Olasılık Teorisi

78 soru

Soru 41Soru

Bir kamu kurumunda çalışan personelin %30\%30'u yüksek lisans mezunudur (AA), %20\%20'si ise yabancı dil tazminatı almaktadır (BB). Bu iki durumun (yüksek lisans mezunu olma ve yabancı dil tazminatı alma) birbirinden bağımsız olduğu varsayıldığında, kurumdan rastgele seçilen bir personelin yüksek lisans mezunu olması veya yabancı dil tazminatı alıyor olması olasılığı (P(AB)P(A \cup B)) kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,44

Cevap

Kurumdan seçilen bir personelin yüksek lisans mezunu olması veya yabancı dil tazminatı alıyor olması olasılığı 0,44'tür.
Verilen iki olay bağımsız olduğundan, aynı anda gerçekleşme olasılıkları P(A)×P(B)=0,06P(A) \times P(B) = 0,06 olur. Birleşim olasılığı formülü olan P(AB)=P(A)+P(B)P(AB)P(A \cup B) = P(A) + P(B) - P(A \cap B) kullanıldığında; 0,30+0,200,06=0,440,30 + 0,20 - 0,06 = 0,44 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Olayların bağımsızlık özelliğini kullanarak kesişim olasılığını hesaplayın.
P(AB)=P(A)×P(B)=0,30×0,20=0,06P(A \cap B) = P(A) \times P(B) = 0,30 \times 0,20 = 0,06
Soruda olayların bağımsız olduğu belirtildiği için kesişim olasılığı, olasılıkların çarpımına eşittir.
2
Olasılık toplama (birleşim) kuralını uygulayın.
P(AB)=P(A)+P(B)P(AB)P(A \cup B) = P(A) + P(B) - P(A \cap B)
Herhangi iki olay için 'veya' olasılığı, genel toplama kuralı ile hesaplanır.
3
Değerleri formülde yerine koyarak sonucu bulun.
0,30+0,200,06=0,440,30 + 0,20 - 0,06 = 0,44
Toplama kuralına göre bulunan 0,50 değerinden, ortak bölge olan 0,06 bir kez çıkarılmalıdır.

Anahtar Kavram

Bağımsız Olaylar için Toplama Kuralı

Daha Fazla Pratik

Bağımsızlık varsayımı yerine 'ayrık olaylar' ifadesi kullanılsaydı sonucun nasıl değişeceğini düşününüz.
Tahmini Süre:45s
Soru 42Soru

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü arşivindeki eski kayıtlar iki farklı tarama cihazı (AA ve BB) kullanılarak dijital sisteme aktarılmaktadır. Kayıtların %75\%75'i AA cihazı ile, %25\%25'i ise BB cihazı ile taranmıştır. AA cihazı ile yapılan taramaların %4\%4'ünde, BB cihazı ile yapılan taramaların ise %8\%8'inde veri kaybı yaşandığı tespit edilmiştir. Sisteme aktarılan kayıtlar arasından rastgele seçilen bir kayıtta veri kaybı yaşandığı bilindiğine göre, bu kaydın BB cihazı ile taranmış olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,400,40

Cevap

Veri kaybı olduğu bilinen bir kaydın BB cihazı ile taranmış olma olasılığı 0,400,40'tır.
Veri kaybı yaşandığı bilindiğine göre, örnek uzay daralmıştır. Toplam veri kaybı olasılığı 0,050,05 olup, bu kaybın BB cihazından gelme payı 0,020,02 (0,25×0,080,25 \times 0,08) olduğundan, istenen olasılık 0,02/0,05=0,400,02 / 0,05 = 0,40 olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Olayları tanımla ve verilen olasılıkları belirle.
P(A)=0,75P(A) = 0,75, P(B)=0,25P(B) = 0,25, P(HA)=0,04P(H|A) = 0,04, P(HB)=0,08P(H|B) = 0,08
Hesaplamalar için temel olasılık değerlerini belirlemek gerekir.
2
Toplam olasılık yasasını kullanarak bir kayıtta veri kaybı olma olasılığını (P(H)P(H)) hesapla.
P(H)=P(A)P(HA)+P(B)P(HB)=(0,750,04)+(0,250,08)=0,03+0,02=0,05P(H) = P(A) \cdot P(H|A) + P(B) \cdot P(H|B) = (0,75 \cdot 0,04) + (0,25 \cdot 0,08) = 0,03 + 0,02 = 0,05
Bayes Teoremi'nin paydasını oluşturmak için toplam hata olasılığına ihtiyaç duyulur.
3
Bayes Teoremi'ni kullanarak istenen koşullu olasılığı (P(BH)P(B|H)) hesapla.
P(BH)=P(B)P(HB)P(H)=0,020,05=0,40P(B|H) = \frac{P(B) \cdot P(H|B)}{P(H)} = \frac{0,02}{0,05} = 0,40
Bilinen bir sonuçtan (hata) nedenine (BB cihazı) gidildiği için Bayes Teoremi uygulanır.

Anahtar Kavram

Bayes Teoremi ve Toplam Olasılık Yasası

Alternatif Yöntem

Olasılık ağacı çizilerek, 'Veri Kaybı' dallarının toplamı paydaya, 'B Cihazı ve Veri Kaybı' dalının değeri ise paya yazılarak sonuç daha görsel bir şekilde elde edilebilir.
Tahmini Süre:50s
Soru 43Soru

Bir kamu kütüphanesindeki kitap koleksiyonunun %40\%40’ı edebiyat eserlerinden, %30\%30’u ise tarih eserlerinden oluşmaktadır. Hem edebiyat hem de tarih kategorisinde (tarihi romanlar gibi) yer alan eserlerin oranı ise %10\%10 olarak belirlenmiştir. Bu kütüphaneden rastgele seçilen bir kitabın edebiyat veya tarih kategorisinde yer alma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,60

Cevap

Rastgele seçilen bir kitabın edebiyat veya tarih kategorisinde olma olasılığı 0,60'tır.
İki olayın birleşim olasılığı, bu olayların kendi olasılıklarının toplamından kesişimlerinin olasılığının çıkarılmasına eşittir. Burada 0,400,40 ve 0,300,30 değerleri toplandığında, her iki kategoriye de giren kitaplar iki kez sayılmış olur. Bu nedenle %10\%10’luk (0,100,10) kesişim oranı çıkarıldığında 0,600,60 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Olayları ve olasılıkları tanımlayın.
P(Edebiyat)=0,40P(\text{Edebiyat}) = 0,40, P(Tarih)=0,30P(\text{Tarih}) = 0,30 ve P(EdebiyatTarih)=0,10P(\text{Edebiyat} \cap \text{Tarih}) = 0,10.
Soruda verilen verileri matematiksel notasyona dökmek çözümün temelidir.
2
Olasılık kuralları içerisindeki Toplama Kuralını (Birleşim Kuralı) hatırlayın.
P(AB)=P(A)+P(B)P(AB)P(A \cup B) = P(A) + P(B) - P(A \cap B)
İki olayın 'veya' bağlacı ile birleşiminin olasılığını bulmak için bu kural kullanılır.
3
Verilen değerleri formülde yerine koyarak hesaplama yapın.
P(EdebiyatTarih)=0,40+0,300,10=0,60P(\text{Edebiyat} \cup \text{Tarih}) = 0,40 + 0,30 - 0,10 = 0,60
Kesişim kümesi her iki kümede de sayıldığı için, mükerrer sayımı önlemek adına bir kez çıkarılmalıdır.

Anahtar Kavram

Olasılıkta Toplama (Birleşim) Kuralı

Daha Fazla Pratik

Bağımsız olaylar ile ayrık olaylar arasındaki farkı pekiştirmek için bu soruyu 'olaylar bağımsız olsaydı' varsayımıyla tekrar çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 44Soru

Bir devlet bankasının kredi risk analiz birimi tarafından yürütülen bir çalışmada, kredi başvurusu yapan müşterilerin 'gelir düzeyinin yetersiz olması' (AA olayı) ile 'geçmiş ödemelerinde gecikme olması' (BB olayı) durumlarının istatistiksel olarak birbirinden bağımsız olduğu varsayılmaktadır. Banka kayıtlarına göre bu olayların olasılıkları P(A)=0,20P(A) = 0,20 ve P(B)=0,30P(B) = 0,30 olarak saptanmıştır. Buna göre, rastgele seçilen bir müşteride hem gelir düzeyinin yetersiz olması hem de geçmiş ödemelerinde gecikme olması olasılığı (P(AB)P(A \cap B)) kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,06

Cevap

İki olayın bağımsızlığı varsayımı altında, her iki durumun aynı anda gerçekleşme olasılığı 0,06'dır.
İstatistiksel olarak bağımsız olan iki olayın aynı anda gerçekleşme olasılığı (kesişim), bu olayların bireysel olasılıklarının çarpımına eşittir. Bu durumda 0,20×0,300,20 \times 0,30 işlemi bizi doğru sonuç olan 0,06 değerine ulaştırır.

Adım Adım Çözüm

1
Olayların bağımsızlık tanımını hatırla.
P(AB)=P(A)×P(B)P(A \cap B) = P(A) \times P(B)
Soruda AA ve BB olaylarının istatistiksel olarak bağımsız olduğu açıkça belirtilmiştir.
2
Verilen olasılık değerlerini formülde yerine koy.
0,20×0,300,20 \times 0,30
Gelir yetersizliği olasılığı 0,20 ve gecikme olasılığı 0,30 olarak verilmiştir.
3
Çarpma işlemini gerçekleştir.
0,06
Ondalık sayılarda çarpma işlemi sonucunda kesişim olasılığı bulunur.

Anahtar Kavram

İstatistiksel Bağımsızlık ve Çarpma Kuralı
Tahmini Süre:45s
Soru 45Soru

Kamu Veri Merkezi'nde (KVM) yürütülen bir risk analizinde, ana sunucu sisteminde donanım arızası oluşma olasılığı P(A)=0,40P(A) = 0,40 ve yazılım hatası oluşma olasılığı P(B)=0,30P(B) = 0,30 olarak hesaplanmıştır. Her iki durumun (donanım arızası ve yazılım hatası) aynı anda gerçekleşme olasılığı ise P(AB)=0,10P(A \cap B) = 0,10 dur. Buna göre, sunucu sisteminde donanım arızası veya yazılım hatasından en az birinin meydana gelme olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,60

Cevap

Sunucu sisteminde en az bir hatanın meydana gelme olasılığı 0,60'tır.
Doğru yanıt olan 0,60 değeri, olasılık teorisinin temel aksiyomlarından biri olan toplama kuralının genel haliyle (P(AB)=P(A)+P(B)P(AB)P(A \cup B) = P(A) + P(B) - P(A \cap B)) hesaplanır. Burada donanım arızası (0,400,40) ve yazılım hatası (0,300,30) olasılıkları toplanıp, her ikisinin de aynı anda gerçekleştiği mükerrer alan (0,100,10) çıkarıldığında sonuç elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen olasılık değerlerini belirle.
P(A)=0,40P(A) = 0,40, P(B)=0,30P(B) = 0,30 ve P(AB)=0,10P(A \cap B) = 0,10
Soru metnindeki sayısal verileri formüle hazırlamak için ayrıştırmak gerekir.
2
Olasılık aksiyomlarından türetilen Birleşim Kuralı'nı (Genişletilmiş Toplama Kuralı) yaz.
P(AB)=P(A)+P(B)P(AB)P(A \cup B) = P(A) + P(B) - P(A \cap B)
İki olayın 'veya' bağlacı ile birleşim olasılığı hesaplanırken, her iki kümede de sayılan kesişim bölgesinin bir kez çıkarılması gerekir.
3
Sayısal değerleri formülde yerine koyarak hesapla.
P(AB)=0,40+0,300,10=0,60P(A \cup B) = 0,40 + 0,30 - 0,10 = 0,60
Toplama ve çıkarma işlemleri sonucunda istenen birleşim olasılığına ulaşılır.

Anahtar Kavram

Olasılık Toplama Kuralı (Inclusion-Exclusion Principle)

Alternatif Yöntem

Venn şeması yöntemiyle; sadece A olayının olasılığı 0,400,10=0,300,40 - 0,10 = 0,30, sadece B olayının olasılığı 0,300,10=0,200,30 - 0,10 = 0,20 ve kesişim 0,100,10 olarak belirlenir. Bu üç bölgenin toplamı (0,30+0,20+0,10=0,600,30 + 0,20 + 0,10 = 0,60) birleşim olasılığını verir.
Tahmini Süre:45s
Soru 46Soru

Bir İl Göç İdaresi Müdürlüğü'nde görev yapan 44 farklı mütercim-tercüman ve 33 farklı sosyal çalışmacı arasından, bir yabancı heyete eşlik etmek üzere 11 mütercim-tercüman ve 11 sosyal çalışmacıdan oluşan 22 kişilik bir refakat ekibi görevlendirilecektir. Bu ekip kaç farklı şekilde oluşturulabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 12

Cevap

Ekip 12 farklı şekilde oluşturulabilir.
Doğru yanıt olan 12, temel sayma kuralının (çarpma ilkesi) doğrudan uygulanmasıyla elde edilir. Görevlendirme için seçilecek her bir pozisyon (mütercim-tercüman ve sosyal çalışmacı) birbirinden bağımsızdır. 4 mütercim-tercüman arasından 1 kişi C(4,1)=4C(4,1)=4 farklı yolla, 3 sosyal çalışmacı arasından 1 kişi ise C(3,1)=3C(3,1)=3 farklı yolla seçilebilir. Bu iki seçimin birlikte gerçekleşme sayısı 4×3=124 \times 3 = 12 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Görevli sayılarını ve seçim yapılacak grupları belirleme
4 mütercim-tercüman ve 3 sosyal çalışmacı bulunmaktadır.
Soruda her bir uzmanlık dalından birer kişi seçilmesi gerektiği belirtilmiştir.
2
Çarpma yoluyla sayma (temel sayma kuralı) yöntemini uygulama
4×3=124 \times 3 = 12
Birinci grup için 4 farklı seçenek, ikinci grup için ise 3 farklı seçenek olduğundan; bu iki bağımsız seçimin toplam sonucu seçenek sayılarının çarpımı ile bulunur.

Anahtar Kavram

Temel Sayma Kuralı (Çarpma Yoluyla Sayma)

Alternatif Yöntem

Ağaç diyagramı yöntemiyle her bir mütercim-tercüman için 3 farklı sosyal çalışmacının eşleştirilebileceği görselleştirilerek de sonuca ulaşılabilir.
Tahmini Süre:45s
Soru 47Soru

Bir kamu kurumunun araç envanterinde bulunan taşıtların %40\%40’ı iş makinesi, %50\%50’si ise 1010 yaşından büyüktür. Envanterdeki araçların %10\%10’unun hem iş makinesi hem de 1010 yaşından büyük olduğu tespit edilmiştir. Buna göre, bu kurumdan rastgele seçilen bir aracın 1010 yaşından büyük olduğu bilindiğine göre, bu aracın aynı zamanda bir iş makinesi olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,200,20

Cevap

Rastgele seçilen bir aracın 10 yaşından büyük olduğu bilindiğinde iş makinesi olma olasılığı 0,200,20 olarak hesaplanır.
Koşullu olasılık formülü gereği, BB olayının gerçekleştiği bilindiğinde AA olayının olasılığı P(AB)=P(AB)/P(B)P(A|B) = P(A \cap B) / P(B) şeklinde hesaplanır. Soruda verilen değerler yerine konulduğunda 0,10/0,50=0,200,10 / 0,50 = 0,20 elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Olayların ve olasılıkların tanımlanması
P(I˙s¸ Makinesi)=0,40P(\text{İş Makinesi}) = 0,40, P(10 Yas¸ından Bu¨yu¨k)=0,50P(\text{10 Yaşından Büyük}) = 0,50 ve P(I˙s¸ Makinesi10 Yas¸ından Bu¨yu¨k)=0,10P(\text{İş Makinesi} \cap \text{10 Yaşından Büyük}) = 0,10
Soruda verilen sözel ifadelerin matematiksel olasılık değerlerine dönüştürülmesi gerekir.
2
Koşullu olasılık formülünün uygulanması
P(I˙s¸ Makinesi10 Yas¸ından Bu¨yu¨k)=P(I˙s¸ Makinesi10 Yas¸ından Bu¨yu¨k)P(10 Yas¸ından Bu¨yu¨k)P(\text{İş Makinesi} | \text{10 Yaşından Büyük}) = \frac{P(\text{İş Makinesi} \cap \text{10 Yaşından Büyük})}{P(\text{10 Yaşından Büyük})}
Bir olayın gerçekleştiği bilindiğinde diğerinin olasılığını bulmak için koşullu olasılık kuralı kullanılır.
3
Sayısal hesaplamanın yapılması
0,10/0,50=0,200,10 / 0,50 = 0,20
Kesişim olasılığı (0,100,10), verilen koşulun olasılığına (0,500,50) bölünerek sonuca ulaşılır.

Anahtar Kavram

Koşullu Olasılık Tanımı

Alternatif Yöntem

Verileri bir 2x2'lik çapraz tabloya (kontenjans tablosu) yerleştirerek, 10 yaşından büyük olan sütun içindeki iş makinesi oranına bakarak da hızlıca çözüme ulaşılabilir.
Tahmini Süre:45s
Soru 48Soru

Bir olasılık uzayında tanımlı AA ve BB olaylarının birbirinden bağımsız olduğu bilinmektedir.

Buna göre, bu iki olay için aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: AA ve BB olaylarının birlikte gerçekleşme olasılığı, bu olayların bireysel olasılıklarının çarpımına eşittir.

Cevap

İki olayın bağımsız olması, bu olayların birlikte gerçekleşme olasılığının (kesişim), ayrı ayrı gerçekleşme olasılıklarının çarpımına eşit olması demektir.
İki olayın bağımsız olması, birinin gerçekleşmesinin diğeri hakkında hiçbir bilgi vermemesi anlamına gelir. Matematiksel olarak bu durum, kesişim olasılığının bireysel olasılıkların çarpımına eşit olmasıyla (P(AB)=P(A)P(B)P(A \cap B) = P(A)P(B)) ifade edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Bağımsızlık tanımını hatırla.
P(AB)=P(A)P(B)P(A \cap B) = P(A) \cdot P(B)
İstatistikte iki olayın bağımsızlığı, çarpımsal kural ile tanımlanır.
2
Seçenekleri bu tanım ışığında değerlendir.
Tanımla birebir örtüşen ifadenin doğru olduğu görülür.
Diğer ifadeler ayrıklık veya yanlış korelasyon varsayımlarına dayanmaktadır.

Anahtar Kavram

Bağımsızlık Tanımı

İpuçları

1
Bağımsızlık ile ayrıklık (mutually exclusive) arasındaki temel farkı düşünün.
2
Matematiksel tanım gereği bağımsızlık, olasılıkların çarpımıyla ilgilidir.

Daha Fazla Pratik

Bağımsızlık ile ayrıklığın farkını netleştirmek için Venn şemaları üzerinde çalışma yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 49Soru

Bir kamu kurumunda düzenlenen mesleki eğitim kursuna katılan personelin %50\%50’sinin daha önce benzer bir eğitim aldığı, %60\%60’ının ise kurs sonunda yapılan sınavda başarılı olduğu bilinmektedir. Hem daha önce eğitim alan hem de sınavda başarılı olan personelin oranı %45\%45 olduğuna göre, daha önce benzer bir eğitim aldığı bilinen bir personelin sınavda başarılı olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,900,90

Cevap

Daha önce eğitim aldığı bilinen bir personelin sınavda başarılı olma olasılığı 0,900,90’dır.
Daha önce eğitim aldığı bilindiği için koşul olayımız AA (eğitim alma) olayıdır. Bu durumda başarı olasılığı P(BA)P(B|A) şeklinde ifade edilir ve P(AB)/P(A)P(A \cap B) / P(A) işlemiyle 0,45/0,50=0,900,45 / 0,50 = 0,90 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen olasılıkları tanımlayın.
P(A)=0,50P(A) = 0,50 (Eğitim almış olma), P(B)=0,60P(B) = 0,60 (Başarılı olma), P(AB)=0,45P(A \cap B) = 0,45 (Her ikisi).
Sorudaki verileri matematiksel gösterime dökmek çözümün ilk adımıdır.
2
Koşullu olasılık formülünü uygulayın.
P(BA)=P(BA)P(A)P(B|A) = \frac{P(B \cap A)}{P(A)} formülü kullanılır.
Bir olayın gerçekleştiği bilindiğinde diğerinin olasılığı bu formülle hesaplanır.
3
Değerleri yerine koyarak hesaplama yapın.
P(BA)=0,450,50=0,90P(B|A) = \frac{0,45}{0,50} = 0,90.
Kesişim olasılığının bilinen koşulun olasılığına oranı aranan sonucu verir.

Anahtar Kavram

Koşullu Olasılık
Tahmini Süre:45s
Soru 50Soru

T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesindeki bir birimde görev yapan 77 farklı kıdemli uzman arasından, bir uluslararası finans paneline katılması için 33 kişilik bir temsilci heyeti seçilecektir. Buna göre, bu heyet kaç farklı şekilde oluşturulabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 35

Cevap

Heyet seçimi için sıralama gözetilmediğinden kombinasyon hesabı yapılır ve sonuç 35 olarak bulunur.
Seçilen 3 kişi bir temsilci heyeti oluşturmaktadır ve bu kişilerin kendi aralarındaki pozisyonları (başkan, üye vb.) belirtilmemiştir. Bu durumda seçim sırasının bir önemi yoktur. 77 elemanlı bir kümeden 33 elemanlı bir alt küme seçimi (73)\binom{7}{3} kombinasyonu ile hesaplanır. İşlem sonucunda 3535 farklı seçenek elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Problemin türünü belirleme
Kombinasyon
Bir grup içerisinden belirli sayıda kişi seçilirken seçilenlerin kendi aralarındaki sırası önemli değildir.
2
Kombinasyon formülünü (C(n,r)C(n, r)) yazma
C(n,r)=(nr)=n!r!(nr)!C(n, r) = \binom{n}{r} = \frac{n!}{r!(n-r)!}
Nesnelerin alt kümelerinin sayısını belirlemek için standart matematiksel formül budur.
3
Değerleri formüle yerleştirip hesaplama
C(7,3)=7×6×53×2×1=35C(7, 3) = \frac{7 \times 6 \times 5}{3 \times 2 \times 1} = 35
77 eleman arasından 33 elemanın seçimi yapıldığı için n=7n=7 ve r=3r=3 alınır.

Anahtar Kavram

Sıralamanın önemsiz olduğu seçim durumlarında kombinasyon kuralı uygulanır.
Soru 51Soru

Bir teknoloji mağazasındaki dizüstü bilgisayarların %40\%40’ı XX markası, %60\%60’ı ise YY markasıdır. XX marka bilgisayarların %5\%5’i, YY marka bilgisayarların ise %10\%10’u üretim hatalıdır. Bu mağazadan rastgele seçilen bir bilgisayarın üretim hatalı olduğu bilindiğine göre, bu bilgisayarın XX markası olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,250,25

Cevap

Hatalı olduğu bilinen bir bilgisayarın XX markası olma olasılığı 0,250,25 olarak bulunur.
Doğru cevap olan 0,250,25 değeri, XX markasının toplam hata içindeki ağırlığını temsil eder. Toplam hata olasılığı P(H)=0,08P(H) = 0,08 olarak hesaplandığında, bu hatanın 0,020,02'lik kısmı XX markasından gelmektedir. Dolayısıyla 0,02/0,08=0,250,02 / 0,08 = 0,25 sonucu elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Her iki marka için hatalı ürün üretme olasılıklarını (kesişim olaylarını) hesapla.
P(XH)=0,40×0,05=0,02P(X \cap H) = 0,40 \times 0,05 = 0,02 ve P(YH)=0,60×0,10=0,06P(Y \cap H) = 0,60 \times 0,10 = 0,06
Toplam olasılık kuralının pay kısmını ve payda bileşenlerini oluşturmak için gereklidir.
2
Toplam olasılık kuralını kullanarak rastgele seçilen bir ürünün hatalı olma olasılığını (P(H)P(H)) bul.
P(H)=0,02+0,06=0,08P(H) = 0,02 + 0,06 = 0,08
Koşullu olasılık formülünde payda olarak kullanılacak toplam olasılığı belirlemek için gereklidir.
3
Bayes teoremini uygulayarak hatalı olduğu bilinen ürünün XX markasından gelme olasılığını hesapla.
P(XH)=P(XH)P(H)=0,020,08=0,25P(X|H) = \frac{P(X \cap H)}{P(H)} = \frac{0,02}{0,08} = 0,25
Koşullu olasılık tanımı gereği, istenen alt olayın toplam koşul olayı içindeki oranını bulmak gerekir.

Anahtar Kavram

Bayes Teoremi ve Toplam Olasılık Yasası

İpuçları

1
Önce mağazadaki toplam hata oranını bulmak için her iki markanın hata katkılarını toplayın.

Daha Fazla Pratik

Verilen olasılıklar değiştiğinde (örneğin hata oranları eşitlendiğinde) sonucun markaların pazar payına (P(X)P(X) ve P(Y)P(Y)) eşit olup olmayacağını düşününüz.
Tahmini Süre:45s
Soru 52Soru

Bir vergi denetim biriminde dosyalar AA ve BB olmak üzere iki farklı müfettiş grubu tarafından incelenmektedir. Tüm dosyaların %80\%80'ini AA grubu, %20\%20'sini ise BB grubu incelemektedir. AA grubunun incelediği dosyalarda hata saptama olasılığı %5\%5, BB grubunun incelediği dosyalarda hata saptama olasılığı ise %10\%10'dur. Rastgele seçilen bir dosyada hata saptandığı bilindiğine göre, bu dosyanın AA grubu tarafından incelenmiş olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 23\frac{2}{3}

Cevap

Hata saptanan bir dosyanın A grubu tarafından incelenmiş olma olasılığı 23\frac{2}{3}'tür.
Verilen bilgiler ışığında AA grubunun dosyalarındaki hata payı ile grubun genel ağırlığı çarpılarak pay (0,04), tüm grupların toplam hata payı ise payda (0,06) olarak alınır. Sadeleştirme sonucunda olasılık iki bölü üç olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Olayları ve verilen olasılıkları tanımlayalım.
P(A)=0,80P(A) = 0,80, P(B)=0,20P(B) = 0,20, P(HA)=0,05P(H|A) = 0,05, P(HB)=0,10P(H|B) = 0,10.
Bayes Teoremi bileşenlerini belirlemek için gereklidir.
2
Toplam hata olasılığını (P(H)P(H)) hesaplayalım.
P(H)=(0,05×0,80)+(0,10×0,20)=0,04+0,02=0,06P(H) = (0,05 \times 0,80) + (0,10 \times 0,20) = 0,04 + 0,02 = 0,06.
Koşullu olasılık paydasını oluşturmak için Toplam Olasılık Yasası uygulanır.
3
Bayes Teoremi'ni kullanarak P(AH)P(A|H) olasılığını bulalım.
P(AH)=P(HA)P(A)P(H)=0,040,06=46=23P(A|H) = \frac{P(H|A)P(A)}{P(H)} = \frac{0,04}{0,06} = \frac{4}{6} = \frac{2}{3}.
Belirli bir sonuç (hata) bilindiğinde nedenin (A grubu) olasılığını belirlemek için kullanılır.

Anahtar Kavram

Bayes Teoremi ve Toplam Olasılık Yasası
Soru 53Soru

Sağlık Bakanlığına bağlı bir laboratuvarda 99 farklı analiz yöntemi geliştirilmiştir. Bu yöntemlerden 22 tanesi pilot uygulama için seçilecektir. Bu seçim kaç farklı şekilde gerçekleştirilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 36

Cevap

Analiz yöntemlerinin seçimi için sıralama önemli olmadığından kombinasyon yöntemi kullanılmalıdır ve toplam sonuç 36 olmalıdır.
Bu soruda 99 farklı yöntem arasından 22 tanesinin seçilmesi istenmektedir. Seçilen yöntemlerin kendi içindeki sırası (örneğin A ve B yöntemlerini seçmek ile B ve A yöntemlerini seçmek) sonucu değiştirmediği için kombinasyon (seçme) işlemi uygulanır. 99 elemanlı bir kümenin 22 elemanlı alt kümelerinin sayısı C(9,2)=36C(9, 2) = 36 olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Problemin tipini belirle
Kombinasyon (Seçim)
Seçilecek yöntemlerin hangi sırayla seçildiği değil, hangi yöntemlerin seçildiği önemlidir (Sıralama önemsizdir).
2
Kombinasyon formülünü uygula
C(9,2)=(92)=9!2!(92)!C(9, 2) = \binom{9}{2} = \frac{9!}{2!(9-2)!}
nn elemanlı bir kümeden rr eleman seçmek için kullanılan standart formüldür.
3
Hesaplamayı sadeleştirerek tamamla
9×82×1=36\frac{9 \times 8}{2 \times 1} = 36
Pay ve paydadaki ortak çarpanlar sadeleştirilerek sonuca ulaşılır.

Anahtar Kavram

Kombinasyon (Seçme)
Tahmini Süre:45s
Soru 54Soru

Bir sosyal güvenlik merkezindeki evrak kayıt işlemleri iki farklı bilgisayar programı (AA ve BB) aracılığıyla yapılmaktadır. Toplam evrakların %40\%40’ı AA programı, %60\%60’ı ise BB programı ile sisteme girilmektedir. AA programı ile girilen evrakların %5\%5’inde, BB programı ile girilen evrakların ise %10\%10’unda veri giriş hatası yapıldığı tespit edilmiştir. Rastgele seçilen bir evrakta veri giriş hatası olduğu bilindiğine göre, bu evrakın AA programı ile sisteme girilmiş olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,25

Cevap

Hatalı olduğu bilinen evrakın A programı ile girilmiş olma olasılığı 0,25'tir.
Verilen problemde evrakın hatalı olduğu bilinmektedir. Toplam hata olasılığı, A ve B programlarından gelen hataların toplamıdır (0,080,08). A programından kaynaklanan hata payı 0,020,02 olduğuna göre, bu payın toplam pay içindeki oranı 0,02/0,08=0,250,02 / 0,08 = 0,25 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen olasılık değerlerini tanımlayınız.
P(A)=0,40P(A) = 0,40, P(B)=0,60P(B) = 0,60, P(HA)=0,05P(H|A) = 0,05, P(HB)=0,10P(H|B) = 0,10
Hesaplamalarda kullanılacak temel verileri belirlemek için gereklidir.
2
Toplam olasılık yasası ile rastgele seçilen bir evrakın hatalı olma olasılığını (P(H)P(H)) hesaplayınız.
P(H)=(0,40×0,05)+(0,60×0,10)=0,02+0,06=0,08P(H) = (0,40 \times 0,05) + (0,60 \times 0,10) = 0,02 + 0,06 = 0,08
Bayes Teoremi'nde payda olarak kullanılacak olan toplam hata olasılığını bulmak gerekir.
3
Bayes Teoremi formülünü uygulayınız: P(AH)=P(A)P(HA)P(H)P(A|H) = \frac{P(A)P(H|A)}{P(H)}
P(AH)=0,020,08=0,25P(A|H) = \frac{0,02}{0,08} = 0,25
Koşullu olasılık kuralına göre istenen olasılığı bulmak için ilgili bölüntünün payını toplam olasılığa böleriz.

Anahtar Kavram

Bayes Teoremi ve Toplam Olasılık Yasası

İpuçları

1
Öncelikle rastgele seçilen herhangi bir evrakın toplamda ne kadar olasılıkla hatalı olabileceğini hesaplayın.

Daha Fazla Pratik

Toplam olasılık değerini sabit tutup programların kullanım oranlarını değiştirerek Bayes sonucunun nasıl etkilendiğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 55Soru

Bir Kalkınma Ajansı tarafından yürütülen hibe programı kapsamında, AA projesinin desteklenme olasılığı P(A)=0,65P(A) = 0,65, BB projesinin desteklenme olasılığı ise P(B)=0,45P(B) = 0,45 olarak hesaplanmıştır. Bu projelerden en az birinin desteklenme olasılığı P(AB)=0,85P(A \cup B) = 0,85 olduğuna göre, her iki projenin de aynı anda desteklenme olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,250,25

Cevap

Her iki projenin de desteklenme olasılığı 0,250,25 olarak hesaplanır.
Doğru cevap olan değer, olasılık aksiyomlarından türetilen toplama kuralının doğrudan uygulanmasıyla bulunur. P(A)+P(B)=1,10P(A) + P(B) = 1,10 değeri, birleşim olasılığı olan 0,850,85 değerinden büyük olduğu için, aradaki fark (0,250,25) mutlaka kesişim kümesinin olasılığını temsil etmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Olasılık toplama kuralı formülünü yazınız.
P(AB)=P(A)+P(B)P(AB)P(A \cup B) = P(A) + P(B) - P(A \cap B)
İki olayın birleşim olasılığı, olayların kendi olasılıkları toplamından kesişimlerinin çıkarılmasına eşittir.
2
Verilen değerleri formülde yerine koyunuz.
0,85=0,65+0,45P(AB)0,85 = 0,65 + 0,45 - P(A \cap B)
Soru metninde verilen P(A)P(A), P(B)P(B) ve P(AB)P(A \cup B) değerlerini kullanarak bilinmeyen P(AB)P(A \cap B) değerini bulmak amaçlanır.
3
Denklemi çözerek kesişim olasılığını hesaplayınız.
P(AB)=1,100,85=0,25P(A \cap B) = 1,10 - 0,85 = 0,25
Matematiksel işlemler sonucunda her iki projenin de desteklenme olasılığı elde edilir.

Anahtar Kavram

Olasılık Toplama Kuralı (Inclusion-Exclusion Principle)

İpuçları

1
P(AB)=P(A)+P(B)P(AB)P(A \cup B) = P(A) + P(B) - P(A \cap B) formülünü hatırlayınız.
2
Formüldeki bilinmeyenleri sayısal değerlerle değiştirerek denklemi kurun: 0,85=0,65+0,45x0,85 = 0,65 + 0,45 - x.
Tahmini Süre:45s
Soru 56Soru

Bir kamu kurumunda düzenlenen hizmet içi eğitimler kapsamında, rastgele seçilen bir personelin 'Veri Analizi' (AA) eğitimini tamamlamış olma olasılığı P(A)=0,40P(A) = 0,40 ve 'Raporlama Teknikleri' (BB) eğitimini tamamlamış olma olasılığı P(B)=0,35P(B) = 0,35 olarak hesaplanmıştır. Bu personelin her iki eğitimi de tamamlamış olma olasılığı P(AB)=0,15P(A \cap B) = 0,15 olduğuna göre, personelin bu eğitimlerden en az birini tamamlamış olma olasılığı P(AB)P(A \cup B) kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,60

Cevap

Personelin eğitimlerden en az birini tamamlamış olma olasılığı 0,600,60 olarak hesaplanır.
Olasılık aksiyomlarına göre, herhangi iki AA ve BB olayı için birleşim olasılığı P(AB)=P(A)+P(B)P(AB)P(A \cup B) = P(A) + P(B) - P(A \cap B) eşitliği ile bulunur. Verilen değerler yerine konulduğunda 0,40+0,350,15=0,600,40 + 0,35 - 0,15 = 0,60 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Problemde verilen olasılık değerlerini belirleyiniz.
P(A)=0,40P(A) = 0,40, P(B)=0,35P(B) = 0,35 ve P(AB)=0,15P(A \cap B) = 0,15.
Hesaplama için gerekli olan bileşenlerin tanımlanması gerekir.
2
Olasılık teorisindeki genel toplama kuralını uygulayınız.
P(AB)=P(A)+P(B)P(AB)P(A \cup B) = P(A) + P(B) - P(A \cap B) formülü kullanılır.
İki olayın birleşim (en az biri) olasılığını bulmak için bu temel aksiyomatik özellik kullanılır.
3
Sayısal değerleri formülde yerine koyarak işlemi tamamlayınız.
P(AB)=0,40+0,350,15=0,750,15=0,60P(A \cup B) = 0,40 + 0,35 - 0,15 = 0,75 - 0,15 = 0,60.
Toplama ve çıkarma işlemleri sonucunda istenen olasılık değerine ulaşılır.

Anahtar Kavram

Olasılık Toplama Kuralı

İpuçları

1
'En az birini tamamlamış olma' ifadesi olasılıkta birleşim (P(AB)P(A \cup B)) anlamına gelir.
2
Birleşim olasılığını hesaplarken, her iki olayın toplamından kesişim bölgesini çıkarmayı unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Eğer bu iki olay ayrık (mutually exclusive) olsaydı, cevap nasıl değişirdi?
Tahmini Süre:45s
Soru 57Soru

Bir kamu binasının deprem güvenliği denetiminde binanın; 'hasarsız' (AA), 'orta hasarlı' (BB) ve 'ağır hasarlı' (CC) olma durumları ayrık olaylar olarak tanımlanmıştır. Bu binanın 'hasarsız' olma olasılığı P(A)=0,65P(A) = 0,65 ve 'orta hasarlı' olma olasılığı P(B)=0,25P(B) = 0,25 olarak hesaplanmıştır. Binanın bu üç durumdan birinde olması kesin olduğuna göre, 'ağır hasarlı' olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,100,10

Cevap

Binanın ağır hasarlı olma olasılığı 0,100,10 olarak bulunur.
Olasılık teorisinin temel aksiyomlarına göre, bir örnek uzaydaki tüm mümkün ve ayrık sonuçların olasılıkları toplamı kesinlikle 1'e eşit olmalıdır. Soruda binanın sadece üç farklı hasar seviyesinde olabileceği ve bu durumların ayrık (aynı anda gerçekleşemez) olduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla P(A)+P(B)+P(C)=1P(A) + P(B) + P(C) = 1 olmalıdır. Verilen 0,650,65 ve 0,250,25 değerleri toplandığında 0,900,90 elde edilir. Bu toplamın 1'e tamamlanması için gereken 0,100,10 değeri, binanın ağır hasarlı olma olasılığını temsil eder.

Adım Adım Çözüm

1
Olasılık aksiyomlarını ve olaylar arasındaki ilişkiyi belirleme
A,BA, B ve CC olayları ayrık ve tümleyicidir, dolayısıyla P(ABC)=P(A)+P(B)+P(C)=1P(A \cup B \cup C) = P(A) + P(B) + P(C) = 1 eşitliği geçerlidir.
Birbirini dışlayan (ayrık) olayların toplamı örnek uzayı oluşturuyorsa, bu olayların olasılıkları toplamı 1'e (kesin olay) eşittir.
2
Verilen değerleri denklemde yerine koyma
0,65+0,25+P(C)=10,65 + 0,25 + P(C) = 1
Bilinen olasılık değerleri toplam olasılık denklemine yerleştirilir.
3
Bilinmeyen olasılığı (P(C)P(C)) yalnız bırakarak hesaplama
P(C)=10,90=0,10P(C) = 1 - 0,90 = 0,10
Toplam olasılıktan bilinenlerin çıkarılmasıyla aranan durumun olasılığı elde edilir.

Anahtar Kavram

Olasılık Aksiyomları ve Ayrık Olaylar
Tahmini Süre:45s
Soru 58Soru

Olasılık teorisinde olayların veya rastgele değişkenlerin birbirinden bağımsız olması, birçok istatistiksel yöntemin temel varsayımları arasında yer alır. Bağımsızlık kavramının özellikleri ve diğer kavramlarla ilişkisi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İki rastgele değişken bağımsız ise bu değişkenler arasındaki kovaryans sıfıra eşittir.

Cevap

İki rastgele değişken bağımsız ise bu değişkenler arasındaki kovaryans değeri sıfıra eşittir.
Rastgele değişkenlerin bağımsız olması, aralarında hiçbir istatistiksel bağ bulunmadığı anlamına gelir. Bu durum, değişkenlerin çarpımının beklenen değerinin, kendi beklenen değerlerinin çarpımına eşit olmasına yol açar (E[XY]=E[X]E[Y]E[XY]=E[X]E[Y]). Kovaryans formülünde (E[XY]E[X]E[Y]E[XY]-E[X]E[Y]) bu değerler birbirini götürdüğü için bağımsız değişkenlerin kovaryansı her zaman sıfır çıkar.

Adım Adım Çözüm

1
Bağımsızlık tanımının beklenti (expected value) üzerindeki etkisini hatırla.
XX ve YY bağımsız ise E[XY]=E[X]E[Y]E[XY] = E[X]E[Y] eşitliği sağlanır.
Bağımsız değişkenlerin ortak olasılık yoğunluk fonksiyonu, marjinal fonksiyonların çarpımına eşittir.
2
Kovaryans formülünü uygula.
Cov(X,Y)=E[XY]E[X]E[Y]Cov(X, Y) = E[XY] - E[X]E[Y] formülünde bağımsızlık şartını yerine koyduğumuzda Cov(X,Y)=E[X]E[Y]E[X]E[Y]=0Cov(X, Y) = E[X]E[Y] - E[X]E[Y] = 0 elde edilir.
Bağımsızlık durumunda çarpımın beklenen değeri, beklenen değerlerin çarpımına eşit olduğu için fark sıfır olur.
3
Diğer kavramlarla (ayrıklık) olan farkı teyit et.
Bağımsızlık P(AB)=P(A)P(B)P(A \cap B) = P(A)P(B) iken, ayrıklık P(AB)=0P(A \cap B) = 0 şartını gerektirir.
Pozitif olasılıklı olaylarda bu iki şartın aynı anda sağlanması matematiksel olarak imkansızdır.

Anahtar Kavram

Bağımsızlık ve Kovaryans İlişkisi
Soru 59Soru

Bir kalkınma ajansı, bölgesel kalkınma planı çerçevesinde desteklediği 55 farklı yerel projeden 33 tanesini, bir uluslararası yatırım zirvesinde tanıtmak amacıyla seçecektir. Buna göre, bu projeler kaç farklı şekilde seçilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 10

Cevap

Projeler 10 farklı şekilde seçilebilir.
Verilen problemde 55 farklı projeden 33 tanesinin seçilmesi istenmektedir. Seçilen projelerin kendi aralarında bir hiyerarşisi veya sıralaması bulunmadığı için bu bir kombinasyon problemidir. C(5,3)C(5, 3) hesaplandığında ise 1010 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Problemin türünü belirle.
Kombinasyon (Seçim)
Seçilen projeler arasında bir görev dağılımı veya sıralama belirtilmediği için seçim sırası önemsizdir.
2
Kombinasyon formülünü (C(n,r)C(n, r)) hazırla.
C(5,3)=5!3!×(53)!C(5, 3) = \frac{5!}{3! \times (5-3)!}
55 eleman arasından 33 elemanlı alt kümelerin sayısını bulmak gerekir.
3
Hesaplama işlemini gerçekleştir.
5×4×33×2×1=10\frac{5 \times 4 \times 3}{3 \times 2 \times 1} = 10
Sadeleştirme işlemleri yapılarak sonuç elde edilir.

Anahtar Kavram

Kombinasyon (Seçim)
Tahmini Süre:45s
Soru 60Soru

Bir kamu kurumuna yapılan başvuruların %70\%70'i çevrim içi (online) sistem üzerinden, %30\%30'u ise şahsen yapılmaktadır. Çevrim içi başvuruların %4\%4'ünde, şahsen yapılan başvuruların ise %8\%8'inde hatalı veri girişi saptanmıştır.

Kuruma yapılan başvurular arasından rastgele seçilen bir başvuruda hatalı veri girişi saptandığına göre, bu başvurunun şahsen yapılmış olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 613\frac{6}{13}

Cevap

Hatalı olduğu bilinen bir başvurunun şahsen yapılmış olma olasılığı 613\frac{6}{13} olarak hesaplanır.
Verilen bilgilere göre rastgele seçilen bir başvurunun hatalı olma olasılığı toplam olasılık yasasıyla 0,0520,052 bulunur. Bu hatalı başvurular içinde şahsen yapılanların payı 0,0240,024 olduğundan, oranlama sonucunda 613\frac{6}{13} değerine ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Olayları tanımlayınız.
P(C¸)=0,70P(\text{Ç}) = 0,70 (Çevrim içi), P(S¸)=0,30P(\text{Ş}) = 0,30 (Şahsen), P(HC¸)=0,04P(\text{H}|\text{Ç}) = 0,04 ve P(HS¸)=0,08P(\text{H}|\text{Ş}) = 0,08.
Bayes teoremi ve toplam olasılık formülünü uygulamak için temel bileşenlerin belirlenmesi gerekir.
2
Toplam hatalı başvuru olasılığını (Payda) hesaplayınız.
P(H)=(0,70×0,04)+(0,30×0,08)=0,028+0,024=0,052P(\text{H}) = (0,70 \times 0,04) + (0,30 \times 0,08) = 0,028 + 0,024 = 0,052.
Koşullu olasılık formülünde örnek uzay kısıtlandığı için tüm hatalı durumların toplamı paydayı oluşturur.
3
İstenen olayın kesişim olasılığını (Pay) hesaplayınız.
P(S¸H)=0,30×0,08=0,024P(\text{Ş} \cap \text{H}) = 0,30 \times 0,08 = 0,024.
Başvurunun hem şahsen hem de hatalı olma olasılığı pay kısmına yazılır.
4
Bayes teoremini uygulayarak sonucu bulunuz.
P(S¸H)=0,0240,052=2452=613P(\text{Ş}|\text{H}) = \frac{0,024}{0,052} = \frac{24}{52} = \frac{6}{13}.
Koşullu olasılık tanımı gereği payın paydaya bölünmesiyle sonuca ulaşılır.

Anahtar Kavram

Bayes Teoremi ve Toplam Olasılık Yasası
ÖncekiSayfa 3 / 4Sonraki
Olasılık Teorisi Alıştırma Soruları — KPSS İstatistik — Sayfa 3 | Examkin