Tüm alıştırma soruları

Gelişmiş ülkelerde ya da bir ülkenin sanayileşmiş bölgelerinde iş imkânlar��nın fazlalığı, hızlı nüfus artışına ve yoğun göç dalgalarına yol açmaktadır. Bu göç hareketleri, göç alan yerleşim merkezlerinde hem olumlu hem de olumsuz çeşitli sonuçların ortaya çıkmasına zemin hazırlar.

Buna göre, sanayi faaliyetlerinin yoğun olduğu ve dışarıdan yoğun göç alan bir şehirde;

I. Üretimde ihtiyaç duyulan iş gücünün kolayca temin edilmesi ve yeni iş kollarının gelişmesi,
II. Planlı kentleşme sayesinde yeşil alanların korunması ve konut fiyatlarının düşmesi,
III. Demografik yatırımların payının artması ve altyapı hizmetlerinde aksamaların yaşanması

durumlarından hangilerinin gerçekleşmesi beklenir?

Aşağıda John Locke ve David Hume'un empirist (deneyci) bilgi felsefelerine ait epistemolojik açıklamalar ile bu açıklamaların karşılık geldiği kavramsal tanımları eşleştiriniz.

İslam epistemolojisinde doğru bilgiye ulaşılmasını sağlayan bilgi kaynakları ile bu kaynakların temel işlevlerini ve kapsamlarını belirten açıklamalar aşağıda verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki bilgi kaynaklarını sağ sütundaki doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Aşağıda sol sütunda İslam ahlak felsefesindeki temel erdemler, sağ sütunda ise bu erdemlerin nefsin kuvveleriyle ilişkisini ve dengelenme (itidal) durumlarını açıklayan tanımlar verilmiştir. Bu erdemleri ilgili tanımlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam epistemolojisinde bilginin sıhhati, bilgi kaynaklarının kendilerine ait alanlarda doğru ve birbiriyle uyumlu şekilde kullanılmasına bağlıdır. Örneğin, dış dünyadaki nesneleri algılayan gözün (salim duyu) ulaştırdığı verileri değerlendirip düzenleyen akıldır. Ancak akıl da tek başına duyular ötesi (metafizik) alana dair kesin hükümler veremez; bu noktada vahyin kılavuzluğuna (sadık haber) ihtiyaç duyar. Buna karşılık, vahyin getirdiği mesajların doğruluğunu ve tutarlılığını kavrayıp onu tasdik eden yine selim akıldır. Bu durum, İslam düşüncesinde bilgi kaynaklarının bağımsız değil, birbirini tamamlayan bir bütünlük içinde çalıştığını gösterir.

Bu parçadan hareketle İslam'da bilginin kaynakları ile ilgili;

I. Salim duyuların sağladığı veriler, selim aklın denetimi ve işlemesiyle doğru bilgiye dönüşür.
II. Sadık haber, selim aklın ve salim duyuların hiçbir şekilde bilgi üretemediği fiziksel dünyaya dair boşlukları doldurur.
III. Selim akıl ile sadık haber arasında çatışmacı bir hiyerarşi değil, birbirini anlama ve doğrulama ilişkisi vardır.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Bir araştırmacı İslam düşüncesindeki bilgi kaynaklarını incelerken şu satırları kaleme almıştır:

"İnsan, dış dünyayı duyo organlarıyla algılar; sıcak-soğuk, sert-yumuşak gibi fiziksel özellikleri bu yolla fark eder. Ancak duyuların yanılma payını veya sınırlılığını ortadan kaldıracak, toplanan verileri işleyip anlamlı bir sonuca ulaştıracak olan akıldır. Bununla birlikte ne akıl ne de duyular, insanın yaratılış amacı veya ölüm ötesi hayat gibi metafizik konularda tek başına kesin bilgi üretebilir. İşte bu noktada, aklın da doğruluğunu onayladığı güvenilir bir elçinin getirdiği ilahi bildirim devreye girer."

Buna göre, metindeki açıklamalardan hareketle İslam epistemolojisindeki bilgi kaynakları hakkında;

I. Salim duyular, selim aklın denetimi ve rehberliği altında doğru bilgi üretir.
II. Sadık haber, selim aklın ve salim duyuların yetersiz kaldığı metafizik alanda insanı bilgilendirir.
III. Selim akıl, hiçbir dış etkiye veya kaynağa ihtiyaç duymadan dini ve ahlaki tüm doğrulara tek başına ulaşabilir.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Rüzgarlar estikleri bölgelerin sıcaklık özelliklerini etkilerler. Türkiye'de etkili olan rüzgarlardan bazıları mutlak (matematik) konumlarının (enlem) gereği sıcaklığı düşürür ya da yükseltirken; bazıları ise göreceli (özel) konum koşullarının etkisiyle sıcaklık üzerinde belirgin bir değişim yapar. Buna göre, aşağıdaki rüzgarlardan hangisinin sıcaklık üzerindeki etkisi enlem etkisi ile açıklanamaz?

İnsanlık tarihi boyunca doğal, ekonomik, sosyal ve siyasi nedenlerle birçok büyük göç dalgası yaşanmıştır.

Aşağıda verilen göç hareketlerini kronolojik olarak en eskiden en yeniye doğru sıralayınız.

İslam epistemolojisinde bilginin güvenilirliği, kaynağı ve bağlayıcılığı açısından farklı kavramlar ve bunlara yüklenen değerler mevcuttur. Aşağıda verilen dini bilgi kaynakları ile bu kaynakların epistemolojik niteliklerini belirten açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Hz. Muhammed'in hayatındaki bazı tarihî olaylar ile bu olayların onun doğruluğunu ve güvenilirliğini nasıl yansıttığ��na dair ahlaki göstergeler aşağıda verilmiştir. Buna göre, olaylar ile bu olayların yansıttığı ahlaki göstergeleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Felsefe tarihinde varlığın niceliği (sayısı) sorunu, varlığın temelinde kaç tane töz (cevher) bulunduğu tartışması etrafında şekillenmiştir. Kimi filozoflar evrenin açıklanmasında tek bir ilkeye y��nelirken, kimileri ikili bir yapıyı, kimileri ise çoklu ögeleri temel almıştır.

Buna göre, sol sütunda verilen ontolojik yaklaşımları sağ sütundaki tarihsel açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda verilen soru örneklerini, taşıdıkları nitelikler ve yöneldikleri hedefler doğrultusunda en uygun soru kategorisi ve özelliği ile eşleştiriniz.

Hac ibadeti, Müslümanların hem iç dünyalarını imar eden hem de toplumsal dayanışmayı küresel ölçekte gerçekleştiren çok boyutlu bir ibadettir. Bu ibadet esnasında her türlü sosyal ve ekonomik statünün simgesi olan elbiselerin çıkarılarak tek tip ihrama girilmesi, insana yaratılışındaki yalınlığı ve Allah katındaki eşitliği hatırlatır. Aynı zamanda Arafat vakfesinde yaşanan mahşer provası, bireyi kendi hatalarıyla yüzleştirerek içsel bir arınmaya yönlendirir. Farklı coğrafya, dil ve ırklardan gelen milyonlarca Müslümanın aynı mekanda, aynı amaç doğrultusunda bir araya gelmesi ise ümmet bilincini pekiştirerek Müslümanlar arasında küresel bir kardeşlik köprüsü kurar.

Bu parçadan hareketle hac ibadetinin bireysel ve toplumsal boyutlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Kınalızade Ali Efendi, ahlak anlayışında erdemlerin tek başına mutlak bir iyilik üretemeyeceğini belirtir. Ona göre, bir insanın ölçülü (iffetli) olması değerlidir; ancak bu iffet, adaletin ve toplumsal yararın gerektirdi��i durumlarda hak aramaktan geri durma boyutuna ulaşırsa uyuşukluğa dönüşür. Benzer şekilde, haksızlığa karşı çıkma iradesi olan şecaat, eğer aklın kılavuzluğundan (hikmet) ve hakkaniyet ölçüsünden (adalet) yoksun kalırsa, körü körüne bir tehevvüre (saldırganlığa) evrilir. Dolayısıyla İslam ahlakında erdemler, ancak birbirlerinin sınırlarını çizdiklerinde ve birbirlerine zemin hazırladıklarında ahlaki bir olgunluk (itidal) meydana getirebilirler.

Bu parçadan hareketle İslam ahlak felsefesindeki 'erdem' kavramıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

İslam dininde imanın asıl rüknü, kişinin kalbiyle kesin bir kabul ve onaylama gerçekleştirmesi olan 'tasdik'tir. Dille 'ikrar' (kalpteki inancın sözle söylenmesi) ise kişinin dünyada Müslüman olarak tanınması ve cenaze namazı, evlilik gibi dini hükümlerden yararlanması için gereklidir. Buna göre; dilsizlik veya can güvenliğinin tehlikede olması (ikrah) gibi zorunlu bir mazeret nedeniyle inancını diliyle ifade edemeyen bir kişinin iman durumuyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Türkiye’de enlemin etkisine bağlı olarak Ekvator’dan kutuplara doğru (güneyden kuzeye) gidildikçe sıcaklık değerlerinin genel olarak azalması beklenir. Ancak yükselti, karasallık ve denizellik gibi göreceli konum özellikleri bu durum üzerinde sapmalara neden olabilir.

Aşağıda, Türkiye’deki üç farklı merkezin enlem dereceleri ve yıllık ortalama sıcaklık değerleri verilmiştir:

* Antalya: $36^\circ\ 53'$ K $\rightarrow$ $18{}7\ ^\circ\text{C}$
* Ankara: $39^\circ\ 56'$ K $\rightarrow$ $12{}0\ ^\circ\text{C}$
* Trabzon: $41^\circ\ 00'$ K $\rightarrow$ $14{}5\ ^\circ\text{C}$

Bu bilgilere göre, söz konusu merkezlerin sıcaklık özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Augustinus, "Anlamak için inanıyorum" derken inancın akıldan önce geldiğini belirtir. Ancak o, burada kalmaz; "İnanmak için anlıyorum" sözüyle de aklın inancı beslediğini, inancın da aklı aydınlattığını savunur. Ona göre akıl, insanı imanın eşiğine kadar getirir; iman ise aklın ufkunu genişleterek onun hakikati kavramasını sağlar.

Augustinus'un bu yaklaşımına göre akıl ve inanç ilişkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi savunulamaz?

Evrensel ahlak yasasını öznel temelde kabul eden filozofların temel görüşleri ile bu görüşleri savunan filozofları doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda verilen ahlak felsefesi kavramlarını en uygun tanımlarıyla eşleştiriniz.

Bir araştırma grubunun yürüttüğü ekolojik çalışmada, elde edilen verilerin bir kısmının araştırmacıların baştan öne sürdüğü çevre kirliliği hipotezini desteklemediği görülmüştür. Araştırma ekibi lideri, projenin prestijini korumak ve fonların devamlılığını sağlamak amacıyla hipoteze uymayan verileri analiz dışı bırakmış ve raporu sadece beklentileri doğrulayan veriler üzerinden kaleme almıştır. Bu parçada eleştirilen durum, bilimsel çalışmaların yürütülmesinde aşağıdakilerden hangisinin ihlal edildiğini doğrudan göstermektedir?