş ret kararları bağlayıcıdır.
2
Anayasa'da öngörülen itiraz yasağı süresinin kontrol edilmesi
Kararın yayımlanmasının üzerinden 8 yıl geçtiği tespit edilmiştir.
1982 Anayasası'na göre AYM'nin esastan ret kararının üzerinden 10 yıl geçmesi gerekmektedir.
3
Mahkemenin yapacağı işlemin belirlenmesi
Mahkeme itiraz yoluna gidemez ve mevcut kanun hükmüyle davayı çözer.
Süre şartı gerçekleşmediği için AYM'ye başvuru imkanı hukuken kapalıdır.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu) ve 10 Yıllık Başvuru Yasağı

İpuçları

1
Anayasa Mahkemesi bir kuralı inceleyip 'Anayasa'ya uygundur' diyerek reddederse, o kural bir süre koruma altına alınır.
2
Bu koruma süresi olan 'itiraz yasağı' süresinin kaç yıl olduğunu hatırlamaya çalışın.

Daha Fazla Pratik

İptal davası (soyut norm denetimi) ile itiraz yolu (somut norm denetimi) arasındaki başvuru süreleri ve yetkili organ farklarını gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 11Soru

Hâkim (A), bakmakta olduğu bir davada uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak olan kanun hükmünü Anayasa’ya aykırı bulmuş; ancak yaptığı incelemede aynı kanun hükmünün iptali talebinin, Anayasa Mahkemesi tarafından üç yıl önce esastan reddedildiğini ve bu kararın Resmî Gazete’de yayımlandığını tespit etmiştir.

1982 Anayasası hükümleri uyarınca bu durumla karşılaşan hâkimin izlemesi gereken hukuki yol aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesinin esastan red kararının üzerinden on yıl geçmediği için itiraz yoluna başvuramaz; davayı mevcut kanun hükmüne göre sonuçlandırır.

Cevap

Anayasa Mahkemesinin esastan red kararının üzerinden on yıl geçmediği için itiraz yoluna başvurulamayacağı ve davanın mevcut hükümlere göre sonuçlandırılması gerektiği yönündeki ifade doğrudur.
1982 Anayasası'nın 152. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'nin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe, aynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla tekrar itiraz yoluna başvurulamaz. Olayda bu kararın üzerinden sadece üç yıl geçtiği belirtildiğinden, hâkimin itiraz yoluna başvurma yetkisi hukuken kısıtlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Uyuşmazlıkta uygulanacak kuralın niteliğini ve yargısal geçmişini kontrol etme.
Hükmün 3 yıl önce AYM tarafından 'esastan' reddedildiği ve Resmi Gazete'de yayımlandığı belirlenmiştir.
İtiraz yolunda (somut norm denetimi) 10 yıl yasağının devreye girip girmediğini anlamak için red kararının niteliği ve süresi kritiktir.
2
1982 Anayasası'nın 152. maddesindeki süre kısıtlamasını somut olaya uygulama.
Esastan red kararının üzerinden 10 yıl geçmediği sürece (olayda sadece 3 yıl geçmiştir) aynı hüküm için tekrar itiraz başvurusu yapılamaz.
Anayasa Mahkemesi'nin iş yükünü korumak ve hukuki istikrarı sağlamak amacıyla bu süre sınırı getirilmiştir.
3
Hâkimin izlemesi gereken prosedürü kesinleştirme.
İtiraz başvurusu yapılamayacağı için dava yürürlükteki mevcut kanun hükmüne göre bitirilmelidir.
Anayasa'ya aykırılık iddiası usuli bir engel (hak düşürücü süre) nedeniyle reddedileceği için mahkemenin davayı yürütmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetiminde (İtiraz Yolu) On Yıl Yasağı

İpuçları

1
Anayasa Mahkemesi'nin bir kanun hükmünü inceleyip esastan reddetmesinin gelecekteki itirazlar üzerindeki süreli etkisini hatırlayın.
2
Esastan red kararı Resmi Gazete'de yayımlandıktan sonra aynı hüküm için kaç yıl boyunca tekrar başvuru yapılamayacağını düşünün.

Daha Fazla Pratik

İtiraz yoluna sadece Kanun ve Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri için başvurulabildiğini, yönetmelikler için bu yolun kapalı olduğunu unutmayın.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 12Soru

Anayasa Mahkemesi, bir kanun hükmünün iptali istemiyle somut norm denetimi (itiraz) yoluyla kendisine yapılan bir başvuruyu, "başvuran mahkemenin yetkisizliği" gerekçesiyle usulden reddetmiştir. Bu kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından 22 yıl sonra, bir başka mahkeme aynı kanun hükmünün Anayasa’ya aykırılığı iddiasını ciddi bularak tekrar Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. 1982 Anayasası’na göre, Anayasa Mahkemesinin bu yeni başvuru karşısındaki tutumu aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Başvuru esastan incelenir; çünkü on yıllık başvuru yasağı yalnızca Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararları için geçerlidir.

Cevap

Başvuru esastan incelenir; çünkü on yıllık başvuru yasağı yalnızca Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararları için geçerlidir.
1982 Anayasası’nın 152152. maddesine göre, Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından sonra 1010 yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla tekrar itiraz yoluna başvurulamaz. Ancak soruda belirtilen ilk ret kararı 'mahkemenin yetkisizliği' nedeniyle, yani usulden verilmiştir. Usulden verilen ret kararları bu on yıllık yasak kapsamında yer almaz; dolayısıyla yeni başvuru esastan incelenir.

Adım Adım Çözüm

1
Önceki ret kararının hukuki niteliğini saptamak
Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle verilen karar bir 'usulden ret' kararıdır.
Yetkisizlik, işin esasına (içeriğine) girilmeden önce incelenen bir usul şartıdır.
2
Anayasa'daki 10 yıllık sınırlamanın şartlarını kontrol etmek
1982 Anayasası Madde 152'ye göre yasak, sadece 'işin esasına girilerek' verilen ret kararları için geçerlidir.
Usulden ret durumunda, AYM hükmün Anayasa'ya uygunluğunu henüz denetlememiş sayılır.
3
Yeni başvurunun akıbetini belirlemek
Yeni başvuru 10 yıllık yasak kapsamında olmadığı için esastan incelenmelidir.
Süre şartı (2 yıl) bu senaryoda engel teşkil etmez.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetiminde 10 Yıllık Başvuru Yasağı ve Usulden Ret Ayrımı
Soru 13Soru

Görülmekte olan bir davada, mahkemenin uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması üzerine dosyanın Anayasa Mahkemesine gönderilmesi (Somut Norm Denetimi) süreciyle ilgili 1982 Anayasası'na göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere 55 ay içinde kararını verir; bu süre içinde karar verilmezse mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.

Cevap

Anayasa Mahkemesi'nin işin kendisine gelişinden itibaren 55 ay içinde karar vermesi gerektiği, aksi halde yerel mahkemenin davayı yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandıracağı seçeneği doğrudur.
1982 Anayasası'nın 152. maddesi uyarınca, Anayasa Mahkemesi işin kendisine gelişinden başlamak üzere 55 ay içinde kararını verir ve açıklar. Bu süre içinde karar verilmezse, ilgili mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır. Ancak, yerel mahkemenin kararı kesinleşinceye kadar Anayasa Mahkemesi'nden karar gelirse, yerel mahkeme bu karara uymak zorundadır.

Adım Adım Çözüm

1
Dava şartının tespiti
Görülmekte olan bir dava ve uygulanacak bir kural olmalıdır.
Somut norm denetiminin başlayabilmesi için mahkemede aktif bir uyuşmazlığın bulunması gerekir.
2
Sürenin analizi
AYM için öngörülen hak düşürücü süre 55 aydır.
Yargılamanın sürüncemede kalmaması için anayasal bir sınırlama getirilmiştir.
3
Karar çıkmaması durumunun değerlendirilmesi
Eğer 55 ay dolarsa, yerel mahkeme AYM'yi beklemeden mevcut yasaya göre karar verir.
Mahkemelerin bağımsızlığı ve davaların makul sürede bitirilmesi ilkesi gereğidir.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu)

İpuçları

1
Bu denetim yolu için mahkemede 'uygulanacak bir kural' olması şarttır.
2
AYM'nin dosyayı karara bağlaması için anayasal bir süre sınırı vardır ve bu süre 66 aydan azdır.
3
Eğer AYM 55 ay içinde karar vermezse, yerel mahkeme mevcut kanunu Anayasa'ya uygun kabul ederek yoluna devam eder.

Daha Fazla Pratik

İtiraz yolu ile İptal davası (Soyut Norm Denetimi) arasındaki süre ve yetki farklarını karşılaştıran bir tablo hazırlayınız.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 14Soru

Bir yerel mahkeme, bakmakta olduğu bir davada uygulanacak olan kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak Anayasa Mahkemesine itiraz yoluna başvurmuştur. Anayasa Mahkemesi yaptığı ilk incelemede, başvuru dosyasında bazı teknik eksikliklerin bulunduğunu tespit etmiş ve bu nedenle itiraz başvurusunu yöntem (usul) yönünden reddetmiştir.

1982 Anayasası hükümleri uyarınca, bu red kararından sonra söz konusu kanun hükmü ile ilgili aşağıdaki durumlardan hangisi gerçekleşir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Başvuru esastan reddedilmediği için 10 yıllık süre beklenmeksizin eksiklikler tamamlanarak yeniden itiraz yoluna başvurulabilir.

Cevap

Başvuru esastan reddedilmediği için 10 yıllık süre kısıtlamasına tabi olmaksızın, eksiklikler giderilerek tekrar başvurulabilmesi mümkündür.
Doğru seçenek, Anayasa'nın itiraz yoluna ilişkin hükümlerine tam uyum sağlar. 10 yıllık süre kısıtlaması, Anayasa Mahkemesinin ilgili kanun hükmünü Anayasa'ya uygunluk açısından esastan inceleyip reddetmesi durumunda devreye girer. Başvuru dosyası sadece usulden (teknik eksiklikler, imza, yetki vb.) reddedilmişse, bu durum hükmün Anayasa'ya uygun olduğu sonucunu doğurmaz ve mahkeme eksiklikleri gidererek aynı davada veya başka bir davada yeniden başvuruda bulunabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Mahkemenin başvuru türünü ve AYM'nin red gerekçesini analiz etme.
Başvuru 'Somut Norm Denetimi' (itiraz yolu) olup, AYM 'usulden' (yöntem yönünden) red kararı vermiştir.
Reddin hukuki sonuçlarını belirlemek için kararın niteliği (usul vs esas) kritiktir.
2
1982 Anayasası'nın 152. maddesindeki 10 yıl kuralını değerlendirme.
Anayasa, 10 yıllık yasağın sadece 'işin esasına girilerek verilen red kararları' için geçerli olduğunu belirtir.
Usul eksikliği nedeniyle reddedilen dosyalar esasa dair bir hüküm içermediğinden bu kısıtlamaya dahil değildir.
3
Yerel mahkemenin sonraki adımını belirleme.
Mahkeme eksiklikleri tamamlayıp tekrar başvurabilir veya mevcut kanuna göre davaya devam edebilir.
Hak arama hürriyeti ve norm denetimi mekanizmasının işlerliği için usul hataları kesin engel teşkil etmez.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetiminde 10 Yıl Yasağı (Esastan Red Şartı)

İpuçları

1
Anayasa'daki 10 yıllık süre yasağı her türlü red kararı için mi geçerlidir yoksa sadece esastan incelemeler için mi?
2
AYM dosyayı 'usulden' reddettiğinde, maddenin içeriğine bakmış ve Anayasa'ya uygun bulmuş sayılır mı?
3
Teknik bir eksiklik (usul hatası) giderildiğinde, itiraz hakkı yeniden doğar çünkü mahkeme henüz hükmün özü hakkında bir karar vermemiştir.

Daha Fazla Pratik

AYM'nin itiraz üzerine 5 ay içinde karar vermemesi durumunda yerel mahkemenin ne yapması gerektiğini gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 15Soru

1982 Anayasası uyarınca, somut norm denetimi (itiraz yolu) kapsamında Anayasa Mahkemesine başvurulması üzerine, Mahkemenin işin kendisine gelişinden itibaren beş ay içinde kararını vermemesi durumunda yerel mahkemenin izleyeceği usul aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mahkeme, davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre yürütüp sonuçlandırır.

Cevap

Mahkeme, davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre yürütüp sonuçlandırır.
1982 Anayasası'nın 152. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi itiraz yoluyla gelen işi 5 ay içinde sonuçlandırmalıdır. Bu süre içinde karar açıklanmazsa, yerel mahkeme uyuşmazlığı o an yürürlükte olan kanun hükümlerine göre karara bağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasal sürenin tespiti
5 Ay
Anayasa'nın 152. maddesi, itiraz yoluyla AYM'ye gidildiğinde mahkemenin dosyayı bekletme süresini 5 ay olarak belirlemiştir.
2
Süre sonunda karar verilmemesi durumunda yapılacak işlemin belirlenmesi
Mevcut kanunla devam edilmesi
Hukuk güvenliği ve yargılamanın hızı gereği, bu süre sonunda AYM karar vermemişse yerel mahkeme yürürlükteki kanuna göre kararını açıklar.
3
AYM kararının sonradan gelmesi ihtimalinin değerlendirilmesi
Karara uyma zorunluluğu
Eğer yerel mahkemenin kararı kesinleşmeden AYM kararı gelirse, mahkeme bu karara uymakla yükümlüdür.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetiminde Beş Aylık Bekleme Süresi

İpuçları

1
Anayasa'da mahkemelerin dosyayı bekletmesi için belirli bir süre öngörülmüştür.
2
Bu süre 5 aydır ve yargılamanın kilitlenmemesi için konulmuştur.
3
Eğer AYM 5 ayda karar vermezse, mahkeme davanın başında hangi kanun varsa ona göre karar verir.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesinin itirazı esastan reddetmesi durumunda aynı hükmün itiraz yoluyla tekrar AYM'ye taşınması için gereken 10 yıllık süreyi inceleyiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 16Soru

Görülmekte olan bir davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla 'itiraz yolu' (somut norm denetimi) mekanizması işletildiğinde, süreç ve sonuçlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını verir ve açıklar; bu süre içinde karar verilmezse ilgili mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.

Cevap

Anayasa Mahkemesi, başvurunun kendisine ulaşmasından itibaren beş ay içinde kararını açıklamalıdır; aksi takdirde mahkeme mevcut kanunlarla davayı sonuçlandırmak zorundadır.
Anayasa'nın 152. maddesi uyarınca, itiraz yoluyla AYM'ye taşınan bir uyuşmazlıkta AYM'nin karar vermesi için 5 aylık hak düşürücü bir süre öngörülmüştür. Bu süre dolduğunda karar çıkmamışsa, davanın sürüncemede kalmaması için mahkeme mevcut yasalarla kararını verir. Ancak yerel mahkeme kararı kesinleşmeden AYM kararı gelirse mahkeme bu karara uymak zorundadır.

Adım Adım Çözüm

1
Somut norm denetiminin (itiraz yolu) temel şartlarını hatırla.
Görülmekte olan bir dava olmalı ve itiraz edilen kural o davada uygulanacak kural olmalıdır.
Anayasal sürecin başlaması için bu ön şartlar zorunludur.
2
Anayasa Mahkemesi'ne gönderilen dosyanın karar süresini kontrol et.
AYM'nin karar vermesi için belirlenen süre 5 aydır.
Yargılamanın gereksiz uzamasını önlemek için anayasal bir sınır getirilmiştir.
3
5 aylık sürenin aşılması durumunda mahkemenin ne yapması gerektiğini analiz et.
Mahkeme davayı bekletmeyi bırakır ve yürürlükteki hükümlerle karara bağlar.
Bu durum, AYM'nin süresinde karar vermemesinin yargısal bir sonucudur.
4
Red kararı sonrası aynı maddeye yapılacak itirazın süre sınırını belirle.
On yıl geçmedikçe aynı kural için tekrar itiraz edilemez.
Aynı konunun sürekli AYM gündemine gelmesini önleyerek hukuki istikrar sağlanır.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu) Usulü

İpuçları

1
AYM'nin somut norm denetiminde bir dosyayı karara bağlaması için Anayasa'da belirtilen net bir aylık süre vardır.
2
Eğer AYM 5 ay içinde cevap vermezse, yargılamanın tıkanmaması için yerel mahkemenin sürece devam etmesi gerekir.
3
Aynı kanun maddesinin tekrar AYM'ye götürülebilmesi için gereken süre, bir on yıllık süreci kapsar.

Daha Fazla Pratik

İtiraz yolu ile soyut norm denetimi (iptal davası) arasındaki başvuru süreleri ve yetkili merciler farkını gözden geçirin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 17Soru

19821982 Anayasası'na göre, görülmekte olan bir davada uygulanacak bir kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla "itiraz yolu" (somut norm denetimi) ile Anayasa Mahkemesine başvurulduğunda, mahkemenin bekleme süresi ve sürecin işleyişi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere 55 ay içinde kararını verir ve açıklar; bu süre içinde karar verilmezse mahkeme davayı mevcut kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.

Cevap

Anayasa Mahkemesinin itiraz yoluyla gelen başvurularda 55 ay içinde karar vermesi gerekir; aksi halde yerel mahkeme mevcut kanunla davayı sonuçlandırır.
Anayasa'nın 152.152. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi itiraz yoluyla yapılan başvuruları 55 ay içinde sonuçlandırmak zorundadır. Bu süre hak düşürücü bir süre olmayıp, yerel mahkemenin davaya devam edebilmesi için öngörülen bekleme sınırıdır. Eğer bu sürede karar çıkmazsa, mahkeme mevcut kanunu Anayasa'ya uygun kabul ederek (veya AYM'yi daha fazla beklemeden) hükmünü kurar.

Adım Adım Çözüm

1
Hukuki mekanizmayı tanımla
İtiraz yolu (somut norm denetimi), görülmekte olan bir davada uygulanacak kanun veya CBK hükmünün AYM'ye taşınmasıdır.
Sorunun temel hukuki çerçevesini belirlemek için.
2
Anayasal süreyi belirle
Anayasa'nın 152.152. maddesine göre AYM'nin bu konuda karar verme süresi 55 aydır.
Sürecin zaman sınırını tespit etmek için.
3
Süre aşımının sonucunu değerlendir
Eğer 55 ay içinde AYM kararını açıklamazsa, mahkeme AYM'yi beklemeyi bırakır ve yürürlükteki kanuna göre davayı bitirir.
Sürecin yerel mahkemedeki davaya etkisini anlamak için.

Anahtar Kavram

İtiraz Yolu (Somut Norm Denetimi) Süreç ve Kısıtlamaları

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi'nin 'Soyut Norm Denetimi' (İptal Davası) ile 'Somut Norm Denetimi' (İtiraz Yolu) arasındaki farkları, özellikle kimlerin başvurabileceği ve süreler açısından karşılaştırınız.
Tahmini Süre:50s
Soru 18Soru

Görülmekte olan bir davada, mahkemenin davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasını ciddi bulması durumunda başvurulan "somut norm denetimi" (itiraz yolu) süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını açıklamazsa mahkeme, davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır.

Cevap

Anayasa Mahkemesi'nin beş ay içinde karar vermemesi durumunda yerel mahkemenin davayı mevcut kanun hükmüne göre sonuçlandıracağı bilgisi doğrudur.
Anayasa'nın 152. maddesi uyarınca, itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulduğunda mahkeme davayı geri bırakır. Anayasa Mahkemesi bu başvuruyu 5 ay içinde sonuçlandırmalıdır. Eğer bu süre zarfında bir karar verilmezse, ilgili mahkeme davayı mevcut kanun hükümlerine göre karara bağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Dava şartının kontrolü
Somut norm denetimi için öncelikle görülmekte olan bir davanın varlığı gerekir.
Bu denetim yolu sadece derdest (devam eden) davalarda uygulanabilir.
2
Uygulanacak kuralın tespiti
İtiraz konusu normun, mahkemenin bakmakta olduğu davada 'uygulanacak kural' niteliğinde olması gerekir.
Mahkeme, davayla ilgisi olmayan bir kanun hükmü için itiraz yoluna gidemez.
3
Sürenin takibi
Anayasa Mahkemesi'ne gönderilen dosya için 5 aylık bir bekleme süresi başlar.
Anayasa'nın 152. maddesi yargılamanın sürüncemede kalmaması için bu süreyi öngörmüştür.
4
Karar çıkmaması durumunda usul
5 ay dolduğunda karar gelmemişse, mahkeme mevcut kanunla hükmünü verir.
Eğer AYM kararı yerel mahkeme kararı kesinleşmeden gelirse, yerel mahkeme bu karara uymak zorundadır.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu/Def'i)

İpuçları

1
İtiraz yolunda mahkemenin AYM'den gelecek kararı beklemek için anayasal bir süresi vardır.
2
Bu bekleme süresi 5 aydır; ayrıca bir hüküm esastan reddedilmişse 10 yıl yasağı devreye girer.

Daha Fazla Pratik

İptal davası (soyut norm denetimi) ile itiraz yolu (somut norm denetimi) arasındaki farkları içeren bir tablo hazırlayarak süreleri karşılaştırınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 19Soru

Bir Asliye Hukuk Mahkemesi, görülmekte olan bir tazminat davasında uygulanacak olan kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak Anayasa Mahkemesine itiraz (def'i) yoluna başvurmuştur. Anayasa Mahkemesi, söz konusu başvuruyu "mahkemenin yetkisizliği" gerekçesiyle usulden reddetmiştir. Bu ret kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından dört yıl sonra, başka bir mahkemede görülmekte olan farklı bir davada aynı kanun hükmünün Anayasa’ya aykırı olduğu iddia edilmiştir.

1982 Anayasası’na göre bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Önceki ret kararı işin esasına girilerek verilmediği için mahkeme, iddiayı ciddi bulursa on yıllık süreyi beklemeksizin Anayasa Mahkemesine başvurabilir.

Cevap

Anayasa Mahkemesinin önceki ret kararı işin esasına girilerek verilmediği (usulden reddedildiği) için mahkeme, iddiayı ciddi bulduğu takdirde on yıllık süreyi beklemeksizin yeniden başvuruda bulunabilir.
1982 Anayasası'nın 152. maddesine göre, Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz. Ancak senaryoda Anayasa Mahkemesi başvuruyu 'yetkisiz mahkeme' gibi usule ilişkin bir nedenden reddetmiştir. Bu durum 'işin esasına girilerek verilen bir ret' olmadığı için on yıllık başvuru yasağı tetiklenmez ve mahkemeler ciddi buldukları iddialar için yeniden başvurabilirler.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasa Mahkemesinin önceki ret kararının niteliğini analiz etmek.
Kararın 'mahkemenin yetkisizliği' nedeniyle, yani 'usulden' verildiği tespit edilir.
On yıllık başvuru yasağının başlayıp başlamadığını belirlemek için kararın esastan mı yoksa usulden mi verildiği kritiktir.
2
1982 Anayasası'nın 152. maddesindeki on yıllık sınırlama kuralını uygulamak.
Söz konusu maddede yer alan 'Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının...' ifadesi dikkate alınır.
Anayasa, sadece içeriği incelenip reddedilen hükümler için on yıllık bir istikrar süresi öngörmüştür.
3
Dört yıllık süreyi ve başvuru imkanını değerlendirmek.
Önceki karar usulden olduğu için on yıllık süre henüz başlamamıştır, bu nedenle yeni bir başvuru önünde engel yoktur.
Vatandaşların hak arama hürriyetinin ve anayasal denetimin etkinliğinin korunması amaçlanır.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi ve On Yıl Yasağı İstisnası

İpuçları

1
Anayasa'nın 152. maddesindeki on yıllık yasağın hangi şartla başladığına dikkat edin.
2
Kararın 'usulden ret' (mahkemenin yetkisizliği) mi yoksa 'esastan ret' mi olduğu süre yasağı bakımından fark yaratır.
3
Sadece işin esasına girilerek verilen ret kararları on yıl boyunca tekrar başvurulmasını engeller.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusu sonrası yerel mahkemenin davayı ne kadar süreyle bekletmesi gerektiğini (5 ay kuralı) inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 20Soru

Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa konuyu Anayasa Mahkemesine taşır. 1982 Anayasası'na göre, bu süreçle (somut norm denetimi) ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren 10 yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla itiraz yoluna başvurulamaz.

Cevap

Anayasa Mahkemesinin esastan red kararı vermesi durumunda, aynı hüküm aleyhine 10 yıl boyunca tekrar somut norm denetimi başvurusunda bulunulamaz.
Doğru olan ifade, Anayasa Mahkemesinin bir kanun hükmünü esastan inceleyip reddetmesi durumunda, bu hükmün Anayasa'ya aykırılığının 10 yıl boyunca tekrar somut norm denetimi yoluyla ileri sürülemeyeceğidir. Bu kural kanunların istikrarını ve mahkemenin aynı konuyla sürekli meşgul edilmemesini sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Dava sürecini analiz etme
Görülmekte olan bir davanın varlığı ve uygulanacak bir normun (Kanun veya CBK) olması gerektiğini tespit etme.
Somut norm denetiminin (itiraz yolu) temel ön şartı 'görülmekte olan bir dava'dır.
2
Karar sürelerini kontrol etme
Anayasa Mahkemesinin (AYM) dosyayı incelemek için 5 aylık süresi olduğunu hatırlama.
Anayasa m.152 uyarınca AYM'ye tanınan süre 5 aydır.
3
Red kararının hukuki sonucunu belirleme
Esastan red kararı sonrası 10 yıllık 'başvuru yasağı' kuralını uygulama.
Hukuki istikrarı sağlamak amacıyla Anayasa tarafından getirilen bir sınırlamadır.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu / Def'i)

İpuçları

1
Bu denetim türü ancak görülmekte olan bir dava sırasında, o davada uygulanacak kurallar için geçerlidir.
2
Anayasa Mahkemesinin karar vermesi için belirlenen süre 5 aydır, karar çıkmazsa yerel mahkeme davaya devam eder.
3
AYM'nin esastan red kararından sonra aynı madde için belli bir süre (10 yıl) tekrar itiraz yapılamaz.

Daha Fazla Pratik

Soyut norm denetimi (İptal davası) ile Somut norm denetimi arasındaki süre ve yetki farklarını karşılaştıran bir tablo hazırlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Sayfa 1 / 4Sonraki
Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu) Alıştırma Soruları — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür | Examkin