Problemler

415 soru

Soru 341Soru

Bir kamu kurumunda görev yapan bir müfettiş, denetleme yapmak üzere il merkezinden yola çıkmıştır. Müfettişin kullandığı araç, saatte 9090 km sabit hızla 33 saat boyunca mola vermeden ilerleyerek hedef noktasına ulaşmıştır. Buna göre, müfettişin katettiği toplam yol kaç kilometredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 270

Cevap

Müfettişin katettiği toplam yol 270 kilometredir.
Hareket problemlerinde temel kural, sabit bir hızla hareket eden bir cismin aldığı yolun, hızı ile geçen sürenin çarpımına eşit olmasıdır. Bu soruda araç her bir saatte 90 km yol almaktadır. 3 saat boyunca bu hızı koruduğu için toplam yol 90+90+9090 + 90 + 90 veya daha kısa yolla 90×3=27090 \times 3 = 270 km olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen hız (vv) ve zaman (tt) değerlerini saptayın.
v=90v = 90 km/sa ve t=3t = 3 sa.
Hareket problemlerinde temel bileşenler olan hız ve süreyi belirlemek, çözümün ilk adımıdır.
2
Yol formülünü (x=vtx = v \cdot t) uygulayarak çarpma işlemini gerçekleştirin.
x=90×3=270x = 90 \times 3 = 270 km.
Sabit hızlı harekette alınan yol, birim zamanda alınan yolun toplam süre ile çarpılmasına eşittir.

Anahtar Kavram

Alınan Yol = Hız \times Zaman (x=vtx = v \cdot t)

İpuçları

1
Hareketli bir aracın aldığı yolu bulmak için hız ve zaman arasındaki ilişkiyi düşünün.
2
Yol = Hız ×\times Zaman formülünü kullanarak verileri yerine koyun.
3
Araç her bir saatte 90 km yol alıyorsa, 3 saatin sonunda toplam kaç km yol alacağını hesaplamak için 90 ile 3'ü çarpın.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruda yolu ve hızı verip zamanı bulmaya çalışarak bu kavramı pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Oran-orantı yöntemiyle de çözülebilir: Araç 1 saatte 90 km yol alıyorsa, 3 saatte kaç km yol alacağı doğru orantı kurularak (1/90 = 3/x) bulunabilir.
Tahmini Süre:45s
Soru 342Soru

Bir halk kütüphanesindeki eski kitapların restorasyonu işinde Hakan ve Merve görevlendirilmiştir. Hakan bu işi tek başına 2020 günde, Merve ise tek başına 3030 günde bitirebilmektedir. İkisi birlikte restorasyon işine başladıktan bir süre sonra Merve işten ayrılmış ve kalan işi Hakan tek başına 55 günde tamamlamıştır. Buna göre, Hakan ve Merve birlikte kaç gün çalışmışlardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 99

Cevap

Hakan ve Merve birlikte 9 gün çalışmışlardır.
Doğru yanıt olan 9 gün seçeneği, Hakan'ın 5 günde yaptığı işin toplam işin 14\frac{1}{4}'ü olduğu ve geri kalan 34\frac{3}{4}'lük kısmın iki işçinin ortak hızı olan 112\frac{1}{12} ile 9 günde tamamlanacağı hesaplamasına dayanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Hakan ve Merve'nin günlük iş yapma hızlarını belirlemek.
Hakan 1 günde işin 120\frac{1}{20}'sini, Merve 130\frac{1}{30}'unu yapar.
Bir işçinin işi bitirme süresi tt ise, birim zamanda yaptığı iş 1t\frac{1}{t} formülü ile bulunur.
2
Hakan'ın tek başına çalıştığı 5 günde ne kadar iş yaptığını hesaplamak.
5×120=145 \times \frac{1}{20} = \frac{1}{4}
Merve ayrıldıktan sonra kalan işi Hakan tek başına tamamladığı için bu sürede yapılan iş miktarı belirlenmelidir.
3
Birlikte çalıştıkları sürede yapılan iş miktarını bulmak.
114=341 - \frac{1}{4} = \frac{3}{4}
İşin tamamı 1 birim kabul edildiğinde, Hakan'ın tek başına yaptığı kısım çıkarılarak ortak çalışma kapasitesi bulunur.
4
Birlikte çalışılan süreyi (tt) bulmak için denklem kurmak.
t×(120+130)=34t \times (\frac{1}{20} + \frac{1}{30}) = \frac{3}{4}
İki işçi birlikte çalışırken birim zamanda yaptıkları iş miktarları toplanır.
5
Denklemi çözmek.
t×(360+260)=34t×560=34t12=34t=9t \times (\frac{3}{60} + \frac{2}{60}) = \frac{3}{4} \Rightarrow t \times \frac{5}{60} = \frac{3}{4} \Rightarrow \frac{t}{12} = \frac{3}{4} \Rightarrow t = 9
Payda eşitleme ve sadeleştirme işlemleri yapılarak bilinmeyen süre bulunur.

Anahtar Kavram

İşçi problemlerinde temel mantık, işçilerin birim zamanda (1 gün, 1 saat vb.) yaptıkları iş miktarlarını toplayarak toplam iş süresine ulaşmaktır.

İpuçları

1
Önce Hakan'ın son 5 günde işin ne kadarını bitirdiğini hesaplayarak başlayın.

Daha Fazla Pratik

İşçilerin çalışma hızlarının (kapasitelerinin) farklı oranlarda artırıldığı senaryoları incelemek bu konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 343Soru

Bir kuruyemiş toptancısı, kilogramını 3636 TL'den satın aldığı yaş incirleri kurutup satmayı planlamaktadır. İncirler kurutma işlemi sonucunda ağırlıklarının %40\%40'ını kaybetmektedir. Toptancı, satış sürecinde elde ettiği toplam ciro üzerinden %10\%10 oranında genel gider payı ayırmaktadır. Bu toptancının, tüm giderler karşılandıktan sonra yaş incir için ödediği *ana sermaye üzerinden* %50\%50 net kâr elde etmesi hedeflenmektedir. Buna göre, kuru incirin kilogram satış fiyatı kaç TL olarak belirlenmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 100

Cevap

Kuru incirin kilogram satış fiyatı 100 TL olmalıdır.
Doğru cevap, 100 kg yaş ürün varsayımıyla başlanarak bulunur. 3600 TL maliyet üzerine 1800 TL kâr eklenerek 5400 TL net gelir hedeflenir. Ancak %10 gider kesintisi olduğu için, toptancının eline geçen para cironun %90'ıdır. Yani 0,90×Ciro=54000,90 \times \text{Ciro} = 5400 olmalıdır. Buradan Ciro = 6000 TL bulunur. Elimizde 60 kg ürün kaldığı için, kg fiyatı 6000/60=1006000 / 60 = 100 TL olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
İşlem kolaylığı için başlangıç miktarını belirle ve toplam maliyeti hesapla.
100100 kg yaş incir alınsın. Toplam Maliyet = 100×36=3600100 \times 36 = 3600 TL.
Yüzde hesaplarında taban değeri 100 almak işlemleri sadeleştirir.
2
Kurutma sonrası kalan miktarı hesapla.
Kalan Ağırlık = 100(100×0,40)=60100 - (100 \times 0,40) = 60 kg.
Fire oranı düşüldükten sonra satılabilecek ürün miktarı bulunur.
3
Hedeflenen net kârı ve ulaşılması gereken net geliri hesapla.
Hedef Kâr = 3600×0,50=18003600 \times 0,50 = 1800 TL. Gerekli Net Gelir = 3600+1800=54003600 + 1800 = 5400 TL.
Toptancı ana sermayesi (3600 TL) üzerinden %50 kâr istemektedir.
4
Satış fiyatına xx diyerek brüt ciro ve gider denklemini kur.
Brüt Ciro = 60×x60 \times x. Gider = 0,10×(60x)=6x0,10 \times (60x) = 6x. Denklem: 60x6x=540060x - 6x = 5400.
Giderler ciro üzerinden hesaplandığı için satış fiyatı bilinmeden sayısal değeri bulunamaz, denkleme dahil edilir.
5
Denklemi çözerek birim satış fiyatını bul.
54x=5400x=10054x = 5400 \Rightarrow x = 100 TL.
Elde kalan 54x'lik net gelir, hedeflenen 5400 TL'ye eşitlenir.

Anahtar Kavram

Bu soru, maliyet, ciro, gider ve net kâr arasındaki ilişkinin kurutma firesi gibi değişkenlerle birlikte kurgulanmasını test eder. Yüzde problemlerinde 'referans alınan değer' (maliyet vs. ciro) ayrımı kritiktir.

İpuçları

1
Soruda verilen oranların hangi değer (maliyet mi, ciro mu?) üzerinden hesaplandığına dikkat ediniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 344Soru

Bir giyim mağazası, düzenlediği "3 Al 2 Öde" kampanyası kapsamında satış yaptığında bile maliyet fiyatları üzerinden %20 kâr elde etmektedir.

Buna göre, bu mağaza kampanya uygulamadan ürünleri etiket fiyatı üzerinden satsaydı elde edeceği kâr oranı maliyet üzerinden yüzde kaç olurdu?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 80

Cevap

Mağazanın etiket fiyatı üzerinden satış kârı %80'dir.
Soruda mağazadan 3 ürün çıkmasına rağmen 2 ürün parası alındığı belirtilmiştir. Toplam maliyet 3 birim, toplam gelir 2 birim etiket fiyatıdır. Bu durumda bile %20 kâr ediliyorsa, 2 etiket fiyatı 3 birim maliyetin %120'sine eşittir. Denklem kurulduğunda etiket fiyatının maliyetin 1.8 katı olduğu görülür (P=1.8MP=1.8M), bu da %80 kâr demektir.

Adım Adım Çözüm

1
Değişkenleri tanımla ve kampanya mantığını kur.
Bir ürünün maliyeti 100x100x, etiket fiyatı PP olsun. "3 Al 2 Öde" kampanyasında mağazadan 3 ürün çıkar, kasaya 2 ürünün parası girer.
Kâr/Zarar hesaplamalarında 100x gibi yüzdesi kolay alınan değerler kullanmak işlemi basitleştirir.
2
Toplam maliyet ve toplam geliri hesapla.
Satılan 3 ürünün toplam maliyeti: 3×100x=300x3 \times 100x = 300x. Toplam gelir: 2×P2 \times P.
Kâr oranı, mağazadan çıkan toplam malın maliyeti üzerinden hesaplanmalıdır.
3
Verilen kâr oranını denkleme dök.
Gelir = Maliyet + %20 Kâr olduğundan;
2P=300x×1201002P = 300x \times \frac{120}{100}
2P=360x2P = 360x
Soruda maliyet üzerinden %20 kâr edildiği belirtilmiştir.
4
Etiket fiyatını (P) maliyet cinsinden bul.
2P=360xP=180x2P = 360x \Rightarrow P = 180x
Etiket fiyatının maliyet cinsinden değeri, indirimsiz satış kârını bulmamızı sağlar.
5
Normal satış durumundaki kâr oranını hesapla.
Maliyet 100x100x, Etiket Satış Fiyatı 180x180x. Kâr = 180x100x=80x180x - 100x = 80x. Bu da %80 kâra denk gelir.
Kâr oranı = (Satış - Maliyet) / Maliyet formülü uygulanır.

Anahtar Kavram

Kâr-zarar problemlerinde çoklu ürün satışı (kampanyalar) söz konusu olduğunda, toplam maliyet (stoktan çıkan) ile toplam gelir (kasaya giren) arasındaki denge kurulmalıdır.

İpuçları

1
Mağazadan çıkan ürün sayısı ile kasaya giren para miktarını (adet bazında) eşleştirin: 3 ürün çıkıyor, 2 ürün parası giriyor.
2
3 ürünün toplam maliyetini (300x) ve 2 ürünün etiket fiyatı üzerinden getirdiği geliri (2P) düşünün.
3
Şu denklemi kurun: 2×Etiket Fiyatı=3×Birim Maliyet×1.202 \times \text{Etiket Fiyatı} = 3 \times \text{Birim Maliyet} \times 1.20.

Daha Fazla Pratik

Benzer mantıkla, 'Terazisi %20 eksik tartan bir manavın gerçek kârı' sorularını çözerek hatalı ölçüm/adet problemlerini pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Oran Yöntemi: 3 ürün maliyetine (3M) karşılık 2 etiket fiyatı (2E) alınıyor. Gelir = 1.2 * Maliyet olduğundan, 2E = 1.2 * 3M = 3.6M olur. Buradan E = 1.8M bulunur. Yani 1M maliyetli ürün 1.8M'ye satılır, kâr 0.8M (%80) olur.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 345Soru

Bir belediyenin dijital veri merkezinde çalışan bir sistem analisti, belirli bir veri setini tek başına 88 saatte, bir veri giriş personeli ise aynı veri setini tek başına 2424 saatte sisteme yükleyebilmektedir.

Buna göre, her iki çalışan aynı anda ve birlikte çalışmaya başlarlarsa bu veri setinin sisteme yüklenme işlemi toplam kaç saatte tamamlanır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 6

Cevap

İki çalışan birlikte bu işi 6 saatte tamamlar.
Doğru yanıt olan seçenek, işçilerin birim saatteki iş yapma kapasitelerinin toplanması prensibine dayanır. Sistem analisti işin sekizde birini, personel ise yirmi dörtte birini bitirdiğine göre, toplamda bir saatte işin altıda biri tamamlanır. Bu da işin 6 saatte biteceği anlamına gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Çalışanların birim zamanda (1 saatte) yapabildikleri iş miktarını belirleyin.
Sistem analisti işin 18\frac{1}{8}'ini, veri giriş personeli ise 124\frac{1}{24}'ünü yapar.
İşçi problemlerinde temel yaklaşım, işçilerin hızlarını (birim zamanda yapılan işi) bulmaktır.
2
Birlikte çalıştıklarında 1 saatte yapılan toplam iş miktarını bulmak için hızları toplayın.
18+124=324+124=424=16\frac{1}{8} + \frac{1}{24} = \frac{3}{24} + \frac{1}{24} = \frac{4}{24} = \frac{1}{6}
Birlikte çalışırken birim zamanda yapılan işler toplanarak toplam kapasite bulunur.
3
İşin tamamının kaç saatte biteceğini hesaplamak için toplam hızın tersini alın.
1 saatte işin 16\frac{1}{6}'sı biterse, tamamı 66 saatte biter.
İşin bitiş süresi, bir saatte yapılan iş miktarının çarpmaya göre tersidir.

Anahtar Kavram

Birlikte Çalışma Formülü

İpuçları

1
İşçi problemlerinde işçilerin bir saatte işin ne kadarını bitirdiklerini bulmakla başlayın.
2
Analist 1 saatte 1/81/8'ini, personel 1/241/24'ünü bitirir. Bu iki değeri toplayın.
3
Paydaları 24'te eşitleyerek 3/24+1/243/24 + 1/24 işlemini yapın ve çıkan kesrin tersini alın.

Daha Fazla Pratik

İşçilerin kapasiteleri (hızları) arasındaki oranı kullanarak problemleri çözme üzerine pratik yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

İşin tamamına sayıların ortak bir katı olan değerler verebiliriz. İşin tamamı 2424 birim olsun. Bu durumda; analist saatte 24/8=324/8 = 3 birim iş yapar, personel ise saatte 24/24=124/24 = 1 birim iş yapar. İkisi birlikte saatte 3+1=43 + 1 = 4 birim iş yaparlar. İşin tamamı olan 2424 birimi, saatlik kapasite olan 44'e bölersek 24/4=624/4 = 6 saat sonucuna ulaşırız.
Tahmini Süre:45s
Soru 346Soru

Bir kamu kurumu, stratejik plan kapsamında yürütülen bir kalkınma projesi için belirli bir miktar ödenek ayırmıştır. Ödeneğin kullanımı üç aşamada aşağıdaki gibi gerçekleşmiştir:

1. Aşama: Toplam ödeneğin 14\frac{1}{4}'i ile birlikte 30.000 TL planlama giderleri için harcanmıştır.
2. Aşama: Geriye kalan ödeneğin 13\frac{1}{3}'i ile birlikte 20.000 TL altyapı çalışmaları için harcanmıştır.
3. Aşama: En son kalan ödeneğin 12\frac{1}{2}'si ile birlikte 30.000 TL personel giderleri için harcanmıştır.

Proje hesabında kullanılmayan 50.000 TL ödenek kaldığına göre, proje için ayrılan başlangıç ödeneği kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 400.000

Cevap

Başlangıçta ayrılan toplam ödenek 400.000 TL'dir.
Soruda ardışık olarak kalan miktarlar üzerinden işlem yapıldığı ve her adımda sabit bir harcama eklendiği için 'Ters İşlem Metodu' (Sondan başa gitme) en güvenilir yoldur. En son kalan 50.000 TL üzerine 3. aşamadaki harcama eklenip (50+30=80), bu miktar kalan yarısı olduğu için 2 ile çarpılır (160). 2. aşamada 20 eklenir (180), bu miktar kalan 2/3 olduğu için 3/2 ile çarpılır (270). Başlangıçta 30 eklenir (300), bu miktar kalan 3/4 olduğu için 4/3 ile çarpılır ve 400.000 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Problemi sondan başa doğru çözmek için son durumdan (3. Aşama sonu) geriye gidilir.
Kalan: 50.000 TL
Bu tür 'kalanın kesri ve ek miktar' içeren sorularda ters işlem metodu en pratik yoldur.
2
3. Aşamadan önceki miktarı bulmak için: Harcanan 30.000 TL geri eklenir ve kalan paranın yarısı harcandığı için sonuç 2 ile çarpılır.
(50.000 + 30.000) × 2 = 160.000 TL
Harcama yapılmadan önceki miktar, kalan miktarın tamamlayıcısıdır.
3
2. Aşamadan önceki miktarı bulmak için: Harcanan 20.000 TL geri eklenir. Paranın 1/3'ü harcandığına göre, kalan 2/3'lük kısımdır. Tamamını bulmak için 3/2 ile çarpılır.
(160.000 + 20.000) = 180.000 TL. Bu miktar 2/3'lük kısımdır. Tamamı: 180.000 × (3/2) = 270.000 TL
1/3 harcandıysa geriye 2/3 kalır. Ters işlemde parça bütün ilişkisi kurulur.
4
1. Aşamadan önceki (başlangıç) miktarı bulmak için: Harcanan 30.000 TL geri eklenir. Paranın 1/4'i harcandığına göre, kalan 3/4'lük kısımdır. Tamamını bulmak için 4/3 ile çarpılır.
(270.000 + 30.000) = 300.000 TL. Bu miktar 3/4'lük kısımdır. Başlangıç: 300.000 × (4/3) = 400.000 TL
Son adımdaki ters işlem ile başlangıç değerine ulaşılır.

Anahtar Kavram

Ters İşlem Metodu (Geriye Doğru Çözüm)

İpuçları

1
Bu tür sorularda denklem kurmak yerine (x diyerek başlamak), en son verilen sayısal değerden başlayıp işlemleri tersten yapmak (çıkarma ise toplama, bölme ise çarpma) daha kolaydır.
2
En son 50.000 TL kalmıştır. 3. aşamada 'yarısı ve 30.000 TL' harcandığına göre, harcanmadan önceki miktar (50.000 + 30.000) × 2 işleminden bulunur.
3
Adım adım geriye gidin: 3. adım öncesi 160.000 TL'dir. 2. adımda 1/3 harcanıp 20.000 ek harcama yapıldığına göre, (160.000 + 20.000) miktarı kalan 2/3'lük kısımdır. Buradan önceki adımı bulun.

Daha Fazla Pratik

Benzer mantıkla kurgulanmış ancak kesirlerin paydasının değiştiği 'top zıplama' problemlerini inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Denklem Kurma Yöntemi: Başlangıç parasına 24x (paydaların EKOK'u 4,3,2 için uygun kat) denilerek de çözülebilir ancak ara işlemlerdeki sabit sayılar (30.000 vb.) nedeniyle işlem karmaşıklaşabilir.
Tahmini Süre:4m 0s
Soru 347Soru

Bir memur, aylık maaşının 27\frac{2}{7}'sini ev kirasına, kalan parasının 35\frac{3}{5}'ini ise mutfak masraflarına harcamaktadır. Eğer bu memur, mutfak masrafları için 500 TL daha az harcama yapsaydı, geriye 2000 TL parası kalacaktı. Buna göre, memurun yaptığı mutfak masrafı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2250

Cevap

Memurun yaptığı mutfak masrafı 2250 TL'dir.
Soruda verilen koşul (mutfak masrafının azalması durumunda kalan paranın artması) üzerinden kurulan denklemde, maaşın birimi x=150x=150 TL bulunur. Mutfak masrafı toplam paranın 1535\frac{15}{35}'ine denk geldiği için 15150=225015 \cdot 150 = 2250 TL doğru cevaptır.

Adım Adım Çözüm

1
Kesir paydalarının en küçük ortak katını (EKOK) alarak maaşın tamamına bir değişken ata.
Maaşın tamamı = 35x35x olsun (7 ve 5'in katı).
Kesirli işlemlerle uğraşmamak ve işlem kolaylığı sağlamak için.
2
Ev kirasını ve kiradan sonra kalan parayı hesapla.
Kira = 35x27=10x35x \cdot \frac{2}{7} = 10x. Kalan Para = 35x10x=25x35x - 10x = 25x.
Mutfak masrafı 'kalan para' üzerinden hesaplanacağı için önce ilk kalanı bulmak gerekir.
3
Mutfak masrafını ve en son kalan parayı xx cinsinden ifade et.
Mutfak = 25x35=15x25x \cdot \frac{3}{5} = 15x. Gerçek Kalan = 25x15x=10x25x - 15x = 10x.
Sorudaki koşulu denkleme dökebilmek için her bir parçanın cebirsel değerini bilmek gerekir.
4
Soruda verilen '500 TL daha az harcasaydı, geriye 2000 TL kalacaktı' koşulunu kullanarak denklemi kur ve xx'i bul.
Varsayımsal Kalan = Gerçek Kalan + 500. Denklem: 10x+500=200010x=1500x=15010x + 500 = 2000 \Rightarrow 10x = 1500 \Rightarrow x = 150.
Mutfak masrafının 500 TL azalması, cepte kalan paranın 500 TL artması demektir.
5
Bulunan xx değerini mutfak masrafı ifadesinde yerine koy.
Mutfak Masrafı = 15x=15150=225015x = 15 \cdot 150 = 2250 TL.
Soruda istenen nihai değeri bulmak için.

Anahtar Kavram

Kesir Problemlerinde Bütün-Parça İlişkisi ve Ters İşlem Mantığı

İpuçları

1
Maaşın tamamına, paydadaki sayıların (7 ve 5) katı olan bir değer vererek (örneğin 35x35x) işleme başlayın.
2
Mutfak masrafı azaldığında, geriye kalan para artar. 'Gerçek kalan para + 500 = 2000' eşitliğini kullanabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Ters işlem metodu: Varsayımsal durumda kalan 2000 TL ise, gerçekte kalan para 2000500=15002000 - 500 = 1500 TL'dir. Mutfak masrafı yapıldıktan sonra kalan bu 1500 TL, kalan paranın (13/5)=2/5(1 - 3/5) = 2/5'idir. O halde kira sonrası kalan paranın tamamı 1500(5/2)=37501500 \cdot (5/2) = 3750 TL'dir. Mutfak masrafı bu tutarın 3/53/5'i olduğundan 37503/5=22503750 \cdot 3/5 = 2250 TL bulunur.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 348Soru

Yaşları birer tam sayı olan Aslı, Burcu ve Cenk arasında; yaş büyüklük sırası Aslı > Burcu > Cenk şeklindedir.

Bu kişilerle ilgili aşağıdaki bilgiler verilmiştir:

I. Aslı, Burcu'nun bugünkü yaşındayken; Burcu'nun yaşı Cenk'in o zamanki yaşının 2 katıydı.
II. Cenk, Burcu'nun bugünkü yaşına geldiğinde; üçünün yaşları toplamı 108 olacaktır.

Buna göre, Burcu'nun bugünkü yaşı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 27

Cevap

Burcu'nun bugünkü yaşı 27'dir.
Soruda verilen iki durumu matematiksel olarak modelediğimizde, değişkenlerden biri (aa) diğerinin (cc) iki katı çıkmaktadır (a=2ca=2c). İkinci durumda oluşturulan toplam denkleminde (a+4b2c=108a+4b-2c=108), aa yerine 2c2c yazıldığında cc'ye bağlı terimler birbirini götürür ve geriye sadece 4b=1084b=108 kalır. Buradan Burcu'nun yaşı 27 bulunur. Bu, yaş problemlerinde değişkenlerin birbirini yok ettiği (sadeleştiği) tipik bir kurgudur.

Adım Adım Çözüm

1
Değişkenleri tanımla ve birinci öncülü denkleme dök.
Bugünkü yaşlar: Aslı=aa, Burcu=bb, Cenk=cc. Aslı'nın yaşı bb iken (geçmiş), geçen süre t1=bat_1 = b-a yıldır (negatif). O zamanki yaşlar: Aslı=bb, Burcu=b(ab)=2bab-(a-b)=2b-a, Cenk=c(ab)=ca+bc-(a-b)=c-a+b. Verilen bilgi: 2ba=2(ca+b)2ba=2c2a+2ba=2c2b-a = 2(c-a+b) \Rightarrow 2b-a = 2c-2a+2b \Rightarrow a=2c.
Yaş farkı sabittir prensibi kullanılarak geçmişteki yaş ilişkisi kurulur.
2
İkinci öncülü (gelecek zaman) denkleme dök.
Cenk'in yaşı bb olduğunda (gelecek), geçen süre t2=bct_2 = b-c yıldır. Gelecekteki yaşlar: Aslı=a+(bc)a+(b-c), Burcu=b+(bc)=2bcb+(b-c)=2b-c, Cenk=bb. Toplam: (a+bc)+(2bc)+b=108a+4b2c=108(a+b-c) + (2b-c) + b = 108 \Rightarrow a + 4b - 2c = 108.
Her bireyin yaşına geçen süre (bcb-c) eklenerek toplam yaş hesaplanır.
3
Bulunan iki denklemi ortak çöz.
a=2ca=2c eşitliğini ikinci denklemde yerine koyalım: (2c)+4b2c=1084b=108b=27(2c) + 4b - 2c = 108 \Rightarrow 4b = 108 \Rightarrow b = 27.
Birinci denklemden elde edilen ilişki sayesinde aa ve cc değişkenleri sadeleşir ve bb değeri doğrudan bulunur.

Anahtar Kavram

Zaman değişimlerinde yaş farklarının korunması ve geçen sürenin tüm kişiler için aynı olması prensibi.

İpuçları

1
Zaman değişimlerinde 'yaş farkı değişmez' kuralını veya 'herkes aynı sürede büyür' prensibini kullanın.
2
1. Durum için: Aslı aa, Burcu bb olsun. Aslı bb yaşına indiğinde aba-b yıl geri gidilmiş olur. Burcu da aynı miktarda küçülmelidir.
3
Birinci denklemden a=2ca=2c bulmalısınız. İkinci denklemde bunu yerine koyduğunuzda aa ve cc birbirini götürecektir.

Alternatif Yöntem

Değer vererek çözüm: Aslı>Burcu>Cenk şartını sağlayan ve A=2CA=2C olan sayılar deneyin (Örn: C=15, A=30). Bu durumda Burcu kaç olmalı ki gelecek toplamı 108 etsin? Denklem kurmak daha garantidir.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 349Soru

Bir mağaza, sattığı ürünlerin birim etiket fiyatını, birim maliyet üzerinden %60\%60 kâr koyarak belirlemiştir. Bu ürünlerin belirli bir kısmı defolu çıktığı için etiket fiyatı üzerinden %50\%50 indirimle, kalan kısmı ise etiket fiyatından satılmıştır. Mağaza, tüm satış sonunda toplam maliyet üzerinden %44\%44 kâr elde ettiğine göre, defolu ürünlerin sayısı tüm ürünlerin sayısının yüzde kaçıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20

Cevap

Defolu ürünlerin oranı %20'dir.
Doğru cevap, toplam gelir denkleminin hatasız kurulmasıyla elde edilir. Ürünlerin bir kısmı kârla (160 TL), bir kısmı zararla (80 TL - çünkü maliyet 100 TL idi) satılmıştır. Bu iki grubun ağırlıklı ortalaması %44 kârı (ortalama satış fiyatı 144 TL) vermelidir. 160 ve 80 sayılarının 144'e olan uzaklıklarına bakıldığında; 160'ın uzaklığı 16, 80'in uzaklığı 64'tür. Ters orantıdan, defolu ürünlerin oranı 16/(16+64) = 16/80 = 1/5 yani %20 bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Değer verme yöntemini kullanarak hesaplamayı kolaylaştıralım. Toplam ürün sayısı 100 adet ve bir ürünün maliyeti 100 TL olsun.
Toplam Maliyet = 100 × 100 = 10.000 TL.
Yüzde problemlerinde taban değeri 100 seçmek işlemleri sadeleştirir.
2
Etiket fiyatını ve hedef kârı hesaplayalım.
Birim Etiket Fiyatı = 100 + %60 = 160 TL.
Hedeflenen Toplam Kâr = %44.
Toplam Satış Geliri Hedefi = 10.000 + %44 = 14.400 TL.
Soruda verilen kâr marjları kullanılarak parasal hedefler belirlenir.
3
Defolu ve sağlam ürünlerin satış fiyatlarını belirleyelim.
Sağlam Ürün Satış Fiyatı = 160 TL.
Defolu Ürün Satış Fiyatı = 160 TL üzerinden %50 indirim = 160 × 0.50 = 80 TL.
İndirim maliyet üzerinden değil, etiket fiyatı üzerinden uygulanır.
4
Defolu ürün sayısına xx diyerek toplam gelir denklemini kuralım.
Denklem: (100x)160+x80=14.400(100 - x) \cdot 160 + x \cdot 80 = 14.400
Toplam gelir, sağlam ürünlerden gelen gelir ile defolu ürünlerden gelen gelirin toplamıdır.
5
Denklemi çözelim.
16.000160x+80x=14.40016.000 - 160x + 80x = 14.400
16.00080x=14.40016.000 - 80x = 14.400
80x=1.60080x = 1.600
x=20x = 20
Bilinmeyen xx değeri, defolu ürünlerin yüzdesini verir.

Anahtar Kavram

Karışım/Ağırlıklı Ortalama Problemleri

İpuçları

1
Soruyu çözerken ürün sayısını 100 ve bir ürünün maliyetini 100 TL olarak kabul edebilirsiniz.
2
Önce bir ürünün etiket fiyatını (%60 kârlı), sonra defolu ürünün indirimli satış fiyatını hesaplayın.
3
Defolu ürünlerin satış fiyatı 80 TL (160'ın yarısı), sağlamlarınki 160 TL'dir. Ortalama satış fiyatı ise 144 TL (100 + %44 kâr) olmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Benzer mantıkla çözülen 'Karışım Problemleri' konusuna göz atabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Tahterevalli (Denge) Yöntemi: Sağlam ürün 160 TL (+60 fark), Defolu ürün 80 TL (-20 fark). Hedef ortalama 144 TL (+44 fark). 160 ile 144 arasındaki fark 16 birim; 80 ile 144 arasındaki fark 64 birimdir. Miktarlar farklarla ters orantılıdır: Defolu/Sağlam = 16/64 = 1/4. Toplamda 5 parça var, defolu payı 1/5 = %20.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 350Soru

Bir toptancı, deposundaki pirincin önce 27\frac{2}{7}'sini, daha sonra kalan pirincin 35\frac{3}{5}'ini satmıştır. Son olarak 6060 kg daha pirinç sattığında, elinde başlangıçtaki pirinç miktarının 17\frac{1}{7}'si kalmıştır.

Buna göre, toptancının ikinci adımda (kalanın 35\frac{3}{5}'i dediği kısımda) sattığı pirinç miktarı kaç kg'dır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 180

Cevap

Toptancının ikinci adımda sattığı miktar 180 kg'dır.
Başlangıç miktarına 35x35x dediğimizde; ilk satış 10x10x, kalan 25x25x olur. İkinci satış 25x25x'in 3/53/5'i yani 15x15x olur. Kalan 10x10x'ten 6060 kg satılınca geriye 5x5x (tümünün 1/7'si) kalır. Buradan 10x60=5x10x - 60 = 5x denklemiyle x=12x=12 bulunur. İkinci satış 15x15x olduğu için cevap 1512=18015 \cdot 12 = 180'dir.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıçtaki pirinç miktarına, paydaların (7 ve 5) ortak katı olan bir değer verelim.
Başlangıç miktarı 35x35x olsun.
Kesirlerle işlem yaparken tam sayılarla çalışmak işlemi kolaylaştırır.
2
İlk adımda satılan miktarı ve kalanı hesaplayalım.
Satılan: 35x27=10x35x \cdot \frac{2}{7} = 10x. Kalan: 35x10x=25x35x - 10x = 25x.
Problemin ilk koşulunu uyguluyoruz.
3
İkinci adımda satılan miktarı (kalanın 3/5'i) hesaplayalım.
İkinci satış: 25x35=15x25x \cdot \frac{3}{5} = 15x. Yeni kalan: 25x15x=10x25x - 15x = 10x.
'Kalanın kesri' ifadesine dikkat ederek işlem yapıyoruz.
4
Son adımı ve denklemi kuralım. 60 kg daha satılınca kalan miktar başlangıcın 1/7'si oluyor.
Kalan (10x10x) - 6060 = Başlangıcın 17\frac{1}{7}'si (35x17=5x35x \cdot \frac{1}{7} = 5x). Denklem: 10x60=5x10x - 60 = 5x.
Problemdeki son koşulu matematiksel eşitliğe döküyoruz.
5
Denklemi çözüp x değerini bulalım ve istenen değeri (ikinci satış) hesaplayalım.
5x=60    x=125x = 60 \implies x = 12. İstenen (İkinci Satış) = 15x=1512=18015x = 15 \cdot 12 = 180 kg.
Bulduğumuz x değerini, sorunun bizden istediği ifadede yerine koyuyoruz.

Anahtar Kavram

Kesir problemlerinde 'kalanın kesri' hesaplanırken, işlem her adımda güncel kalan miktar üzerinden yapılır.

İpuçları

1
Problemi çözerken kesirlerin paydalarını (7 ve 5) dikkate alarak, başlangıç miktarına 'x' yerine bu sayıların katı olan bir değer (örneğin 35x) vererek işlem yapmayı deneyin.
2
İlk satıştan sonra kalanı bulun ve ikinci kesri (3/5) bu kalan miktar üzerinden hesaplayın.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir mantıkla kurgulanan 'bir top kumaşın önce 1/3'ü, sonra kalanın 1/4'ü...' şeklindeki soruları çözerek pratiğinizi artırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Ters işlem yöntemiyle sondan başa doğru gidilebilir: En son kalan 1/7'dir. 60 kg satılmadan önce eldeki miktar (1/7 + 60 kg) idi. Bu miktar, ikinci adımdan sonra kalan miktardır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 351Soru

Bir beyaz eşya mağazasının deposunda bulunan buzdolaplarının önce 14\frac{1}{4}'ü satılmış, ardından kalan buzdolaplarının 25\frac{2}{5}'i diğer şubelere sevk edilmiştir. Depoya daha sonra 6060 adet yeni buzdolabı girişi yapılmıştır. Son durumda depodaki buzdolabı sayısı, başlangıçtaki buzdolabı sayısının yarısından 3535 fazla olduğuna göre, başlangıçta depoda kaç adet buzdolabı vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 500

Cevap

Başlangıçtaki buzdolabı sayısı 500'dür.
Doğru cevap 500'dür çünkü işlemler adım adım uygulandığında (önce 1/4 azalma, sonra kalanın 2/5 azalması, sonra 60 artış) elde edilen sonuç, 500'ün yarısından 35 fazlasına (285) eşittir. İlk adımda 500'ün 1/4'ü (125) gider, 375 kalır. Sonra 375'in 2/5'i (150) gider, 225 kalır. 60 eklenince 285 olur. Bu da 500/2 + 35 = 285 eşitliğini sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıçtaki buzdolabı sayısına xx diyelim ve ilk satış işlemini uygulayalım.
Satılan: 14x\frac{1}{4}x, Kalan: x14x=34xx - \frac{1}{4}x = \frac{3}{4}x
Kalan miktarı bulmak için bütünden satılan kısım çıkarılır.
2
Kalan miktarın 25\frac{2}{5}'inin sevk edilmesi durumunu hesaplayalım.
Sevk edilen: 34x25=620x=310x\frac{3}{4}x \cdot \frac{2}{5} = \frac{6}{20}x = \frac{3}{10}x. Yeni Kalan: 34x310x=15x6x20=920x\frac{3}{4}x - \frac{3}{10}x = \frac{15x - 6x}{20} = \frac{9}{20}x
İkinci işlem 'kalanın' kesri olduğu için çarpma işlemi yapılır ve önceki kalandan çıkarılır.
3
Depoya 60 adet yeni ürün eklenmesi ve son durumun denklemini kuralım.
Son Durum: 920x+60\frac{9}{20}x + 60. Denklem: 920x+60=12x+35\frac{9}{20}x + 60 = \frac{1}{2}x + 35
Problemde son durumun, başlangıç sayısının (xx) yarısından (x/2x/2) 35 fazla olduğu belirtilmiştir.
4
Oluşturulan denklemi çözelim.
6035=12x920x25=10x9x2025=x20x=50060 - 35 = \frac{1}{2}x - \frac{9}{20}x \Rightarrow 25 = \frac{10x - 9x}{20} \Rightarrow 25 = \frac{x}{20} \Rightarrow x = 500
Bilinenler bir tarafa, bilinmeyenler diğer tarafa toplanarak xx yalnız bırakılır.

Anahtar Kavram

Kesir problemlerinde 'kalanın kesri' ifadesine dikkat edilmeli ve işlemler sırasıyla uygulanmalıdır. Son adımda elde edilen cebirsel ifade, soruda verilen eşitlikle dengelenmelidir.

İpuçları

1
Başlangıçtaki buzdolabı sayısına hem 4'e hem de 5'e bölünebilen bir değişken (örneğin 20x20x) vererek işlemleri kesirlerden kurtarabilirsiniz.
2
Birinci adımda 14\frac{1}{4}'ü gidince geriye 34\frac{3}{4}'ü kalır. İkinci adımda bu kalanın 25\frac{2}{5}'i gidiyor.
3
Kalan miktar üzerinden denklemi kurun: İlk kalan 34x\frac{3}{4}x, ikinci harcamadan sonra kalan 34x35\frac{3}{4}x \cdot \frac{3}{5}. Bu ifadeye 60 ekleyip x2+35\frac{x}{2} + 35'e eşitleyin.

Daha Fazla Pratik

Benzer mantıkla, bir su deposunun doluluk oranının değiştiği ve sonradan su eklendiği problemleri çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Ters işlem yöntemi: Sonuç x/2+35x/2 + 35. Sondan başa doğru giderek; (Sonuç - 60) değeri, ikinci adımdan sonra kalandır. Bu tür sorularda şıklardan gitmek de pratiktir; 500 sayısını yerine koyarak şartları sağlayıp sağlamadığı kontrol edilebilir.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 352Soru

AA kabında ağırlıkça %24\%24'ü tuz olan 150150 gram tuzlu su, BB kabında ise ağırlıkça %12\%12'si tuz olan 250250 gram tuzlu su bulunmaktadır. AA kabındaki karışımın 13\frac{1}{3}'ü ile BB kabındaki karışımın 15\frac{1}{5}'i boş bir kapta karıştırılıyor. Elde edilen bu yeni karışıma kaç gram saf su eklenirse karışımın tuz oranı %15\%15 olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20

Cevap

Elde edilen yeni karışıma 20 gram saf su eklenmelidir.
Doğru cevap olan 20 gram, her iki kaptan alınan parçaların içindeki tuz miktarlarının toplamının (12+6=1812 + 6 = 18 gram), oluşan son karışım ağırlığına (100+20=120100 + 20 = 120 gram) oranlandığında tam olarak %15\%15 sonucunu vermesiyle doğrulanır.

Adım Adım Çözüm

1
AA kabından alınan miktar ve tuz miktarını hesapla.
150×13=50150 \times \frac{1}{3} = 50 gram karışım; 50×24100=1250 \times \frac{24}{100} = 12 gram tuz.
AA kabının sadece üçte biri karışıma dahil edilmektedir.
2
BB kabından alınan miktar ve tuz miktarını hesapla.
250×15=50250 \times \frac{1}{5} = 50 gram karışım; 50×12100=650 \times \frac{12}{100} = 6 gram tuz.
BB kabının sadece beşte biri karışıma dahil edilmektedir.
3
Yeni kaptaki toplam karışım ve tuz miktarını bul.
Toplam karışım: 50+50=10050 + 50 = 100 gram; Toplam tuz: 12+6=1812 + 6 = 18 gram.
İki kaptan gelen miktarlar birleştirilerek ara karışım oluşturulur.
4
Saf su ekleme denklemini kur ve çöz.
18100+x=151001800=15(100+x)120=100+xx=20\frac{18}{100 + x} = \frac{15}{100} \Rightarrow 1800 = 15(100 + x) \Rightarrow 120 = 100 + x \Rightarrow x = 20.
Eklenen saf su karışımın toplam ağırlığını artırırken tuz miktarını değiştirmez.

Anahtar Kavram

Karışım problemlerinde temel prensip; (Miktar₁ × Yüzde₁) + (Miktar₂ × Yüzde₂) = Toplam Miktar × Son Yüzde formülüdür. Saf su eklenmesi durumunda eklenen maddenin tuz yüzdesi %0 kabul edilir.

İpuçları

1
Önce AA ve BB kaplarından alınan parçaların ağırlıklarını ve bu parçaların içindeki tuz miktarlarını ayrı ayrı hesaplayın.
2
Yeni kapta birleşen toplam karışım ağırlığının 100100 gram, toplam tuz miktarının ise 1818 gram olduğunu bulun.
3
Eklenen saf suyu xx kabul ederek, 'Tuz Miktarı / (Karışım Miktarı + x) = 15/100' denklemini kurun.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruda saf su eklemek yerine saf tuz ekleyerek veya su buharlaştırarak yüzde değişimlerini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Karışım denklemini şu şekilde kurabilirsiniz: (50×24)+(50×12)+(x×0)=(100+x)×15(50 \times 24) + (50 \times 12) + (x \times 0) = (100 + x) \times 15. Saf suyun içindeki tuz oranı %0\%0 olduğu için x×0x \times 0 terimi sadeleşir. Buradan 1200+600=1500+15x1200 + 600 = 1500 + 15x denklemi ile sonuca gidilebilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 353Soru

Bir bilgisayar programı, sisteme girilen iki basamaklı pozitif bir nn tam sayısı için aşağıdaki adımları sırasıyla uygulamaktadır:

1. Adım: Sayının rakamlarının çarpımını hesapla ve bu değeri KK olarak belirle.
2. Adım: Eğer K<10K < 10 ise ekrana KK değerini yazdır ve işlemi sonlandır.
3. Adım: Eğer K10K \geq 10 ise nn yerine KK değerini yazarak 1. Adıma geri dön.

Buna göre, bu programın sonucunda ekrana 0 yazdırılmasına neden olan kaç farklı iki basamaklı nn tam sayısı vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 24

Cevap

Programın sonunda ekrana 0 yazdırılmasına neden olan 24 farklı iki basamaklı tam sayı bulunmaktadır.
Programın sonunda ekrana 0 yazdırılması için, sayının rakamları çarpımı zincirinin (sürekliliğinin) bir aşamasında rakamlarından birinin 0 olması gerekir. Bu da ancak rakamlar çarpımının 10,20,30,4010, 20, 30, 40 gibi 10'un katı olan bir sayıya dönüşmesiyle mümkündür. 1. Aşama: Birler basamağı 0 olan 9 sayı (10-90). 2. Aşama: Çarpımı bu 9 sayıdan birini (10, 20, 30, 40) veren 8 sayı. 3. Aşama: Çarpımı 2. aşamadaki sayıları (25, 45, 54, 56) veren 7 sayı. Toplamda 24 sayı bu şartı sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Doğrudan 0 sonucunu veren sayıları belirle.
9 adet (10, 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90)
Bu sayıların rakamları çarpımı (a×0a \times 0) doğrudan 0'dır ve 0 < 10 olduğu için ekrana 0 yazılır.
2
Rakamları çarpımı 10, 20, 30, 40 olan iki basamaklı sayıları belirle (Çünkü bu sayılar bir sonraki adımda 0 sonucuna ulaştırır).
8 adet (10: 25, 52; 20: 45, 54; 30: 56, 65; 40: 58, 85)
Rakamları çarpımı 50, 60, 70, 80 olan iki basamaklı sayı yoktur (Örn: 5×105 \times 10 bir rakam çarpımı değildir).
3
Rakamları çarpımı bir önceki adımda bulduğumuz sonuçları (25, 45, 54, 56) veren sayıları belirle.
7 adet (25: 55; 45: 59, 95; 54: 69, 96; 56: 78, 87)
52, 65, 58 ve 85 sayılarını veren iki basamaklı rakam çarpımları mevcut değildir.
4
Toplam sayıyı hesapla.
9 + 8 + 7 = 24
Üç farklı derinlikte 0'a ulaşan tüm özgün iki basamaklı sayılar toplanır.

Anahtar Kavram

Sayısal mantık ve sayıların çarpımsal sürekliliği (multiplicative persistence) algoritmaları.
Soru 354Soru

Bir denetmen, AA binasından BB binasına gitmek için yola çıkmıştır. Denetmen yolun ilk yarısını sabit vv km/sa hızla, kalan yarısını ise sabit 3v3v km/sa hızla tamamlamıştır. Denetmenin tüm yolculuk boyunca ortalama hızı saatte 9090 km olarak ölçülmüştür.

Denetmen ile aynı anda BB binasından AA binasına doğru saatte 100100 km sabit hızla yola çıkan bir araç, hareketinden 108108 dakika sonra denetmen ile karşılaştığına göre, AA ile BB binaları arasındaki mesafe kaç kilometredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 288

Cevap

İki bina arasındaki toplam mesafe 288 kilometredir.
Doğru cevap, denetmenin ilk yarıdaki hızı olan 6060 km/sa ile karşıdan gelen aracın 100100 km/sa hızı kullanılarak bulunur. Denetmenin ortalama hızı olan 9090 km/sa, vv ve 3v3v hızlarının harmonik ortalamasıdır (1,5v1,5v). Buradan v=60v = 60 km/sa elde edilir. 108108 dakikalık süre 1,81,8 saate karşılık gelir. Karşılaşma anına kadar denetmen 60×1,8=10860 \times 1,8 = 108 km, araç ise 100×1,8=180100 \times 1,8 = 180 km yol almıştır. Bu iki mesafenin toplamı binalar arası uzaklığı 288288 km olarak verir.

Adım Adım Çözüm

1
Ortalama hız formülünü kullanarak vv değerini hesaplayın.
Vort=2v1v2v1+v290=2v3vv+3v90=6v24v90=1,5vv=60V_{ort} = \frac{2 \cdot v_1 \cdot v_2}{v_1 + v_2} \Rightarrow 90 = \frac{2 \cdot v \cdot 3v}{v + 3v} \Rightarrow 90 = \frac{6v^2}{4v} \Rightarrow 90 = 1,5v \Rightarrow v = 60 km/sa.
Eşit mesafeli iki yoldaki ortalama hız, hızların harmonik ortalaması ile bulunur.
2
Verilen karşılaşma süresini saate çevirin.
108108 dakika =10860=1,8= \frac{108}{60} = 1,8 saat.
Hız birimi km/sa olduğu için zaman birimi de saate dönüştürülmelidir.
3
Karşılaşma anına kadar denetmenin hangi hızla hareket ettiğini belirleyin.
Denetmen ilk yarıda 6060 km/sa hızla gidiyor. Toplam yolu 2x2x varsayarsak, ilk yarı süresi t1=x/60t_1 = x/60. Karşılaşma 1,81,8 saatte gerçekleştiğine göre denetmen henüz ilk yarıdadır (1,8<x/601,8 < x/60 olduğu çözüm sonunda teyit edilecektir).
Denetmenin karşılaşma anındaki anlık hızını bilmek, aldığı yolu hesaplamak için gereklidir.
4
Her iki aracın aldığı yolları toplayarak toplam mesafeyi bulun.
Denetmenin yolu: 60×1,8=10860 \times 1,8 = 108 km. Aracın yolu: 100×1,8=180100 \times 1,8 = 180 km. Toplam mesafe: 108+180=288108 + 180 = 288 km.
Zıt yönlü hareketlerde araçların aldıkları yolların toplamı aralarındaki başlangıç mesafesine eşittir.

Anahtar Kavram

Ortalama Hız ve Zıt Yönlü Hareket

Daha Fazla Pratik

Ortalama hız sorularında yolun bölümleri eşit verildiğinde harmonik ortalamayı, zamanın bölümleri eşit verildiğinde ise aritmetik ortalamayı kullanmayı unutmayın.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 355Soru

Bir kamu kurumundaki proje ekibinde yer alan Akın, Bilge ve Cenk'in yaşları ile ilgili aşağıdaki bilgiler tutanak altına alınmıştır:

* Akın, Bilge'den büyüktür.
* Üçünün bugünkü yaşları toplamı 78'dir.
* Akın, Bilge'nin bugünkü yaşındayken; Cenk 10 yaşındaydı.
* Bilge, Akın'ın bugünkü yaşına geldiğinde; üçünün yaşları toplamı 138 olacaktır.

Buna göre, Cenk'in bugünkü yaşı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 30

Cevap

Cenk'in bugünkü yaşı 30'dur.
Verilen bilgilere göre kurulan denklem sistemi çözüldüğünde; Akın 34, Bilge 14 ve Cenk 30 yaşında bulunur. Soru Cenk'in yaşını sorduğu için doğru cevap 30'dur. Bu tür sorularda en kritik nokta, 'Akın Bilge'nin yaşındayken' ifadesinin geçmişe, 'Bilge Akın'ın yaşına geldiğinde' ifadesinin geleceğe işaret ettiğini doğru kurgulamaktır.

Adım Adım Çözüm

1
Değişkenleri tanımla ve ilk denklemi kur.
Akın: AA, Bilge: BB, Cenk: CC. Bugünkü yaşlar toplamı: A+B+C=78A + B + C = 78.
Problemdeki bilinmeyenleri matematiksel ifadelere dökmek çözümün temelidir.
2
Geçmiş zaman ilişkisini denkleme dök.
Akın, Bilge'nin yaşındayken (ABA \to B) geçen süre (AB)-(A-B) yıldır. Cenk'in o günkü yaşı: C(AB)=10CA+B=10C - (A-B) = 10 \Rightarrow C - A + B = 10.
Yaş farkı sabittir. Akın'ın yaşı AA'dan BB'ye düştüğünde, diğer kişilerin yaşı da aynı miktar (ABA-B) azalır.
3
Gelecek zaman ilişkisini denkleme dök.
Bilge, Akın'ın yaşına geldiğinde (BAB \to A) geçen süre +(AB)+(A-B) yıldır. Yeni yaşlar toplamı: (A+AB)+A+(C+AB)=1384A2B+C=138(A + A - B) + A + (C + A - B) = 138 \Rightarrow 4A - 2B + C = 138.
Gelecekte geçen süre herkes için aynıdır. Herkesin yaşına (AB)(A-B) eklenir.
4
Elde edilen denklem sistemini çöz.
2. Adımdan: C+B=A+10C+B = A+10. Bunu 1. Adımdaki A+(B+C)=78A+(B+C)=78 denkleminde yerine koy: A+(A+10)=782A=68A=34A+(A+10)=78 \Rightarrow 2A=68 \Rightarrow A=34.
Üç bilinmeyenli denklem sistemini çözmek için yerine koyma metodu kullanılır.
5
Diğer bilinmeyenleri bularak Cenk'in yaşını hesapla.
B+C=44B+C = 44. 3. Adımdaki denklemde A=34A=34 yaz: 4(34)2B+C=1381362B+C=138C2B=24(34) - 2B + C = 138 \Rightarrow 136 - 2B + C = 138 \Rightarrow C - 2B = 2. Buradan C=2B+2C = 2B+2. Toplam denkleminde yerine yaz: B+(2B+2)=443B=42B=14B + (2B+2) = 44 \Rightarrow 3B = 42 \Rightarrow B=14. Son olarak C=30C = 30.
Bulunan AA değeri ve ara denklemler kullanılarak CC değerine ulaşılır.

Anahtar Kavram

Yaş Problemlerinde Zaman Kayması

İpuçları

1
Akın, Bilge ve Cenk'in yaşlarına sırasıyla A, B ve C diyerek üç bilinmeyenli denklem sistemi kurmayı deneyin.
2
'Akın Bilge'nin yaşındayken' demek, zamanı (AB)(A-B) yıl geriye almak demektir. Bu durumda Cenk'in yaşı C(AB)C - (A-B) olur.
3
İlk iki bilgiden CA+B=10C - A + B = 10 ve A+B+C=78A + B + C = 78 denklemlerini elde edersiniz. Bu iki denklemi taraf tarafa toplayarak veya çıkararak AA ile CC arasındaki ilişkiyi basitleştirin.

Daha Fazla Pratik

Benzer mantıkla, yaşları toplamı ve yaş farkları verilen üç kardeşin 5 yıl önceki yaş ortalamasını soran bir soru çözülebilir.

Alternatif Yöntem

Yaş farkı üzerinden çözüm: Akın ve Bilge arasındaki yaş farkına xx diyelim (A=B+xA = B + x). Akın, Bilge'nin yaşındayken (xx yıl önce), Cenk 10 yaşındaydı. Yani Cenk'in bugünkü yaşı C=10+xC = 10 + x. Bugünkü toplam: (B+x)+B+(10+x)=782B+2x=68B+x=34(B+x) + B + (10+x) = 78 \Rightarrow 2B + 2x = 68 \Rightarrow B+x = 34. B+xB+x zaten Akın'ın yaşıdır (A=34A=34). Buradan sonra gelecek zaman denklemine geçilebilir.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 356Soru

Bir süt işleme tesisinde, yağ oranı %3\%3 olan AA kalitesindeki süt ile yağ oranı %6\%6 olan BB kalitesindeki süt karıştırılarak, yağ oranı %4\%4 olan 120120 tonluk homojen bir karışım elde edilmektedir.

Buna göre, bu karışımda kullanılan AA kalitesindeki süt miktarı kaç tondur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 80

Cevap

Karışımda kullanılan A kalitesindeki süt miktarı 80 tondur.
Doğru cevap, karışım problemleri temel prensibi olan 'saf madde dengesi' kurularak bulunur. A sütünün yağ oranı %3, B sütünün %6 ve hedef %4'tür. Hedef oran (4), A'ya (3) daha yakın olduğu için, karışımdan A sütü daha fazla kullanılmalıdır. Denklem 3x+6(120x)=4(120)3x + 6(120-x) = 4(120) şeklinde kurulduğunda sonuç 80 ton olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Değişken tanımlama
A kalitesindeki süte xx ton denilirse, toplam 120 ton olduğu için B kalitesindeki süt (120x)(120-x) ton olur.
İki bilinmeyen yerine tek değişken kullanarak denklemi basitleştirmek için.
2
Madde dengesi denklemini kurma
3x+6(120x)=41203 \cdot x + 6 \cdot (120 - x) = 4 \cdot 120
Karışıma giren toplam saf yağ miktarı, çıkan karışımdaki saf yağ miktarına eşit olmalıdır (Miktar x Yüzde = Saf Madde).
3
Denklemi çözme
3x+7206x=480720480=3x240=3xx=803x + 720 - 6x = 480 \Rightarrow 720 - 480 = 3x \Rightarrow 240 = 3x \Rightarrow x = 80
Bilinmeyeni bularak A sütünün miktarını belirlemek için.

Anahtar Kavram

Karışımlarda saf madde miktarı korunur: (M1%1)+(M2%2)=Mtoplam%son(M_1 \cdot \%_1) + (M_2 \cdot \%_2) = M_{toplam} \cdot \%_{son}. Ayrıca, istenen yüzdeye olan 'uzaklık' ile karışım miktarı ters orantılıdır.

İpuçları

1
Toplam süt miktarı 120 tondur. A tankından alınan miktara xx derseniz, B tankından alınan miktar 120x120-x olur.
2
Saf yağ miktarı üzerinden denklem kurabilirsiniz: (A'nın Miktarı × %3) + (B'nin Miktarı × %6) = (Toplam Miktar × %4).
3
3 ve 6 sayılarının 4 sayısına olan uzaklıklarına bakın (Tahterevalli Yöntemi). 4 sayısı 3'e 1 birim, 6'ya 2 birim uzaktır. Bu, miktarların ters orantılı (2 kata 1 kat) olduğu anlamına gelir.

Daha Fazla Pratik

Karışıma saf su (%0) veya saf madde (%100) eklenmesi durumlarını içeren sorular çözülebilir.

Alternatif Yöntem

Tahterevalli (Denge) Yöntemi:
%3 ----- (1 birim fark) ----- %4 ----- (2 birim fark) ----- %6

Denge noktası (%4), %3'e daha yakın olduğundan, %3'lük kısımdan daha fazla alınmalıdır. Mesafe oranı 1:2 olduğu için, miktar oranı 2:1 olmalıdır.
Toplam 3 parça = 120 ton \Rightarrow 1 parça = 40 ton.
A tankı (2 parça) = 2×40=802 \times 40 = 80 ton.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 357Soru

Bir teknoloji mağazası, maliyeti 300300 TL olan bir bilgisayar faresini %10\%10 kârla satışa sunmuştur. Buna göre, bu bilgisayar faresinin satış fiyatı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 330330

Cevap

Bilgisayar faresinin satış fiyatı 330330 TL'dir.
Ürünün maliyeti olan 300300 TL'nin %10\%10'u hesaplandığında kâr miktarı 3030 TL olarak bulunur. Satış fiyatı, maliyet ile kârın toplamı olduğu için 300+30=330300 + 30 = 330 TL sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Kâr miktarını hesaplayın.
300×10100=30300 \times \frac{10}{100} = 30 TL
Kâr, maliyet fiyatı üzerinden belirlenen yüzde oranında hesaplanır.
2
Kâr miktarını maliyet fiyatına ekleyin.
300+30=330300 + 30 = 330 TL
Satış fiyatı; maliyet fiyatı ile kâr miktarının toplamına eşittir.

Anahtar Kavram

Kâr ve Satış Fiyatı İlişkisi

İpuçları

1
Satış fiyatını bulmak için maliyetin üzerine kâr miktarını eklemeniz gerektiğini unutmayın.
2
Önce 300300 TL'nin %10\%10'unu hesaplayarak kârın kaç TL olduğunu bulun.
3
Bulduğunuz 3030 TL kâr miktarını 300300 TL maliyete ekleyerek toplam satış fiyatına ulaşın.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde, bir ürünün %20\%20 zararla satılması durumunda satış fiyatının nasıl değişeceğini hesaplamayı deneyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Satış fiyatını tek adımda bulmak için maliyeti doğrudan %110\%110 ile çarpabilirsiniz: 300×1,10=330300 \times 1,10 = 330 TL.
Tahmini Süre:45s
Soru 358Soru

Bir çiftçi, tarlasının 25\frac{2}{5}'ine buğday ekmiştir. Buğday ekili alan 120120 dönüm olduğuna göre, tarlanın tamamı kaç dönümdür?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 300

Cevap

Tarlanın tamamı 300300 dönümdür.
Tarlanın tamamı 5 eş parçaya bölündüğünde 2 parçasının 120 dönüm olduğu belirtilmiştir. Bu durumda 1 parça (birim kesir) 120/2=60120 / 2 = 60 dönümdür. Tarlanın tamamı 5 parça olduğu için 60×5=30060 \times 5 = 300 dönüm olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Tarlanın tamamına xx diyerek verilen sözel ifadeyi denkleme dökün.
x25=120x \cdot \frac{2}{5} = 120
Kesir problemlerinde bütünü bulmak için parçanın bütünle olan oran ilişkisi kullanılır.
2
Eşitliğin her iki tarafını düzenleyerek xx değerini yalnız bırakın.
2x=120×52x=6002x = 120 \times 5 \Rightarrow 2x = 600
Bölüm durumundaki 55 sayısı eşitliğin karşı tarafına çarpım olarak geçer.
3
Çarpım durumundaki 22 sayısını bölerek sonuca ulaşın.
x=6002=300x = \frac{600}{2} = 300
Tarlanın tamamını bulmak için toplam değeri paya bölmek gerekir.

Anahtar Kavram

Parçası verilen bir bütünün tamamını bulma

İpuçları

1
Tarlanın 25\frac{2}{5}'i 120120 dönüm ise, tarlayı 5 kutu olarak hayal edin ve 2 kutunun 120120 ettiğini düşünün.
2
Eğer 2 kutu 120120 ediyorsa, 1 kutunun (yani 15\frac{1}{5}'in) kaç dönüm olduğunu bulun.
3
1 kutunun değerini bulduktan sonra, tarlanın tamamını temsil eden 5 kutunun toplam değerini hesaplayın.

Daha Fazla Pratik

Bir dahaki sefere, 'bir sayının 34\frac{3}{4}'ü 60 ise bu sayı kaçtır?' gibi benzer birim kesir problemlerini çözerek hızlanabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 359Soru

Bir tekstil atölyesinde alınan yüklü bir siparişi, A makinesi tek başına 20 saatte, B makinesi ise tek başına 30 saatte dokuyabilmektedir. İki makine siparişi yetiştirmek için aynı anda çalışmaya başlamış, ancak bir süre sonra B makinesi arızalanarak devre dışı kalmıştır. Kalan siparişleri A makinesi 10 saat daha çalışarak tamamladığına göre, B makinesi arızalanmadan önce kaç saat çalışmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 6

Cevap

B makinesi 6 saat çalışmıştır.
B makinesinin çalışma süresi, makinelerin birlikte çalıştığı süreye eşittir. Toplam iş 60 birim kabul edilirse, A'nın hızı 3, B'nin hızı 2 birimdir. A son 10 saatte tek başına 30 birim iş yapmıştır. Geriye kalan 30 birim işi, iki makine başlangıçta birlikte (hızları toplamı 5) yapmıştır. 30/5=630 / 5 = 6 saat bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Yapılacak toplam iş miktarını belirle (EKOK kullan).
EKOK(20, 30) = 60 birim iş.
İşlem kolaylığı sağlamak için saatlerin en küçük ortak katı toplam iş olarak alınır.
2
Makinelerin saatlik çalışma hızlarını (kapasitelerini) hesapla.
A makinesi: 60/20 = 3 birim/saat, B makinesi: 60/30 = 2 birim/saat.
Her makinenin birim zamanda ne kadar iş ürettiğini bulmak gerekir.
3
A makinesinin tek başına çalıştığı sürede yaptığı işi hesapla.
10 saat x 3 birim = 30 birim iş.
Arızadan sonra yapılan iş miktarını toplam işten çıkarmak için.
4
Birlikte yapılan iş miktarını ve süresini bul.
Kalan iş (Birlikte yapılan): 60 - 30 = 30 birim. Ortak Hız: 3 + 2 = 5 birim/saat. Süre: 30 / 5 = 6 saat.
Birlikte çalışılan süre, B makinesinin arızalanmadan önceki çalışma süresidir.

Anahtar Kavram

İşçi problemlerinde yapılan iş, çalışma hızı ile sürenin çarpımına eşittir (W=VtW = V \cdot t). Parçalı çalışmalarda her bölüm ayrı hesaplanır.

İpuçları

1
İşin tamamına makinelerin bitirme sürelerinin ortak katı olan bir sayı vererek (örneğin 60 birim) başlayabilirsiniz.
2
A makinesi son 10 saatte tek başına ne kadar iş yapmıştır? Bu miktarı toplam işten çıkarırsanız, makinelerin başlangıçta birlikte yaptığı işi bulursunuz.
3
Birlikte yapılan iş miktarı 30 birimdir. İki makinenin hızları toplamı saatte 5 birim olduğuna göre, 30 birimlik iş ne kadar sürer?

Alternatif Yöntem

Kesir yöntemi ile: İşin tamamı 1 olsun. Birlikte tt saat, sonra A tek başına 10 saat çalışsın. Denklem: t(120+130)+10(120)=1t(\frac{1}{20} + \frac{1}{30}) + 10(\frac{1}{20}) = 1 şeklinde kurulabilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 360Soru

Bir kamu kurumu, yıllık bütçesini Personel, Yatırım ve Cari Giderler olmak üzere üç temel kaleme ayırmaktadır. Bir önceki yılın bütçe planlamasında;

- Toplam bütçenin %20\%20'si Personel giderlerine,
- Kalan bütçenin %37,5\%37,5'i Yatırım giderlerine,
- Geriye kalan tutar ise Cari Giderlere ayrılmıştır.

Yeni yılda toplam bütçe %26\%26 oranında artırılmıştır. Bu artışla birlikte; Personel ödeneği %25\%25 artırılmış, Yatırım ödeneği ise %10\%10 azaltılmıştır.

Buna göre, yeni yılda Cari Giderler ödeneği bir önceki yıla göre yüzde kaç artmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: %48

Cevap

Cari Giderler ödeneği %48 artmıştır.
Doğru seçenekte, bütçe kalemleri arasındaki 'kalanın yüzdesi' ilişkisi doğru kurulmuş ve her kalemin (Personel, Yatırım) bireysel değişimi toplam bütçedeki değişime doğru yansıtılarak Cari Giderlerin nihai artışı (50 birimden 74 birime) hatasız hesaplanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıç bütçesini 100x olarak belirle ve ilk yılın dağılımını hesapla.
Toplam: 100x. Personel: 20x. Kalan: 80x. Yatırım: 80x'in %37,5'i = 30x. Cari: 100x - (20x + 30x) = 50x.
Yüzde problemlerinde bütünü 100 veya 100x seçmek işlem kolaylığı sağlar. 'Kalanın yüzdesi' ifadesine dikkat edilmelidir.
2
Yeni yılın toplam bütçesini ve değişen kalemlerin yeni değerlerini hesapla.
Yeni Toplam: 126x (%26 artış). Yeni Personel: 20x * 1,25 = 25x. Yeni Yatırım: 30x * 0,90 = 27x (%10 azalış).
Her kalemin kendi değişim oranı üzerinden yeni değerleri bulunur. Azalış için (1 - %azalış) ile çarpılır.
3
Yeni bütçe dengesini kurarak Cari Giderlerin yeni miktarını bul.
Yeni Cari = Yeni Toplam - (Yeni Personel + Yeni Yatırım) = 126x - (25x + 27x) = 126x - 52x = 74x.
Toplam bütçe, alt kalemlerin toplamına eşittir.
4
Cari Giderlerdeki yüzdesel değişimi hesapla.
Eski Cari: 50x, Yeni Cari: 74x. Artış: 24x. Yüzde Artış = (24x / 50x) * 100 = %48.
Değişim oranı = (Fark / İlk Değer) * 100 formülü kullanılır.

Anahtar Kavram

Bütün-Parça İlişkisi ve Kademeli Yüzde Değişimi

İpuçları

1
Başlangıçtaki toplam bütçeyi 100x olarak kabul ederseniz, yüzdeleri hesaplamak çok daha kolay olacaktır.
2
Yatırım giderini hesaplarken 'toplamın' değil, Personel gideri düştükten sonra 'kalanın' %37,5'ini almanız gerektiğini unutmayın. %37,5 kesir olarak 3/8'e eşittir.
3
Yeni durumda Cari Giderler = (Yeni Toplam) - (Yeni Personel + Yeni Yatırım). Yeni Yatırım miktarını bulurken %10 azaltmayı (0,9 ile çarpmayı) unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Bütçe kalemlerinin birbirine oranının verildiği ve toplam bütçe değişmezken kalemler arası aktarımın yapıldığı sorular çözülebilir.

Alternatif Yöntem

Kesir yöntemini kullanarak: Personel = 1/5, Kalan = 4/5. Yatırım = (4/5) * (3/8) = 3/10. Cari = 1 - (1/5 + 3/10) = 1/2. Başlangıçta bütçe 1/2 oranında cari gidere ayrılmıştır. Yeni değerler üzerinden tekrar hesaplama yapılabilir.
Tahmini Süre:2m 30s
ÖncekiSayfa 18 / 21Sonraki
Problemler — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 18 | Examkin