Akut Böbrek Yetmezliği

35 soru

Soru 1Soru

3838 haftalık doğan bir yenidoğan, perinatal asfiksi sonrası gelişen oligüri ve artan azotemi nedeniyle yenidoğan yoğun bakım ünitesinde değerlendirilmektedir. Postnatal 4848. saatte yapılan laboratuvar incelemelerinde elde edilen veriler aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

İncelemeSonuç
Serum Kreatinin1.61.6 mg/dL
İdrar Kreatinin88 mg/dL
Serum Sodyum138138 mEq/L
İdrar Sodyum5555 mEq/L
İdrar Osmolalitesi285285 mOsm/kg H2OH_2O

Bu hastadaki mevcut laboratuvar verileri ve klinik tablo değerlendirildiğinde, böbrek yetmezliğinin en olası patomekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Böbrek parankiminde tübüler epitel hasarı ve sodyum geri emiliminin bozulması

Cevap

Böbrek parankiminde tübüler epitel hasarı ve sodyum geri emiliminin bozulması (Akut Tübüler Nekroz)
Verilen laboratuvar değerlerine göre hesaplanan Fraksiyone Sodyum Ekskresyonu (FENaFE_{Na}) yaklaşık %7.97\%7.97 ve İdrar/Plazma Kreatinin oranı 55 düzeyindedir. Term bir yenidoğanda FENaFE_{Na} değerinin %3\%3'ün üzerinde, idrar/plazma kreatinin oranının ise 101510-15'in altında olması, böbrek tübüllerinin sodyumu geri emme ve idrarı konsantre etme yeteneğini kaybettiğini, yani parankimal (intrinsik) bir hasar olan Akut Tübüler Nekrozun (ATN) geliştiğini gösterir. Perinatal asfiksi bu tablonun en sık nedenlerinden biridir.

Adım Adım Çözüm

1
Fraksiyone Sodyum Ekskresyonu (FENaFE_{Na}) hesaplanır.
FENa=UNa×SCrSNa×UCr×100=55×1.6138×8×100%7.97FE_{Na} = \frac{U_{Na} \times S_{Cr}}{S_{Na} \times U_{Cr}} \times 100 = \frac{55 \times 1.6}{138 \times 8} \times 100 \approx \%7.97
Böbreğin sodyum tutma yeteneğini ve tübüler bütünlüğü değerlendirmek için en duyarlı parametredir.
2
İdrar/Plazma Kreatinin oranı hesaplanır.
U/PCr=8/1.6=5U/P_{Cr} = 8 / 1.6 = 5
İdrarın konsantre edilme kapasitesini ve tübüler fonksiyonu yansıtır.
3
Hesaplanan değerler yenidoğan dönemine özgü eşik değerlerle karşılaştırılır.
Term yenidoğanda FENa>%3FE_{Na} > \%3 ve U/PCr<10U/P_{Cr} < 10 olması parankimal (intrinsik) hasarı destekler.
Yenidoğanların bazal FENaFE_{Na} değerleri büyüklere göre daha yüksek olduğu için (<%1< \%1 yerine <%2.53< \%2.5-3) yaşa özgü değerlendirme kritiktir.
4
Klinik tablo (asfiksi) ile laboratuvar verileri sentezlenir.
Perinatal asfiksi sonrası gelişen isosthenüri ve yüksek sodyum ekskresyonu Akut Tübüler Nekroz (ATN) tanısını kesinleştirir.
Klinik öykü ve biyokimyasal kanıtlar aynı patolojik süreci işaret etmektedir.

Anahtar Kavram

Yenidoğan döneminde akut böbrek hasarı ayrımında Fraksiyone Sodyum Ekskresyonu (FENaFE_{Na}) ve İdrar/Plazma Kreatinin oranının kullanımı.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 2Soru

1010 yaşında, siyanotik doğumsal kalp hastalığı nedeniyle kardiyak kateterizasyon ve anjiyografi yapılan bir çocukta, işlemden 2424 saat sonra idrar miktarında belirgin azalma saptanıyor. Fizik muayenede kan basıncı yaşına göre normal sınırlarda (105/70105/70 mmHg) ölçülüyor; dehidratasyon bulgusu saptanmadığı gibi kalp yetersizliğini düşündürecek hepatomegali veya akciğerde ral duyulmuyor. Laboratuvar incelemesinde serum kreatinin değerinin bazal 0,60,6 mg/dL'den 1,11,1 mg/dL'ye yükseldiği görülüyor. Bu hastanın idrar tetkikinde aşağıdakilerden hangisinin saptanması en olasıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fraksiyonel sodyum ekskresyonunun (FENa) %1'in altında olması

Cevap

Fraksiyonel sodyum ekskresyonunun %1'in altında olması
Kontrast nefropatisi, anjiyografik işlemlerden sonra gelişen ve kreatinin artışıyla karakterize bir tablodur. Patogenezinde renal tübüler epitel hasarı ve şiddetli renal vazokonstriksiyon rol oynar. Bu vazokonstriktif süreç nedeniyle böbrek, prerenal azotemide olduğu gibi sodyumu tutmaya çalışır ve sonuç olarak fraksiyonel sodyum ekskresyonu (FENa) %1'in altında saptanır. Bu özellik, kontrast nefropatisini klasik iskemik veya toksik akut tübüler nekrozdan ayıran önemli bir sınav bilgisidir.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik durumun tanımlanması.
Hastada iyotlu kontrast madde maruziyeti sonrası "Kontrast Nefropatisi" tablosunun geliştiği saptanır.
Anjiyografi sonrası gelişen kreatinin artışı ve oligüri, dehidratasyon veya kalp yetersizliği yokluğunda bu tanıyı öncelikle düşündürür.
2
Kontrast nefropatisinin patofizyolojik özelliklerinin değerlendirilmesi.
Kontrast maddenin renal tübüllere doğrudan toksik etkisinin yanı sıra, şiddetli medüller vazokonstriksiyona yol açtığı anlaşılır.
Bu vazokonstriksiyon, glomerüler filtrasyon hızını azaltırken proksimal tübüllerde sodyum ve su geri emilimini uyarır.
3
İdrar indekslerinin yorumlanması.
Tablo renal bir hasar olmasına rağmen, baskın vazokonstriksiyon nedeniyle idrar indeksleri prerenal azotemiyi taklit eder.
Bu durum sonucunda FENa < %1 ve yüksek idrar osmolalitesi saptanması karakteristiktir.

Anahtar Kavram

Kontrast nefropatisi, renal kökenli bir akut böbrek hasarı olmasına rağmen, patogenezindeki şiddetli vazokonstriktif komponent nedeniyle FENa < %1 ile seyreden nadir istisnalardan biridir.

Daha Fazla Pratik

Akut glomerülonefrit ve pigment nefropatilerinde (rabdomiyoliz) FENa değerlerinin neden düşük saptanabileceğini gözden geçirin.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 3Soru

4 yaşında bir erkek çocuk, 2 gündür süren şiddetli ishal ve kusma sonrası idrar miktarında azalma nedeniyle acil servise getiriliyor. Fizik muayenesinde dehidratasyon bulguları saptanan hastanın yapılan laboratuvar incelemelerinde aşağıdaki sonuçlar elde ediliyor:

ParametreDeğer
Serum Kreatinin2.1mg/dL2.1 mg/dL
Kan Üre Azotu (BUN)64mg/dL64 mg/dL
İdrar Sodyumu12mEq/L12 mEq/L
İdrar Osmolalitesi580mOsm/kg580 mOsm/kg

Bu hastadaki akut böbrek hasarı tablosu için en olası tanı ve beklenen fraksiyone sodyum ekskresyonu (FENaFE_{Na}) değeri aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Prerenal azotemi; FENa<%1FE_{Na} < \%1

Cevap

Prerenal azotemi ve buna eşlik eden %1\%1'in altında bir fraksiyone sodyum ekskresyonu (FENaFE_{Na}) değeridir.
Verilen klinik vaka dehidratasyona bağlı prerenal bir tabloyu temsil etmektedir. İdrar sodyumunun 20mEq/L20 mEq/L'nin altında olması ve idrar osmolalitesinin 500mOsm/kg500 mOsm/kg'ın üzerinde olması, böbreğin konsantrasyon yeteneğinin ve sodyum geri emiliminin korunduğunu gösterir. Bu durumda prerenal azotemi tanısı konur ve fraksiyone sodyum ekskresyonunun (FENaFE_{Na}) %1\%1'den küçük olması beklenir.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik tabloyu değerlendir.
İshal ve kusma öyküsü ile fizik muayene bulguları (dehidratasyon) prerenal bir nedene (sıvı kaybı) işaret etmektedir.
Böbrek yetmezliğinin başlangıç nedenini belirlemek tanı için ilk adımdır.
2
İdrar sodyum ve osmolalite değerlerini yorumla.
İdrar sodyumunun düşük (12mEq/L<2012 mEq/L < 20) ve idrar osmolalitesinin yüksek (580mOsm/kg>500580 mOsm/kg > 500) olması tübüler fonksiyonların sağlam olduğunu gösterir.
Tübüller sağlam olduğunda böbrek, hacmi korumak için sodyumu ve suyu aktif olarak geri emer.
3
Etiyoloji ve beklenen FENaFE_{Na} değerini belirle.
Tablo prerenal azotemidir ve korunan sodyum geri emilimi nedeniyle FENa<%1FE_{Na} < \%1 olması beklenir.
Prerenal azotemi ve intrinsik renal hasar (ATN) arasındaki en önemli ayırıcı fark tübüler fonksiyonların durumudur.

Anahtar Kavram

Prerenal azotemi ile Akut Tübüler Nekroz (ATN) ayrımında idrar indekslerinin (özellikle FENaFE_{Na} ve idrar osmolalitesi) kullanımı.

Daha Fazla Pratik

Akut böbrek hasarı olan bir hastada idrar sedimentinde 'çamur rengi' granüler silindirlerin görülmesinin hangi tanıyı desteklediğini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4Soru

99 yaşında bir kız çocuk, yaygın vücut ağrısı ve yüksek ateş nedeniyle acil servise başvuruyor. Fizik muayenesinde kan basıncı 85/5085/50 mmHg, nabız 135135/dakika, ateş 39.2C39.2^{\circ}C ve kapiller dolum zamanı 44 saniye olarak saptanıyor. Septik şok ön tanısıyla yoğun bakım ünitesine yatırılan hastanın takibinde idrar miktarının 0.30.3 mL/kg/saat'e düştüğü gözleniyor.

Hastanın laboratuvar değerleri aşağıda verilmiştir:

ParametreDeğer
Serum Kreatinin1.81.8 mg/dL (Bazal: 0.60.6 mg/dL)
Serum Üre8282 mg/dL
İdrar Sodyumu (UNaU_{Na})1212 mEq/L
İdrar Osmolalitesi610610 mOsm/kg
Fraksiyonel Sodyum Ekskresyonu (FENaFE_{Na})%0.7\%0.7

Bu klinik ve laboratuvar bulgularına göre, hastadaki akut böbrek hasarının en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Prerenal azotemi

Cevap

Prerenal azotemi
Septik şoka bağlı perfüzyon bozukluğu olan hastada, idrarın konsantre edilebilmesi (osmolalite >500> 500 mOsm/kg) ve sodyumun etkin şekilde geri emilmesi (FENa<%1FE_{Na} < \%1 ve idrar sodyumu <20< 20 mEq/L) tübüler fonksiyonların sağlam olduğunu gösterir. Bu bulgular bütünüyle prerenal azotemi tanısını destekler.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik tabloyu değerlendir.
Hastada hipotansiyon, taşikardi ve uzamış kapiller dolum zamanı (septik şok) mevcuttur, bu da böbrek perfüzyonunun azaldığını düşündürür.
Prerenal akut böbrek hasarının temel nedeni renal kan akımının azalmasıdır.
2
Fraksiyonel sodyum ekskresyonunu (FENaFE_{Na}) yorumla.
FENa=%0.7FE_{Na} = \%0.7 (yani <%1< \%1).
Düşük FENaFE_{Na}, böbrek tübüllerinin sodyumu geri emme yeteneğinin (fonksiyonunun) sağlam olduğunu gösterir.
3
İdrar osmolalitesini ve idrar sodyumunu değerlendir.
İdrar osmolalitesi 610610 mOsm/kg (>500> 500) ve idrar sodyumu 1212 mEq/L (<20< 20).
Bu değerler böbreğin idrarı konsantre edebildiğini ve sodyumu koruyabildiğini teyit eder; bu durum prerenal azotemi için tipiktir.

Anahtar Kavram

Prerenal azotemi ile Akut Tübüler Nekroz (ATN) ayrımında idrar indekslerinin (FENaFE_{Na} ve idrar osmolalitesi) kullanımı.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru

Üç yaşında bir erkek çocuk, üç gündür devam eden şiddetli ishal ve kusma şikayetiyle acil servise getiriliyor. Fizik muayenesinde turgor ve tonus azalmış, göz küreleri çökmüş ve mukozaları kuru saptanıyor. Son 12 saattir idrar çıkışı belirgin azalan hastanın laboratuvar incelemesinde serum kreatinin düzeyi yaş sınırının üzerinde bulunuyor. Bu hastada mevcut tablonun prerenal azotemi olduğunu destekleyen laboratuvar bulgusu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fraksiyone sodyum ekskresyonunun (FENa) %1'den küçük olması

Cevap

Fraksiyone sodyum ekskresyonunun (FENa) %1'den küçük olması
Prerenal azotemide böbrek dokusu (tübüller) henüz hasar görmemiştir. Vücuttaki volüm kaybına yanıt olarak böbrekler sodyumu ve suyu tutmaya çalışır. Bu nedenle idrar sodyumu 20 mEq/L'nin altında, fraksiyone sodyum ekskresyonu (FENa) ise %1'in altında bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik tablonun değerlendirilmesi
Hastada dehidratasyon bulguları (ishal, kusma, turgor azalması) ve oligüri mevcuttur.
Sıvı kaybına bağlı böbrek perfüzyonunun azalması en olası ön tanıyı prerenal azotemi yapar.
2
Böbreğin fizyolojik yanıtının analizi
Tübüller sağlam olduğu için azalmış perfüzyona yanıt olarak sodyum ve su maksimum düzeyde geri emilir.
Sağlam tübüler fonksiyon, idrarın konsantre edilmesini ve sodyumun korunmasını sağlar.
3
Laboratuvar parametrelerinin karşılaştırılması
FENa < %1 olması, idrar sodyumunun < 20 mEq/L olması ve idrar osmolalitesinin > 500 mOsm/kg olması prerenal durumu kanıtlar.
Bu değerler böbreğin perfüzyon eksikliğine rağmen işlevsel olarak normal olduğunu gösterir.

Anahtar Kavram

Prerenal azotemi ve Akut Tübüler Nekroz (ATN) ayrımı
Soru 6Soru

İki gündür devam eden ağır kusma ve ishal sonrası idrar miktarında azalma saptanan 33 yaşındaki bir erkek çocuğun laboratuvar tetkiklerinde serum kreatinin düzeyi yüksek bulunmuştur. Hastanın idrar indeksleri aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

İndeksDeğer
İdrar Sodyumu1212 mEq/L
İdrar Osmolalitesi650650 mOsm/kg
Fraksiyone Sodyum Ekskresyonu (FENa)%0.40.4
İdrar / Plazma Kreatinin Oranı4545

Bu klinik ve laboratuvar bulgularına göre, hastadaki böbrek yetmezliğinin en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Prerenal azotemi

Cevap

Prerenal azotemi
Verilen idrar indeksleri (İdrar Sodyumu <20< 20 mEq/L, İdrar Osmolalitesi >500> 500 mOsm/kg ve FENa << %1) böbreğin perfüzyonunun azaldığını ancak tübüler fonksiyonların (sodyum emilimi ve su tutulumu) tamamen korunduğunu gösterir. Bu tablo dehidratasyona bağlı gelişen prerenal azotemi için karakteristiktir.

Adım Adım Çözüm

1
İdrar sodyum düzeyini değerlendir
İdrar sodyumunun 1212 mEq/L (<20< 20 mEq/L) olması
Böbreğin sodyumu geri emme yeteneğinin (tübüler fonksiyonun) korunduğunu gösterir.
2
İdrar osmolalitesini analiz et
İdrar osmolalitesinin 650650 mOsm/kg (>500> 500 mOsm/kg) olması
Böbreğin idrarı konsantre edebildiğini ve tübüllerin sağlam olduğunu kanıtlar.
3
Fraksiyone sodyum ekskresyonunu (FENa) yorumla
FENa değerinin %0.40.4 (%11'den küçük) olması
Prerenal azotemi tanısı için en güvenilir idrar indeksi bulgusudur.

Anahtar Kavram

Prerenal azotemide böbrek tübüler fonksiyonları sağlamdır; bu durum düşük FENa (%11 altı) ve yüksek idrar osmolalitesi (500500 mOsm/kg üstü) ile karakterizedir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 7Soru

66 yaşında, steroid dirençli nefrotik sendrom tanısıyla izlenen bir kız çocuk, anazarka tarzı ödem nedeniyle hastaneye yatırılarak tedaviye alınıyor. İntravenöz 22 mg/kg/gün dozunda furosemid başlanan hastanın izleminin 4848. saatinde vücut ağırlığının 2,52,5 kg azaldığı, ancak idrar çıkışının 0,40,4 mL/kg/saat düzeyine gerilediği ve serum kreatinin değerinin 0,40,4 mg/dL'den 1,21,2 mg/dL'ye yükseldiği saptanıyor.

Laboratuvar incelemesinde; serum Na:135Na: 135 mEq/L, idrar Na:9Na: 9 mEq/L, serum kreatinin: 1,21,2 mg/dL, idrar kreatinin: 8080 mg/dL ve idrar osmolalitesi: 580580 mOsm/kg olarak bulunuyor.

Bu klinik tablo ve laboratuvar bulgularına göre, hastada gelişen akut böbrek hasarının en olası mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Prerenal azotemi

Cevap

Prerenal azotemi
Doğru yanıt olan seçenek, hastadaki laboratuvar bulgularıyla tam uyumludur. Hesaplanan fraksiyonel sodyum ekskresyonunun %0,1\%0,1 olması (<%1< \%1) ve idrar osmolalitesinin 500500 mOsm/kg üzerinde olması, böbrek parankiminin sağlam olduğunu ancak perfüzyonun azaldığını gösterir. Klinik öyküdeki hızlı kilo kaybı ve diüretik kullanımı da intravasküler volüm azalmasını desteklemektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Fraksiyonel sodyum ekskresyonunu (FENaFE_{Na}) hesapla.
FENa=(UNa×PCrPNa×UCr)×100=(9×1,2135×80)×100=0,1%FE_{Na} = (\frac{U_{Na} \times P_{Cr}}{P_{Na} \times U_{Cr}}) \times 100 = (\frac{9 \times 1,2}{135 \times 80}) \times 100 = 0,1\%
Prerenal ve renal ayrımı için en duyarlı parametrelerden biridir.
2
İdrar osmolalitesini ve sodyum değerini değerlendir.
İdrar osmolalitesi 580580 mOsm/kg (>500> 500) ve İdrar Na:9Na: 9 mEq/L (<20< 20).
Yüksek osmolalite ve düşük sodyum, böbreğin idrarı konsantre etme ve sodyumu tutma yeteneğinin (tübüler fonksiyonların) sağlam olduğunu kanıtlar.
3
Klinik tabloyu laboratuvar bulgularıyla birleştir.
Agresif diüretik tedavisi sonucu intravasküler volüm azalmış ve prerenal azotemi gelişmiştir.
Nefrotik sendromlu hastalarda aşırı diürez, halihazırda düşük olan efektif arteriyel volümü daha da azaltarak perfüzyonu bozabilir.

Anahtar Kavram

Prerenal azotemide böbrek tübülleri sağlamdır; bu nedenle sodyumu tutmaya (FENa<FE_{Na} < %1) ve idrarı konsantre etmeye (UOsm>500U_{Osm} > 500 mOsm/kg) çalışır.

Daha Fazla Pratik

Prerenal azotemi ile ATN ayrımında kullanılan diğer indeksleri (BUN/Kreatinin oranı, idrar sedimenti bulguları) gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 8Soru

1212 yaşında, dilate kardiyomiyopati tanısıyla izlenen ve dekompanse kalp yetersizliği nedeniyle hastaneye yatırılan bir çocukta, tedavi amacıyla intravenöz furosemid infüzyonu başlanıyor. Yatışının 22. gününde idrar miktarının belirgin azaldığı fark edilen hastanın laboratuvar incelemesinde serum kreatinin düzeyinin 0.70.7 mg/dL'den 2.32.3 mg/dL'ye yükseldiği, kan üre azotunun (BUN) ise 6565 mg/dL olduğu saptanıyor. Fizik muayenede yaygın periferik ödemine rağmen kan basıncının 82/5082/50 mmHg (düşük), kalp hızının 130130/dakika (taşikardik) ve ekstremitelerinin soğuk olduğu gözleniyor. İdrar analizinde idrar sodyumu (UNaU_{Na}) 4444 mEq/L, fraksiyonel sodyum ekskresyonu (FENaFE_{Na}) ise %1.8\%1.8 olarak hesaplanıyor.

Bu hastada furosemid kullanımına bağlı olarak yanıltıcı sonuç verebilen sodyum bazlı indeksler yerine, mevcut tablonun prerenal bir nedene (düşük efektif arteriyel hacim) bağlı olduğunu kanıtlamak için kullanılması gereken en uygun laboratuvar parametresi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fraksiyonel üre ekskresyonu (FEUreaFE_{Urea})

Cevap

Fraksiyonel üre ekskresyonu (FEUreaFE_{Urea}) hesaplanması
Fraksiyonel üre ekskresyonu (FEUreaFE_{Urea}), diüretik tedavisi alan hastalarda prerenal azotemiyi Akut Tübüler Nekrozdan (ATN) ayırt etmede en güvenilir parametredir. Loop diüretikleri sodyumun geri emilimini bozarak FENaFE_{Na} değerini yanıltıcı şekilde yükseltirken, üre geri emilimi proksimal tübülde devam eder. FEUreaFE_{Urea} değerinin %35\%35'in altında olması, böbrek perfüzyonunun azaldığını ve tübüler fonksiyonların (özellikle proksimal tübül) korunduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik durumun analizi
Hastada kalp yetersizliği ve diüretik kullanımı zemininde Akut Böbrek Hasarı (ABH) gelişmiştir.
Serum kreatinin bazal değerin 33 katından fazla artmıştır.
2
Diüretik etkisinin değerlendirilmesi
Furosemid, Henle kulpunun çıkan kalın kolundaki sodyum geri emilimini inhibe eder.
Bu durum, hasta prerenal evrede olsa dahi idrar sodyumunun ve FENaFE_{Na} değerinin yapay olarak yükselmesine neden olur.
3
Üre metabolizmasının incelenmesi
Üre geri emilimi büyük oranda proksimal tübülde gerçekleşir ve diüretiklerden (loop diüretikleri) etkilenmez.
Prerenal azotemide su tutulumu ile birlikte üre geri emilimi arttığından fraksiyonel üre ekskresyonu düşer.
4
Karar verme
FEUrea<%35FE_{Urea} < \%35 olması prerenal azotemiyi destekler.
Bu parametre, diüretik alan hastalarda prerenal ayrımı için altın standarttır.

Anahtar Kavram

Diüretik alan hastalarda prerenal ABH ve ATN ayrımında FENaFE_{Na} güvenilir değildir; proksimal tübül fonksiyonlarını yansıtan FEUreaFE_{Urea} tercih edilmelidir.

İpuçları

1
Loop diüretiklerinin etki mekanizmasını ve hangi elektrolitin atılımını doğrudan artırdığını hatırlayın.
2
Prerenal azotemide böbrekler suyu ve tuzu tutmaya çalışır; ancak bir ilaç bu tutulumu engelliyorsa başka hangi solütün geri emilimine bakılabilir?
3
Üre geri emilimi proksimal tübülde gerçekleşir ve furosemid gibi ilaçlardan etkilenmez; bu nedenle ekskresyonunun düşük olması prerenal perfüzyon düşüklüğünü gösterir.

Daha Fazla Pratik

Prerenal ABH ve ATN ayrımında kullanılan diğer indekslerin (BUN/Kreatinin oranı, U/PU/P Kreatinin) diüretiklerden nasıl etkilendiğini inceleyin.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 9Soru

66 yaşında bir erkek çocuk, vücut yüzey alanının %25\%25'ini kapsayan haşlanma yanığı nedeniyle yatışının 22. gününde idrar miktarında azalma (0.4 mL/kg/saat0.4\text{ mL/kg/saat}) nedeniyle değerlendiriliyor. Fizik muayenesinde taşikardik ve mukoza kuruluğu saptanan hastanın laboratuvar incelemelerinde; serum kreatinin 1.2 mg/dL1.2\text{ mg/dL} (bazal: 0.5 mg/dL0.5\text{ mg/dL}), BUN 45 mg/dL45\text{ mg/dL}, idrar sodyumu 12 mEq/L12\text{ mEq/L}, idrar osmolalitesi 620 mOsm/kg620\text{ mOsm/kg} ve fraksiyonel sodyum ekskresyonu (FENaFE_{Na}) %0.5\%0.5 olarak saptanıyor. Bu bulgulara göre, hastada gelişen akut böbrek hasarının en olası mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Prerenal azotemi

Cevap

Hastanın klinik ve laboratuvar bulguları böbrek perfüzyonunun azaldığını ancak tübüler fonksiyonların korunduğunu gösteren prerenal azotemi ile uyumludur.
Doğru seçenek olan prerenal azotemi, böbreğin kendisine ait bir yapısal hasar olmadan, renal kan akımının azalmasına bağlı olarak gelişen fonksiyonel bir yetmezliktir. Hastadaki %0.5 FENa değeri böbreğin sodyumu etkin bir şekilde geri emdiğini, 620 mOsm/kg osmolalite ise idrarı konsantre edebildiğini kanıtlar; bu durum sağlam tübüler fonksiyonun işaretidir.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik tabloyu değerlendir
Yanık hastasında intravasküler volüm azalması ve dehidrasyon mevcuttur.
Ciddi yanıklar, plazma sızıntısı ve buharlaşma yoluyla belirgin sıvı kaybına yol açarak renal perfüzyonu azaltır.
2
İdrar indekslerini (FENa, Osmolalite) yorumla
FENa<%1FE_{Na} < \%1 ve idrar osmolalitesi >500 mOsm/kg> 500\text{ mOsm/kg} olarak bulundu.
Böbrek tübüllerinin sodyumu geri emme (düşük FENa) ve idrarı konsantre etme (yüksek osmolalite) yeteneğinin korunmuş olması, hasarın renal doku düzeyinde (ATN) değil, perfüzyon düzeyinde (prerenal) olduğunu gösterir.
3
BUN/Kreatinin oranını kontrol et
Oran 45/1.2=37.545 / 1.2 = 37.5 olarak hesaplandı.
Prerenal durumlarda ürenin pasif geri emilimi arttığı için bu oranın 2020'den büyük olması beklenen bir bulgudur.

Anahtar Kavram

Pediatrik hastalarda dehidrasyon veya yanık sonrası gelişen oligürik akut böbrek hasarında, idrar indeksleri (FENa < %1, Uosm > 500) prerenal azotemiyi intrinsik hasardan ayırır.

Alternatif Yöntem

Sadece BUN/Kreatinin oranının 20'den büyük olmasına bakarak da prerenal ayrımına hızlıca odaklanılabilir, ancak kesin tanı için her zaman idrar indeksleri ile klinik bulgular birleştirilmelidir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru

Beş yaşında bir kız çocuk, üç gündür devam eden şiddetli kusma ve ishal şikayetleri sonrası idrar miktarında belirgin azalma olması nedeniyle acil servise getiriliyor. Fizik muayenesinde dehidratasyon bulguları saptanan hastanın laboratuvar incelemesinde serum kreatinin düzeyinde artış saptanıyor.

Bu hastada mevcut tablonun prerenal akut böbrek hasarına bağlı olduğunu gösteren en karakteristik laboratuvar bulgusu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fraksiyonel sodyum ekskresyonunun (FENa) %1'den küçük olması

Cevap

Fraksiyonel sodyum ekskresyonunun (FENa) %1'den küçük olması
Gastroenterit gibi dehidratasyon durumlarında gelişen prerenal akut böbrek hasarında, böbrekler azalan perfüzyona yanıt olarak sodyumu ve suyu korumaya çalışır. Sağlam tübüler fonksiyonlar sayesinde sodyum geri emilimi artar, bu da fraksiyonel sodyum ekskresyonunun (FENa) %1'in altında saptanmasına yol açar. Bu bulgu, tablonun parankimal bir hasardan (ATN) ziyade fonksiyonel bir yetersizlik (prerenal) olduğunu gösteren en güçlü kanıttır.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik tabloyu değerlendir
Gastroenterit ve dehidratasyon öyküsü olan çocukta oligüri ve kreatinin artışı, akut böbrek hasarını (ABH) düşündürür.
Dehidratasyon, çocuklarda prerenal ABH'nin en sık nedenidir.
2
Prerenal ve renal (ATN) ayrımı için patofizyolojiyi hatırla
Prerenal durumda tübüller sağlamdır ve sodyum geri emilimi maksimumdur. ATN'de ise tübüler hasar nedeniyle sodyum geri emilemez.
Tübüler fonksiyonların korunup korunmadığını anlamak için idrar indeksleri kullanılır.
3
İdrar indekslerini karşılaştır
Prerenal ABH'de FENa <%1< \%1 ve idrar sodyumu <20< 20 mEq/L beklenirken, ATN'de FENa >%1> \%1 (genellikle >%2> \%2) ve idrar sodyumu >40> 40 mEq/L beklenir.
FENa, böbrek perfüzyonu ile tübüler hasarı ayırt etmede en güvenilir parametrelerden biridir.

Anahtar Kavram

Prerenal akut böbrek hasarında sağlam tübüler fonksiyonlar sayesinde sodyumun geri emilmesi ve idrarla atılımının azalması (FENa < %1).
Tahmini Süre:45s
Soru 11Soru

33 yaşında bir kız çocuk, 22 gündür devam eden şiddetli ishal ve kusma şikayetleri sonrası idrar miktarında belirgin azalma nedeniyle acil servise getiriliyor. Fizik muayenesinde letarjik görünümde olan hastanın göz küreleri çökmüş, turgor ve tonusu azalmış saptanıyor. Kan basıncı 80/50 mmHg80/50\text{ mmHg}, kalp hızı 155/dk155/\text{dk} ölçülüyor. Laboratuvar incelemesinde serum kreatinin düzeyi 2.8 mg/dL2.8\text{ mg/dL}, kan üre azotu (BUN) 72 mg/dL72\text{ mg/dL} bulunuyor. İdrar tetkikinde idrar sodyumu 48 mEq/L48\text{ mEq/L} ve idrar osmolalitesi 290 mOsm/kg290\text{ mOsm/kg} olarak saptanıyor.

Bu bulgular ışığında, hastadaki klinik tablo ve eşlik etmesi beklenen diğer laboratuvar bulgusu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akut tübüler nekroz gelişmiştir; fraksiyonel sodyum ekskresyonunun (FENa) %2’den büyük olması beklenir.

Cevap

Hastada dehidratasyona bağlı iskemik süreç sonucunda Akut Tübüler Nekroz (ATN) gelişmiştir; bu tabloyu destekleyen laboratuvar bulgusu fraksiyonel sodyum ekskresyonunun (FENa) %2’den büyük olmasıdır.
Vakada verilen idrar sodyumunun 40 mEq/L40\text{ mEq/L} üzerinde olması ve idrar osmolalitesinin düşük (290 mOsm/kg290\text{ mOsm/kg}) olması, böbreğin sodyum tutma ve idrarı konsantre etme yeteneğini kaybettiğini, yani tübüler hasarın (ATN) geliştiğini gösterir. Bu durumda fraksiyonel sodyum ekskresyonunun (FENa) çocuklarda %2\%2'nin üzerinde olması beklenen bir bulgudur.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik ve laboratuvar verilerini değerlendir.
Ciddi dehidratasyon bulguları, yüksek kreatinin ve BUN değerleri ile akut böbrek hasarı tanısı konur.
Dehidratasyon, çocuklarda prerenal AKI'nin en sık nedenidir ancak uzarsa ATN'ye ilerleyebilir.
2
İdrar indekslerini yorumla (İdrar Na: 48, İdrar Osm: 290).
İdrar sodyumunun 40 mEq/L üzerinde olması ve idrarın plazma osmolalitesine yakın olması (izostenüri), tübüler fonksiyonun bozulduğunu gösterir.
Prerenal durumda böbrek sodyum tutmaya ve idrarı konsantre etmeye çalışırken, ATN'de bu yetenek kaybolur.
3
FENa değerini tahmin et.
Tübüler hasar varlığında sodyum geri emilemediği için FENa %2'nin üzerine çıkar.
FENa, prerenal (%1 altı) ve renal (%2 üstü) ayrımında en güvenilir parametrelerden biridir.

Anahtar Kavram

Akut Böbrek Yetmezliğinde Prerenal ve Renal (ATN) Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Farklı yaş gruplarında (örneğin yenidoğanlarda) prerenal azotemi için FENa sınır değerlerinin nasıl değiştiğini gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 12Soru

1212 yaşında bir kız çocuk, geçirdiği majör abdominal cerrahi sonrası post-operatif 22. günde idrar miktarında belirgin azalma (0.3 mL/kg/saat0.3\text{ mL/kg/saat}) saptanması üzerine değerlendiriliyor. Fizik muayenesinde kan basıncı 85/50 mmHg85/50\text{ mmHg}, nabız 120/dk120/\text{dk} ve mukozaları kuru olarak bulunuyor.

Hastanın laboratuvar bulguları aşağıdadır:

İncelemeSonuç
Serum Kreatinin1.6 mg/dL1.6\text{ mg/dL} (bazal: 0.6 mg/dL0.6\text{ mg/dL})
Fraksiyone Sodyum Ekskresyonu (FENa\text{FE}_{\text{Na}})%0.5\%0.5
İdrar Osmolalitesi600 mOsm/kg H2O600\text{ mOsm/kg } \text{H}_2\text{O}
İdrar SedimentiBirkaç hyalen silendir

Bu hastadaki akut böbrek hasarının en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Prerenal azotemi

Cevap

Prerenal azotemi
Doğru seçenek olan prerenal azotemi, hastanın klinik hipovolemi bulguları (düşük kan basıncı, taşikardi, dehidratasyon) ve tübüler fonksiyonların sağlam olduğunu gösteren laboratuvar verileriyle uyumludur. FENa\text{FE}_{\text{Na}} değerinin %1\%1'den küçük olması ve idrar osmolalitesinin 500 mOsm/kg H2O500\text{ mOsm/kg } \text{H}_2\text{O} üzerinde olması, böbreğin sodyumu etkin bir şekilde geri emdiğini ve idrarı konsantre edebildiğini kanıtlar; bu durum tipik olarak prerenal tablolarda görülür.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik tablonun değerlendirilmesi
Hipotansiyon (85/50 mmHg85/50\text{ mmHg}), taşikardi (120/dk120/\text{dk}) ve kuru mukozalar hastada belirgin bir hipovolemi/dehidratasyon olduğunu gösterir.
Akut böbrek hasarı olan bir hastada volüm durumu, prerenal ve renal ayrımı için ilk basamaktır.
2
Üriner indekslerin analizi
FENa\text{FE}_{\text{Na}}'nın %1\%1'in altında olması (%0.5\%0.5) ve idrar osmolalitesinin 500 mOsm/kg500\text{ mOsm/kg}'dan büyük olması (600600) saptanmıştır.
Bu değerler böbrek tübüllerinin sodyumu tutma ve idrarı konsantre etme yeteneğinin (yani fonksiyonunun) korunduğunu gösterir.
3
Ayırıcı tanının yapılması
Fonksiyonel böbrek yetmezliği olan prerenal azotemi tanısı konulur.
Parankimal hasar (ATN) olsaydı, tübüller sodyumu geri ememezdi ve idrar dilüe kalırdı.

Anahtar Kavram

Prerenal azotemi ve Akut Tübüler Nekroz (ATN) ayırıcı tanısında idrar indekslerinin (FENa\text{FE}_{\text{Na}} ve Osmolalite) kullanımı.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 13Soru

77 yaşında bir erkek çocuk, perforasyonla giden komplike apandisit sonrası gelişen septik şok tablosuyla çocuk yoğun bakım ünitesinde izlenmektedir. Hastanın takibinde son 1212 saattir idrar miktarının 0.3 mL/kg/saat0.3 \text{ mL/kg/saat}'e düştüğü ve intravenöz sıvı resüsitasyonuna rağmen oligürinin devam ettiği görülüyor.

Hastanın güncel laboratuvar bulguları aşağıda verilmiştir:

TetkikSonuç
Serum sodyum136 mEq/L136 \text{ mEq/L}
Serum kreatinin2.4 mg/dL2.4 \text{ mg/dL} (Bazal: 0.5 mg/dL0.5 \text{ mg/dL})
İdrar sodyumu48 mEq/L48 \text{ mEq/L}
İdrar kreatinini24 mg/dL24 \text{ mg/dL}
İdrar ozmolalitesi280 mOsm/kg280 \text{ mOsm/kg}

Bu verilere dayanarak, hastadaki böbrek yetmezliğinin en olası tanısı ve beklenen idrar sedimenti bulgusu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akut tübüler nekroz - Kirli kahverengi granüler silindirler

Cevap

Hastanın klinik ve laboratuvar bulguları Akut Tübüler Nekroz (ATN) ile uyumludur ve sedimentte kirli kahverengi granüler silindirler beklenir.
Verilen laboratuvar değerlerinde FENa'nın >%2> \%2 olması, idrar ozmolalitesinin plazma ozmolalitesine yakın (izostenürik) olması ve idrar/plazma kreatinin oranının <20< 20 olması kesin olarak intrensek böbrek yetmezliğini (ATN) işaret eder. Septik şok gibi ağır hipoperfüzyon durumlarında prerenal tablo hızla ATN'ye ilerleyebilir. ATN'nin en tipik sediment bulgusu ise 'muddy brown' olarak bilinen kirli kahverengi granüler silindirlerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Fraksiyone sodyum ekskresyonunun (FENa) hesaplanması.
FENa=UNa×PCrPNa×UCr×100=48×2.4136×24×100%3.52FENa = \frac{U_{Na} \times P_{Cr}}{P_{Na} \times U_{Cr}} \times 100 = \frac{48 \times 2.4}{136 \times 24} \times 100 \approx \%3.52
FENa, prerenal azotemi ile intrensek böbrek yetmezliğini (ATN) ayırt etmede en duyarlı indekstir.
2
İdrar ozmolalitesi ve İdrar/Plazma kreatinin oranının değerlendirilmesi.
İdrar ozmolalitesi 280 mOsm/kg280 \text{ mOsm/kg} (izostenüri) ve İdrar/Plazma kreatinin oranı 1010 (<20< 20).
Böbreğin idrarı konsantre edememesi tübüler hasarın (ATN) kanıtıdır.
3
Klinik tablo ve sediment bulgusunun eşleştirilmesi.
Septik şoka bağlı gelişen ATN tablosunda idrar sedimentinde kirli kahverengi (çamur rengi) granüler silindirler görülür.
Tübüler epitel hücrelerinin dökülmesi ve nekrozu bu karakteristik silindirlerin oluşmasına neden olur.

Anahtar Kavram

Akut böbrek yetmezliğinde prerenal ve intrensek (ATN) ayrımı idrar indeksleri (FENa, ozmolalite) ve sediment bulguları ile yapılır.

Alternatif Yöntem

FENa hesaplamak yerine İdrar/Plazma Kreatinin oranına bakılabilir. Oranın 1010 çıkması (<20< 20 olması) tübüler hasarı ve ATN'yi pratik olarak doğrular.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 14Soru

55 yaşında bir kız çocuk, kistik fibrozis alevlenmesi nedeniyle hastanede yatırılarak intravenöz seftazidim ve gentamisin tedavisi başlanmıştır. Tedavinin 8.8. gününde hastanın kan basıncı normal sınırlarda ve hidrasyonu yeterli olmasına rağmen, serum kreatinin düzeyinin 0.40.4 mg/dLmg/dL'den 1.41.4 mg/dLmg/dL'ye yükseldiği saptanıyor. Hastanın idrar çıkışında azalma gözlenmiyor (non-oligürik). Yapılan tetkiklerinde; idrar sodyumu 5555 mEq/LmEq/L, idrar osmolalitesi 290290 mOsm/kgmOsm/kg H2OH_2O ve fraksiyonel sodyum ekskresyonu (FENaFENa) %2.5\%2.5 olarak hesaplanıyor. İdrar mikroskopisinde çamur rengi granüler silindirler saptanıyor. Bu klinik tablo için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akut tübüler nekroz

Cevap

Klinik ve laboratuvar bulguları (gentamisin kullanımı, non-oligürik seyir, yüksek FENaFENa, düşük idrar osmolalitesi ve çamur rengi granüler silindirler) akut tübüler nekroz (ATN) tanısını doğrulamaktadır.
Vakadaki çocukta nefrotoksik bir ajan olan gentamisin kullanımı mevcuttur. Tedavinin 8.8. gününde kreatinin artışıyla birlikte idrar sodyumunun yüksek olması (>40>40 mEq/LmEq/L), FENaFENa değerinin %1\%1 üzerinde olması (%2.5\%2.5) ve idrarın konsantre edilememesi (<350<350 mOsm/kgmOsm/kg) renal parankimal hasarı gösterir. İdrar mikroskopisinde görülen çamur rengi granüler silindirler akut tübüler nekroz (ATN) için tipik bulgudur.

Adım Adım Çözüm

1
Hastanın ilaç öyküsü ve klinik durumunu değerlendir.
Hasta nefrotoksik potansiyeli yüksek bir aminoglikozid olan gentamisin almaktadır ve hemodinamisi stabildir.
Nefrotoksik ilaçlar renal (intrinsik) böbrek yetmezliğinin en önemli nedenlerindendir.
2
İdrar indekslerini (FENaFENa ve osmolalite) yorumla.
FENaFENa değeri %2.5\%2.5 (>%1>\%1) ve idrar osmolalitesi 290290 mOsm/kgmOsm/kg (izostenürik) olarak saptanmıştır.
Tübüler hasar geliştiğinde böbreğin sodyum tutma ve idrarı konsantre etme yeteneği bozulur; bu durum prerenal tablodan ayrımda kritiktir.
3
İdrar sedimenti bulgularını analiz et.
Çamur rengi (muddy brown) granüler silindirler görülmüştür.
Bu silindirler, dökülen tübüler epitel hücrelerinin kalıntılarından oluşur ve ATN için patognomonik kabul edilir.
4
Klinik seyri (non-oligürik durum) değerlendir.
İdrar çıkışının azalmaması aminoglikozid toksisitesinde sık görülen bir özelliktir.
Aminoglikozidlerin neden olduğu ATN tipik olarak tedavinin 510.5-10. günlerinde ortaya çıkar ve genellikle non-oligüriktir.

Anahtar Kavram

İlaca bağlı (aminoglikozid) akut tübüler nekrozun prerenal azotemiden idrar indeksleri ve sediment bulguları ile ayrımı.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 15Soru

77 yaşında bir erkek çocuk, geçirdiği majör abdominal cerrahi sonrası gelişen hipotansiyon nedeniyle yoğun bakım ünitesinde izleme alınıyor. Ameliyat sonrası 2424. saatte idrar çıkışının 0.30.3 ml/kg/saat düzeyine düştüğü ve serum kreatinin düzeyinin 1.81.8 mg/dL (bazal: 0.60.6 mg/dL) olduğu saptanıyor. Hastanın yapılan laboratuvar incelemeleri sonucunda saptanan idrar indeksleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

TetkikSonuç
İdrar Sodyumu (UNaU_{Na})1212 mEq/L
İdrar Osmolalitesi600600 mOsm/kg
Fraksiyone Sodyum Ekskresyonu (FENaFE_{Na})%0.6\%0.6

Bu verilere göre, hastadaki akut böbrek yetmezliğinin en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Prerenal azotemi

Cevap

Prerenal azotemi
Verilen laboratuvar bulgularında düşük idrar sodyumu (<20< 20 mEq/L), yüksek idrar osmolalitesi (>500> 500 mOsm/kg) ve %1\%1'in altında hesaplanan fraksiyone sodyum ekskresyonu (FENaFE_{Na}) mevcuttur. Bu indeksler, böbrek tübüllerinin sodyumu tutma ve suyu geri emme yeteneğinin (idrarı konsantre etme) korunduğunu gösterir. Cerrahi sonrası hipotansiyon öyküsüyle birlikte değerlendirildiğinde, bu tablo böbrek perfüzyonunun azaldığı ancak henüz kalıcı parankim hasarının gelişmediği prerenal azotemi durumunu doğrular.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik öyküyü ve oligüri durumunu değerlendir
Majör cerrahi sonrası hipotansiyon öyküsü ve idrar çıkışında belirgin azalma (<0.5< 0.5 ml/kg/saat) saptanmıştır.
Oligürik akut böbrek yetmezliğinin prerenal mi yoksa renal mi (parankimal) olduğunu ayırt etmek gerekir.
2
İdrar sodyum konsantrasyonunu (UNaU_{Na}) analiz et
UNa=12U_{Na} = 12 mEq/L (Normalde prerenal durumda <20< 20 mEq/L beklenir).
Düşük idrar sodyumu, böbrek tübüllerinin sodyumu geri emme yeteneğinin korunduğunu gösterir.
3
İdrar osmolalitesini ve konsantrasyon yeteneğini incele
İdrar osmolalitesi 600600 mOsm/kg olarak saptanmıştır.
>500> 500 mOsm/kg üzerindeki değerler, böbreğin idrarı konsantre edebildiğini ve tübüler fonksiyonların sağlam olduğunu kanıtlar.
4
Fraksiyone sodyum ekskresyonunu (FENaFE_{Na}) yorumla
FENa=%0.6FE_{Na} = \%0.6 (Prerenal için cutoff değeri <%1< \%1'dir).
%1\%1'in altındaki FENaFE_{Na} değeri, parankimal hasar (ATN) gelişmediğini ve yetmezliğin böbrek öncesi perfüzyon bozukluğuna bağlı olduğunu kesinleştirir.

Anahtar Kavram

Prerenal azotemi ve Akut Tübüler Nekroz (ATN) ayrımında üriner indekslerin kullanımı
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 16Soru

66 yaşında dilate kardiyomiyopati tanılı bir çocuk, son bir haftadır giderek artan nefes darlığı, halsizlik ve vücutta şişlik şikayetleriyle getirilmiştir. Fizik muayenesinde dispneik görünen hastada pretibial +2+2 ödem, oskültasyonda S3S_3 galo ritmi ve karaciğer kot altında 44 cm palpabl saptanmıştır. Hastanın son 2424 saatlik idrar miktarı 0.40.4 mL/kg/saat olarak izlenmiştir. Laboratuvar incelemesinde kan üre azotu (BUN) 6060 mg/dL, serum kreatinin 1.21.2 mg/dL, idrar sodyumu 1212 mEq/L, fraksiyonel sodyum ekskresyonu (FENa) %0.6\%0.6 ve idrar osmolalitesi 550550 mOsm/kg H 2_2 O olarak saptanmıştır. Bu hastadaki akut böbrek hasarının en olası mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Prerenal azotemi (Kardiyak debi azalmasına bağlı)

Cevap

Kalp yetmezliğine bağlı renal perfüzyon azalması sonucu gelişen Prerenal Azotemi
Doğru seçenek olan kardiyak debi azalmasına bağlı prerenal azotemi, hastadaki dekompanse kalp yetmezliği bulguları (galo, hepatomegali, ödem) ve tübüllerin sağlam olduğunu kanıtlayan üriner indekslerle (FENa %0.6, yüksek idrar osmolalitesi) tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik tablonun değerlendirilmesi
Hastada dilate kardiyomiyopati, ödem, hepatomegali ve galo ritmi olması dekompanse kalp yetmezliğini gösterir.
Kalp yetmezliğinde kardiyak debi düşer ve böbreklere giden kan akımı azalır.
2
BUN/Kreatinin oranının hesaplanması
60/1.2=5060 / 1.2 = 50
BUN/Kreatinin oranının 2020'den büyük olması prerenal azotemi için tipiktir.
3
Üriner indekslerin (FENa ve Osmolalite) analizi
FENa <%1< \%1 (%0.6\%0.6) ve İdrar Osmolalitesi >500> 500 mOsm/kg (550550)
Böbrek tübüllerinin sağlam olduğunu ve sodyum ile suyu tutarak perfüzyon azlığını kompanse etmeye çalıştığını gösterir.

Anahtar Kavram

Prerenal azotemi, böbrek parankim hasarı olmadan renal kan akımının azalmasıdır; tübüler fonksiyonlar korunur (FENa < %1, idrar osmolalitesi > 500).

Daha Fazla Pratik

Prerenal azotemi ve ATN ayrımında diüretik kullanan hastalarda FENa yerine fraksiyonel üre ekskresyonunun (FEUrea) kullanımını gözden geçirin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 17Soru

77 yaşında bir erkek çocuk, yaklaşık bir hafta önce geçirdiği kanlı diyare öyküsünü takiben idrar miktarında azalma, halsizlik ve göz kapaklarında şişlik şikayetleriyle getiriliyor. Fizik muayenede cilt ve konjonktivalar soluk, kan basıncı 135/90 mmHg135/90 \text{ mmHg} ve pretibial ++++ ödem saptanıyor. Laboratuvar incelemesinde hemoglobin 6.5 g/dL6.5 \text{ g/dL}, trombosit sayısı 38.000/μL38.000/\mu\text{L}, periferik yaymada şistositler, serum üre 92 mg/dL92 \text{ mg/dL} ve kreatinin 2.8 mg/dL2.8 \text{ mg/dL} bulunuyor. Hastanın idrar analizinde idrar sodyumu 50 mEq/L50 \text{ mEq/L}, idrar osmolalitesi 310 mOsm/kg310 \text{ mOsm/kg} ve fraksiyonel sodyum ekskresyonu (FENa) %2.5\%2.5 olarak saptanıyor.

Bu hasta için en olası tanı ve idrar mikroskopisinde görülmesi en muhtemel bulgu aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hemolitik üremik sendrom — Granüler silendirler

Cevap

Hemolitik üremik sendrom tanısı alan hastada intrensek (renal) tipte akut böbrek hasarı geliştiği için idrar mikroskopisinde granüler silendirler görülmesi beklenir.
Hastanın klinik tablosu (kanlı ishal sonrası gelişen anemi, trombositopeni ve ABY) Hemolitik Üremik Sendrom (HÜS) ile tam uyumludur. İdrar indekslerinde FENa'nın %2\%2'nin üzerinde olması ve idrar osmolalitesinin plazma osmolalitesine yakın (izostenürik) olması, böbrek hasarının intrensek (renal) olduğunu teyit eder. İntrensek böbrek hasarlarında (özellikle tübüler nekroz gelişen durumlarda) sedimentte granüler silendirlerin görülmesi beklenen bir bulgudur.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik triadı değerlendir
Mikroanjiyopatik hemolitik anemi (şistositler, düşük Hb), trombositopeni ve akut böbrek hasarı triadına kanlı ishalin eşlik etmesi Hemolitik Üremik Sendrom (HÜS) tanısını koydurur.
HÜS pediatrik popülasyonda akut böbrek yetmezliğinin en sık nedenlerinden biridir.
2
İdrar indekslerini analiz et
FENa'nın %2\%2'den büyük olması (%2.5) ve idrar osmolalitesinin düşük olması (310 mOsm/kg310 \text{ mOsm/kg}), böbreğin tübüler fonksiyonunun bozulduğunu ve hasarın intrensek (renal) olduğunu gösterir.
Prerenal durumlarda böbrek sodyum ve su tutmaya çalışırken, intrensek hasarda (ATN benzeri tabloda) bu yetenek kaybolur.
3
İdrar sedimenti ile eşleştir
İntrensek (renal) tipteki akut böbrek hasarlarında idrar sedimentinde tipik olarak "çamur rengi" granüler silendirler gözlenir.
Hasarlı tübül hücrelerinin dökülmesi ve silendir yapısına katılması bu görüntüye neden olur.

Anahtar Kavram

HÜS'te gelişen akut böbrek hasarı intrensek özelliktedir ve idrar indeksleri (yüksek FENa, düşük osmolalite) ile prerenal azotemiden ayrılır.

Daha Fazla Pratik

Akut böbrek yetmezliğinde prerenal ve renal ayırıcı tanısında kullanılan fraksiyonel üre ekskresyonu (FEUreaFE_{Urea}) değerlerini gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 18Soru

66 yaşında, steroid dirençli nefrotik sendrom tanısıyla izlenen ve şiddetli ödem nedeniyle son 11 haftadır yüksek doz furosemid tedavisi alan bir çocuk; kusma, karın ağrısı ve idrar miktarında belirgin azalma şikayetleriyle acil servise getiriliyor. Fizik muayenede kan basıncı 75/4575/45 mmHg, kalp hızı 140140/dk, turgor ve tonus azalmış saptanıyor.

Yapılan laboratuvar incelemelerinde aşağıdaki sonuçlar elde ediliyor:

TetkikSonuç
Serum Kreatinin2.82.8 mg/dL (Bazal: 0.60.6 mg/dL)
Serum BUN6464 mg/dL
İdrar Sodyumu (UNaU_{Na})4848 mEq/L
Fraksiyone Sodyum Ekskresyonu (FENaFE_{Na})%2.6\%2.6

Bu klinik ve laboratuvar bulgularına göre, hastada prerenal azotemi ile akut tübüler nekroz (ATN) ayırıcı tanısını yapmak için kullanılabilecek en güvenilir laboratuvar parametresi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fraksiyone üre ekskresyonu (FEUreaFE_{Urea})

Cevap

Fraksiyone üre ekskresyonu (FEUreaFE_{Urea}), diüretik kullanan akut böbrek yetmezliği hastalarında prerenal ve intrensek ayrımında en güvenilir laboratuvar parametresidir.
Prerenal azotemi ve Akut Tübüler Nekroz (ATN) ayrımında kullanılan fraksiyone sodyum ekskresyonu (FENaFE_{Na}) ve idrar sodyumu, hastanın loop diüretiği (furosemid) kullanması nedeniyle güvenilirliğini kaybeder. Furosemid, tübüler sodyum geri emilimini bloke ederek prerenal dehidratasyon durumunda bile idrarda yüksek sodyum atılımına yol açar. Bu tür vakalarda, geri emilimi proksimal tübülde gerçekleşen ve diüretiklerden etkilenmeyen ürenin fraksiyone ekskresyonu (FEUreaFE_{Urea}) en güvenilir göstergedir. FEUreaFE_{Urea} değerinin %35\%35'in altında olması prerenal azotemiyi, %50\%50'nin üzerinde olması ise ATN'yi destekler.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik durumun değerlendirilmesi
Hipotansiyon, taşikardi ve turgor azalması hastada belirgin bir volüm depletasyonu (dehidratasyon) ve prerenal bir tablo olduğunu gösterir.
Vaka analizinde ilk adım, fizik muayene bulguları ile renal perfüzyon durumunu belirlemektir.
2
Laboratuvar paradoksunun saptanması
FENaFE_{Na} değerinin %1\%1 üzerinde ve UNaU_{Na}'nın yüksek olması ATN lehine görünse de, klinik bulgular prerenal tabloyla çelişmektedir.
Prerenal azotemide normalde beklenen düşük sodyum atılımıdır (FENa<%1FE_{Na} < \%1).
3
İlaç etkisinin analizi
Hastanın kullandığı furosemid (loop diüretiği), Na-K-2Cl taşıyıcısını bloke ederek sodyumun geri emilimini engeller ve idrar sodyumunu yapay olarak yükseltir.
Diüretikler, klasik üriner indekslerin (FENaFE_{Na}, UNaU_{Na}, RFI) tanısal değerini ortadan kaldırır.
4
Alternatif parametrenin seçimi
Urea proksimal tübülde pasif olarak geri emilir ve loop diüretiklerinden sodyum kadar etkilenmez.
Prerenal durumda proksimal tübülden su ve sodyum geri emilimi arttığında üre geri emilimi de artar, bu nedenle FEUrea<%35FE_{Urea} < \%35 olması prerenal durumu kanıtlar.

Anahtar Kavram

Diüretik kullanımı durumunda akut böbrek hasarı ayırıcı tanısında fraksiyone üre ekskresyonunun (FEUreaFE_{Urea}) önemi.

Daha Fazla Pratik

Akut böbrek yetmezliğinde intrensek nedenler arasında yer alan kontrast nefropatisi ve pigment nefropatisinde (rabdomiyoliz) de FENaFE_{Na}'nın %1\%1'in altında olabileceği unutulmamalıdır.

Alternatif Yöntem

Klinik olarak dehidratasyon şüphesi varsa, hastaya sıvı yüklemesi (challenge) yapılarak idrar çıkışının ve kreatinin düzeyinin takibi de bir yöntemdir, ancak laboratuvar bazlı sorularda cevap daima üriner indekslerdir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 19Soru

44 yaşında bir kız çocuk, şiddetli karın ağrısı, safralı kusma ve çilek jölesi kıvamında dışkılama şikayetleriyle acil servise getiriliyor. İnvajinasyon (intussusception) tanısıyla yatırılan hastanın takibi sırasında idrar miktarının 0.2 mL/kg/saat0.2\ mL/kg/saat düzeyine gerilediği gözleniyor. Fizik muayenede turgor ve tonusun azaldığı, mukozaların kuru olduğu saptanıyor. Hastanın laboratuvar bulguları aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

TetkikSonuç
Serum Kreatinin1.2 mg/dL1.2\ mg/dL (Bazal: 0.3 mg/dL0.3\ mg/dL)
Kan Üre Azotu (BUN)48 mg/dL48\ mg/dL
Spot İdrar Sodyumu (UNaU_{Na})10 mEq/L10\ mEq/L
Fraksiyonel Sodyum Ekskresyonu (FENaFENa)%0.4\%0.4
İdrar Osmolalitesi650 mOsm/kg H2O650\ mOsm/kg\ H_2O
İdrar/Plazma Kreatinin Oranı5050

Bu klinik ve laboratuvar bulgularına göre, hastada gelişen böbrek yetmezliğinin en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Prerenal azotemi

Cevap

Hastanın klinik dehidratasyon bulguları ve idrar indekslerinin (FENa < %1, UNa < 20, yüksek idrar osmolalitesi) tübüler fonksiyonların sağlam olduğunu göstermesi nedeniyle en olası tanı prerenal azotemidir.
Prerenal azotemi, böbrek perfüzyonunun azaldığı ancak böbrek parankiminin henüz hasar görmediği durumlarda görülür. Bu hastada dehidratasyon bulguları ile birlikte sodyumun geri emildiğini gösteren düşük fraksiyonel sodyum ekskresyonu (<%1< \%1) ve böbreğin idrarı konsantre edebildiğini gösteren yüksek idrar osmolalitesi (>500 mOsm/kg> 500\ mOsm/kg) prerenal tabloyu kesinleştirir.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik durumu değerlendir
Hastada invajinasyon ve kusma sonrası gelişen belirgin dehidratasyon ve oligüri (<0.5 mL/kg/saat< 0.5\ mL/kg/saat) mevcuttur.
Böbrek yetmezliğinin başlangıç nedenini belirlemek için klinik perfüzyon durumu kritiktir.
2
BUN/Kreatinin oranını hesapla ve yorumla
48/1.2=4048 / 1.2 = 40. Oran 2020'nin üzerindedir.
Yüksek BUN/Kreatinin oranı prerenal nedenleri destekler.
3
İdrar tetkiklerini (FENa, UNa, Osmolalite) analiz et
FENa=%0.4FENa = \%0.4 (<%1< \%1), UNa=10 mEq/LU_{Na} = 10\ mEq/L (<20< 20) ve UOsm=650U_{Osm} = 650 (>500> 500).
Bu değerler böbreğin sodyum ve suyu tutma kapasitesinin (tübüler fonksiyonun) korunduğunu gösterir; bu durum prerenal tablonun karakteristiğidir.

Anahtar Kavram

Prerenal azotemi ile akut tübüler nekroz (ATN) ayrımında en güvenilir parametrelerden biri fraksiyonel sodyum ekskresyonudur (FENaFENa).
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 20Soru

1515 yaşında bir erkek çocuk, enkaz altında 66 saat mahsur kaldıktan sonra kurtarılıyor. Acil servise getirildiğinde idrarının "çay renginde" olduğu saptanıyor. Fizik muayenesinde ezilme yaralanmaları mevcut, kan basıncı 105/70105/70 mmHg, nabız 110110/dakika. Laboratuvar tetkiklerinde şu sonuçlar saptanıyor:

* Serum kreatinin: 3.23.2 mg/dL (Bazal: 0.70.7 mg/dL)
* Serum potasyum: 6.26.2 mEq/L
* Serum CK (Kreatin kinaz): 45.00045.000 U/L
* İdrar tetkiki: Dipstick ile 3+3+ kan pozitif, mikroskopide 010-1 eritrosit/HPF
* İdrar sodyumu (UNaU_{Na}): 1212 mEq/L
* İdrar osmolalitesi: 520520 mOsm/kg
* İdrar kreatinini / Serum kreatinini: 4545

Bu hastada gelişen akut böbrek hasarı tablosu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Rabdomiyolize bağlı pigment nefropatisidir ve tübüler hasar olmasına rağmen erken evrede fraksiyonel sodyum ekskresyonunun (FENaFENa) %1\%1'den küçük saptanması beklenen bir bulgudur.

Cevap

Rabdomiyolize bağlı pigment nefropatisi gelişmiştir ve bu tabloda tübüler hasara rağmen erken dönemde renal vazokonstriksiyonun baskın olması nedeniyle düşük fraksiyonel sodyum ekskresyonu (FENa<%1FENa < \%1) görülebilir.
Rabdomiyolizde açığa çıkan myoglobin, hem direkt tübüler toksisiteye hem de şiddetli renal vazokonstriksiyona yol açar. Bu vazokonstriksiyon, tübüler hasar yerleşmiş olsa bile erken dönemde sodyumun geri emilimini ve idrarın konsantre edilmesini sağlayarak prerenal benzeri bir tablo (idrar sodyumu <20< 20 mEq/L, FENa<%1FENa < \%1, idrar osmolalitesi >500> 500 mOsm/kg) oluşturur. Bu, TUS sınavında sıkça sorgulanan önemli bir 'ayırıcı tanı istisnasıdır'.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik senaryonun değerlendirilmesi
Rabdomiyoliz tanısı
Ezilme yaralanması (crush injury) öyküsü, çay rengi idrar ve çok yüksek serum CK değerleri kas yıkımını ve rabdomiyolizi doğrular.
2
İdrar tetkikinin analizi
Myoglobinüri tespiti
İdrar çubuğunda (dipstick) kan pozitifliği varken mikroskopide eritrosit görülmemesi, idrarda serbest myoglobin (veya hemoglobin) olduğunu gösterir.
3
Renal indekslerin yorumlanması
İntrinsek hasara rağmen düşük FENa
Akut böbrek hasarı tablosunda (yüksek Cr) sodyumun düşük (UNa=12U_{Na} = 12) ve osmolalitenin yüksek (>500> 500) olması prerenal düşündürse de, pigment nefropatisinde vazokonstriksiyon nedeniyle bu indeksler intrinsek hasara rağmen düşük saptanabilir.

Anahtar Kavram

Pigment Nefropatisinde Üriner İndeksler (İstisnalar)
Sayfa 1 / 2Sonraki
Akut Böbrek Yetmezliği Alıştırma Soruları — TUS - Tıpta Uzmanlık Sınavı | Examkin