Gonadal Hastalıklar

64 soru

Soru 21Soru

22 yaşında erkek hasta, sakal çıkmaması, ses inceliği ve cinsel istekte azalma şikayetleri ile başvuruyor. Fizik muayenesinde her iki testis volümü 3 mL3\ mL (normal >15 mL>15\ mL) ve yumuşak kıvamda saptanıyor. Laboratuvar incelemesinde total testosteron düzeyi 110 ng/dL110\ ng/dL (normal: 3001000 ng/dL300-1000\ ng/dL), FSH düzeyi 38 mIU/mL38\ mIU/mL (normal: 1.512.4 mIU/mL1.5-12.4\ mIU/mL) ve LH düzeyi 24 mIU/mL24\ mIU/mL (normal: 1.78.6 mIU/mL1.7-8.6\ mIU/mL) olarak saptanıyor. Bu hastadaki hormonal tablo aşağıdakilerden hangisi ile en doğru şekilde tanımlanır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Primer (Hipergonadotropik) hipogonadizm

Cevap

Primer (Hipergonadotropik) hipogonadizm
Hastada saptanan düşük testosteron düzeyi hipogonadizm ile uyumludur. Bu düşüklüğe karşılık FSH ve LH düzeylerinin yüksek olması (hipergonadotropik), hipotalamus ve hipofiz aksının sağlam olduğunu ve düşük testosterona yanıt olarak gonadları uyarmaya çalıştığını gösterir. Ancak testisler bu uyarıya yanıt veremediği için (primer yetmezlik) tablo Primer Hipogonadizm olarak tanımlanır.

Adım Adım Çözüm

1
Effektör hormon düzeyini değerlendir.
Total testosteron düzeyi 110 ng/dL110\ ng/dL saptanarak hipogonadizm tanısı doğrulandı.
Klinik semptomların biyokimyasal temelini belirlemek için ilk adımdır.
2
Uyarıcı hormon (gonadotropin) düzeylerini kontrol et.
FSH (38 mIU/mL38\ mIU/mL) ve LH (24 mIU/mL24\ mIU/mL) düzeylerinin referans aralığının çok üzerinde olduğu saptandı.
Hipogonadizmin primer (gonadal) mi yoksa sekonder (santral) mi olduğunu ayırt etmek için gereklidir.
3
Hormon eksenindeki geri bildirim (feedback) mekanizmasını yorumla.
Düşük testosteron nedeniyle hipofiz üzerindeki negatif geri bildirimin kalktığı ve hipofizin gonadları uyarmak için daha fazla FSH/LH salgıladığı (hipergonadotropik durum) anlaşıldı.
Yüksek gonadotropinler, hipofizin sağlam olduğunu ancak testislerin yanıt vermediğini kanıtlar.

Anahtar Kavram

Hipotallamo-Hipofizer-Gonadal eksen değerlendirmesinde efektör hormon (testosteron) düşükken uyarıcı hormonların (FSH/LH) yüksek olması primer gonadal yetmezliği (Primer Hipogonadizm) gösterir.
Soru 22Soru

2828 yaşında erkek hasta, son 66 aydır libido kaybı ve erektil disfonksiyon şikayetleriyle polikliniğe başvuruyor. Hastanın fizik muayenesinde sekonder seks karakterlerinin doğal olduğu görülüyor, jinekomastisi saptanmıyor ve testis hacimleri bilateral 1212 ml olarak ölçülüyor. Laboratuvar incelemesinde saptanan bulgular aşağıdadır:

ParametreSonuçReferans Aralık
Total Testosteron180180 ng/dL3001000300 - 1000
LH1,21,2 mIU/mL2122 - 12
FSH1,51,5 mIU/mL1121 - 12
Prolaktin240240 ng/mL<20< 20

Bu hastada en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Prolaktinoma

Cevap

Düşük testosteron ve gonadotropinler ile birlikte saptanan belirgin hiperprolaktinemi nedeniyle en olası tanı Prolaktinoma'dır.
Hastada saptanan düşük testosteron düzeyine karşın LH ve FSH'ın yükselmemiş olması (sekonder hipogonadizm) ve eşlik eden belirgin prolaktin yüksekliği (>200>200 ng/mL), GnRH sekresyonunun baskılanmasına bağlı gelişen bir prolaktinomayı en güçlü tanı haline getirir.

Adım Adım Çözüm

1
Testosteron düzeyini analiz et.
Total testosteron 180180 ng/dL (Düşük).
Hastanın semptomlarının hipogonadizm ile uyumlu olduğunu doğrulamak için gereklidir.
2
Gonadotropin (LH/FSH) düzeylerini değerlendir.
LH ve FSH düzeyleri düşük/normal aralıkta saptandı.
Düşük testosterona rağmen yükselmeyen gonadotropinler, tablonun sekonder (hipogonadotropik) hipogonadizm olduğunu gösterir.
3
Etiyolojik faktörü (Prolaktin) belirle.
Prolaktin 240240 ng/mL (Yüksek).
Hiperprolaktinemi, GnRH salınımını baskılayarak sekonder hipogonadizme yol açan önemli bir nedendir ve bu düzeydeki bir yükseklik genellikle bir adenom (prolaktinoma) ile ilişkilidir.

Anahtar Kavram

Sekonder (hipogonadotropik) hipogonadizm ve hiperprolaktinemi ilişkisi.

Daha Fazla Pratik

Hiperprolaktinemiye bağlı gelişen hipogonadizmde ilk adımın medikal tedavi (dopamin agonistleri) olduğunu hatırlayınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 23Soru

29 yaşında kadın hasta, son 6 aydır giderek artan tüylenme, ses kalınlaşması ve adet görememe şikayetleriyle polikliniğe başvuruyor. Fizik muayenede vücut genelinde kaba kıllanma (hirsutizm), temporal bölgede saç dökülmesi ve klitoromegali saptanıyor. Laboratuvar tetkiklerinde serum Total Testosteron düzeyi 240 ng/dL (N: 15-70), DHEAS düzeyi normal sınırlarda saptanıyor. Bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sertoli-Leydig hücreli tümör

Cevap

Sertoli-Leydig hücreli tümör
Hastadaki tablo basit bir tüylenme artışı (hirsutizm) değil, ses kalınlaşması ve klitoromegali ile giden 'virilizasyon' tablosudur. Virilizasyon varlığı ve kısa sürede (6 ay) hızlı gelişim, androjen salgılayan bir tümörü güçlü şekilde telkin eder. Laboratuvar ayrımında DHEAS kritik öneme sahiptir. DHEAS sadece adrenal bezden salgılanan bir androjendir. Hastada Total Testosteron tümör düzeyinde (>200 ng/dL) yüksekken, DHEAS'ın normal olması, androjen kaynağının adrenal bez olmadığını, dolayısıyla over kaynaklı olduğunu (Sertoli-Leydig hücreli tümör) gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik bulguları (hızlı başlangıç, ses kalınlaşması, klitoromegali) değerlendir.
Bu bulgular basit hirsutizm değil, 'Virilizasyon' olduğunu gösterir. Virilizasyon neredeyse her zaman androjen salgılayan bir tümörü (Ovaryan veya Adrenal) işaret eder.
Virilizasyon ayrımı tümör şüphesi için kritiktir.
2
Laboratuvar sonuçlarını (Total Testosteron ve DHEAS) analiz et.
Total Testosteron >200 ng/dL olması tümör tanısını destekler. DHEAS'ın normal olması, kaynağın adrenal bez olmadığını gösterir.
DHEAS sadece adrenal bezden salgılanır; normal olması adrenal tümörü dışlar.
3
Bulguları birleştirerek kaynağı belirle.
Virilizasyon + Yüksek Testosteron + Normal DHEAS = Ovaryan kaynaklı tümör (Sertoli-Leydig hücreli tümör).
Ovaryan tümörler DHEAS salgılamaz, sadece testosteron üretir.

Anahtar Kavram

Kadınlarda virilizasyon varlığında ayırıcı tanı: Yüksek Testosteron ve Normal DHEAS tablosu ovaryan kaynaklı tümörleri (Sertoli-Leydig), Yüksek DHEAS ise adrenal kaynaklı tümörleri düşündürür.

İpuçları

1
Hastadaki 'ses kalınlaşması' ve 'klitoromegali' bulguları basit bir tüylenme artışından fazlasını, yani 'virilizasyon' olduğunu gösterir.
2
Virilizasyon varlığı neredeyse her zaman bir tümörü işaret eder. Tümörün yerini (Over vs Adrenal) ayırt etmek için DHEAS düzeyine bakın.
3
DHEAS sadece adrenal bezden salgılanır. Testosteron çok yüksek ama DHEAS normalse, sorun adrenal bezde olamaz; over kaynaklıdır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 24Soru

32 yaşında erkek hasta, 2 yıldır devam eden evliliğinde çocuk sahibi olamama (infertilite) şikayetiyle başvuruyor. Özgeçmişinde düzenli olarak ağırlık antrenmanı yaptığı öğreniliyor. Fizik muayenede kas kitlesinin artmış olduğu, gövdede yaygın akne lezyonları ve bilateral jinekomasti saptanıyor. Testisler bilateral atrofik (volüm < 6 ml) ve yumuşak kıvamda palpe ediliyor. Laboratuvar tetkiklerinde aşağıdaki sonuçlar elde ediliyor:

ParametreSonuçReferans Aralığı
FSH0.2 mIU/mL1.5 - 12.4
LH0.1 mIU/mL1.7 - 8.6
Total Testosteron1550 ng/dL300 - 1000
Hemoglobin18.8 g/dL13.5 - 17.5
SpermiogramAzoospermi-

Bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Eksojen anabolik steroid kullanımı

Cevap

Eksojen anabolik steroid kullanımı
Hastada saptanan tablo 'Anabolik-Androjenik Steroid (AAS) ilişkili hipogonadizm' ile uyumludur. Dışarıdan yüksek dozda alınan testosteron veya türevleri, hipotalamus-hipofiz-gonad (HPG) aksı üzerinde güçlü bir negatif feedback oluşturarak LH ve FSH salgısını baskılar (baskılanmış gonadotropinler). LH eksikliği nedeniyle intratestiküler testosteron üretimi durur ve FSH eksikliği ile birlikte spermatogenez bozulur (azoospermi/infertilite) ve testisler küçülür (atrofi). Serumda ölçülen yüksek testosteron düzeyi ise eksojen kaynağı yansıtır. Ayrıca eritrositoz (yüksek hemoglobin), akne ve jinekomasti (androjenlerin östrojene aromatizasyonu sonucu) steroid kullanımının tipik yan etkileridir.

Adım Adım Çözüm

1
Hastanın klinik tablosunu analiz et
Genç erkek, infertilite, vücut geliştirme geçmişi, kaslı yapı, akne, jinekomasti ve testis atrofisi (küçük testisler) mevcut.
Bu bulgular androjen fazlalığı ve aynı zamanda gonadal yetmezlik (spermatogenez kaybı) işaretlerini birleştirir.
2
Laboratuvar sonuçlarını yorumla
LH ve FSH baskılanmış (Düşük), buna karşın Total Testosteron normalin üzerinde (Yüksek). Ayrıca Hemoglobin yüksek (Polisitemi).
Normal fizyolojide testosteron yüksekse LH'ın baskılanması beklenir, ancak testis atrofisi ve azoospermi olması, testosteronun testis kaynaklı olmadığını (eksojen olduğunu) gösterir.
3
Ayırıcı tanıyı yap
Düşük LH/FSH + Yüksek Testosteron + Testis Atrofisi kombinasyonu eksojen steroid kullanımına özgüdür.
Diğer seçeneklerde ya testosteron düşüktür (Prolaktinoma, Kallmann) ya da LH/FSH yüksektir (Klinefelter, Androjen Duyarsızlığı).

Anahtar Kavram

Eksojen Androjen Kullanımına Bağlı Hipogonadizm

İpuçları

1
Hastanın fiziksel görünümü (aşırı kaslı, akne) ve laboratuvar değerlerindeki uyumsuzluğa (Düşük LH/FSH'a rağmen Yüksek Testosteron) dikkat edin.
2
Normal fizyolojide testislerden salgılanan testosteron LH'ı baskılar. Ancak testisler atrofik (küçülmüş) ise bu yüksek testosteron nereden geliyor olabilir?
3
Dışarıdan alınan testosteron (steroid kullanımı), kan testosteron seviyesini yükseltirken beyne 'yeterli hormon var' sinyali göndererek LH ve FSH üretimini durdurur; bu da testislerin işlevsiz kalıp küçülmesine neden olur.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir mekanizma ile çalışan ancak testosteron düzeyinin düşük olduğu 'Prolaktinoma' vakalarını inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 25Soru

1818 yaşında kadın hasta primer amenore şikayetiyle polikliniğe başvuruyor. Fizik muayenesinde boyu 174174 cm, meme gelişimi Tanner evre 44 ile uyumlu bulunurken; aksiller ve pubik kıllanmanın yok denecek kadar az olduğu saptanıyor. Jinekolojik muayenesinde vajinanın kısa ve kör bir kese şeklinde sonlandığı, uterusun palpe edilemediği görülüyor. Laboratuvar incelemesinde serum testosteron düzeyi 680680 ng/dL (normal erkek aralığı), LH düzeyi yüksek ve FSH düzeyi normal sınırlarda saptanıyor. Bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Komple androjene duyarsızlık sendromu

Cevap

Hastanın klinik ve laboratuvar bulguları (meme gelişimi varlığı, kıllanma yokluğu, kör vajina ve yüksek testosteron) komple androjene duyarsızlık sendromu ile tam uyumludur.
Komple androjene duyarsızlık sendromunda, androjen reseptörlerindeki fonksiyon kaybı mutasyonu nedeniyle dokular dolaşımdaki yüksek testosterona yanıt veremez. Bu durum aksiller ve pubik kıllanmanın olmamasına yol açar. Testislerden salınan Müllerian İnhibitör Madde (MİS) nedeniyle uterus gelişmez ve vajina kör sonlanır. Testosteronun östrojene aromatizasyonu ise normal meme gelişimini sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Primer amenore ve meme gelişimini değerlendir.
Meme gelişimi varlığı, östrojen etkisinin olduğunu gösterir. Uterusun olmaması Müllerian yapıların gelişmediğini kanıtlar.
Ayırıcı tanıda Müllerian agenezi ile androjen duyarsızlığını ayırt etmek gerekir.
2
Kıllanma durumunu ve laboratuvar verilerini incele.
Aksiller/pubik kıllanma yokluğu, androjen etkisinin olmadığını; yüksek testosteron ise reseptör düzeyinde direnç olduğunu gösterir.
Müllerian agenezide kıllanma ve testosteron düzeyleri normal kadın sınırları içerisindedir.
3
Hormon profilini yorumla.
46,XY46,XY karyotipine sahip bu bireylerde testislerden salınan testosteronun etkisi reseptör direnci nedeniyle görülmez, ancak aromatizasyonla oluşan östrojen meme gelişimini sağlar.
Yüksek LH, androjenlerin hipofiz üzerindeki negatif geri bildiriminin eksikliğinden kaynaklanır.

Anahtar Kavram

Komple Androjene Duyarsızlık Sendromu'nda (CAIS) 46,XY46,XY karyotipi ve testis varlığına rağmen, androjen reseptör mutasyonu nedeniyle fenotip kadındır, ancak Müllerian inhibitör madde (MİS) salınımı nedeniyle uterus ve fallop tüpleri gelişmez.

Daha Fazla Pratik

Primer amenore ile başvuran hastada uterus varlığı/yokluğu ve meme gelişimi varlığı/yokluğu üzerinden bir algoritma oluşturarak çalışmak konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 26Soru

2828 yaşında erkek hasta, çocuk sahibi olamama ve her iki testiste küçülme şikayetiyle polikliniğe başvuruyor. Fizik muayenesinde hastanın vücut kitle indeksinin 28kg/m228 kg/m^2 olduğu, belirgin kas hipertrofisi ve gövdede yaygın akne skarlarının bulunduğu gözleniyor. Testis hacimleri bilateral 5mL5 mL (N: >15mL>15 mL) olarak ölçülüyor. Laboratuvar tetkiklerinde şu sonuçlar saptanıyor:

TetkikSonuçReferans Aralığı
Total Testosteron1150ng/dL1150 ng/dL3001000ng/dL300 - 1000 ng/dL
LH0.1mIU/mL0.1 mIU/mL212mIU/mL2 - 12 mIU/mL
FSH0.2mIU/mL0.2 mIU/mL212mIU/mL2 - 12 mIU/mL

Spermiogram incelemesinde ise total azospermi görülüyor.

Bu klinik ve laboratuvar bulgularına göre, hastada öncelikle düşünülmesi gereken tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ekzojen androjen kullanımı

Cevap

Ekzojen androjen kullanımı
Doğru seçenek olan ekzojen androjen kullanımı, hastadaki hormonal ve klinik tabloyu mükemmel şekilde açıklar. Dışarıdan alınan yüksek doz androjenler veya anabolik steroidler, hipotalamustan GnRH ve hipofizden LH/FSH salgısını negatif feedback mekanizmasıyla neredeyse tamamen durdurur. Gonadotropinlerin baskılanması, testislerin endojen testosteron üretimini ve spermatogenezi sürdürmesi için gereken uyarıyı ortadan kaldırır; bu durum bilateral testis atrofisine ve azospermiye neden olur. Kas hipertrofisi ve akne ise kullanılan bu maddelerin doğrudan anabolik ve androjenik yan etkileridir.

Adım Adım Çözüm

1
Hormon profili analizi yapılır.
Total testosteronun referans aralığının üzerinde olduğu, LH ve FSH'ın ise saptanamayacak kadar düşük (baskılanmış) olduğu görülür.
Yüksek hormon düzeyine eşlik eden baskılanmış trofik hormonlar, kaynağın ekzojen olduğunu veya otonom bir salgı olduğunu düşündürür.
2
Klinik bulgular ile hormonal veriler birleştirilir.
Belirgin kas hipertrofisi, akne ve bilateral testis atrofisi, anabolik steroid kullanımıyla tam uyumludur.
Ekzojen androjenler hipotalamo-pituiter aksı baskılayarak intratestiküler testosteronu düşürür, bu da testislerde küçülmeye ve spermatogenezin durmasına (azospermi) yol açar.
3
Ayırıcı tanı yapılarak en olası tanı konur.
Ekzojen androjen kullanımı tanısı kesinleştirilir.
Diğer seçeneklerdeki hormonal paternler (yüksek LH veya düşük testosteron gibi) mevcut tabloyu açıklamaz.

Anahtar Kavram

Ekzojen androjenlerin hipotalamo-pituiter-gonadal aks üzerindeki negatif feedback etkisi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 27Soru

2929 yaşında kadın hasta, son 11 yıldır adet görememe ve özellikle geceleri artan sıcak basması şikayetleriyle başvuruyor. Hastanın daha önce adetlerinin düzenli olduğu, yaklaşık 22 yıl önce vitiligo tanısı aldığı öğreniliyor. Yapılan fizik muayenede meme ve pubik kıllanma gelişimi Tanner evre 55 olarak saptanıyor. Laboratuvar tetkiklerinde; FSH: 5858 mIU/mL (N: 5205-20), LH: 3232 mIU/mL (N: 5205-20), Estradiol: 1212 pg/mL (N: >30>30), Prolaktin: 1414 ng/mL (N: <25<25) ve TSH: 2.12.1 mIU/L (N: 0.550.5-5) saptanıyor. Bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Primer ovaryan yetmezlik

Cevap

Primer ovaryan yetmezlik
Hastada saptanan belirgin FSH (>40>40 mIU/mL) ve LH yüksekliği ile birlikte düşük estradiol düzeyi, overlerin gonadotropin uyarısına yanıt vermediğini (primer gonadal yetmezlik) gösterir. Hastanın 4040 yaşın altında olması, daha önce düzenli adet görmesi ve sıcak basması gibi menopoz benzeri semptomlarının bulunması primer ovaryan yetmezlik tanısını kesinleştirir. Vitiligo varlığı, durumun otoimmün poliglandüler sendromların bir parçası olarak gelişen otoimmün ooforit ile ilişkili olabileceğini destekler.

Adım Adım Çözüm

1
Hastanın klinik tablosunu ve öyküsünü değerlendir.
Sekonder amenore ve vazomotor semptomlar (sıcak basması) mevcuttur. Vitiligo varlığı otoimmün bir süreci (otoimmün ooforit gibi) düşündürür.
Amenorenin tipini ve olası etiyolojiyi belirlemek için gereklidir.
2
Laboratuvar sonuçlarındaki gonadotropin (FSH, LH) ve seks steroidi (Estradiol) düzeylerini yorumla.
FSH ve LH belirgin şekilde yüksek, estradiol ise düşüktür. Bu tablo hipergonadotropik hipogonadizmdir.
Sorunun primer (over kaynaklı) mi yoksa sekonder (hipofiz/hipotalamus kaynaklı) mi olduğunu ayırt etmek için temel adımdır.
3
Diğer hormonal nedenleri dışla.
Prolaktin ve TSH normaldir; hiperprolaktinemi ve tiroid hastalıkları dışlanır.
Ayırıcı tanıyı kesinleştirmek ve eşlik eden endokrinopatileri kontrol etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Primer ovaryan yetmezlik (POY), 4040 yaşından önce over fonksiyonlarının kaybı ile karakterize olup, laboratuvarda hipergonadotropik hipogonadizm (Yüksek FSH/LH, Düşük Östrojen) tablosu oluşturur.

Daha Fazla Pratik

Primer ovaryan yetmezliği olan hastalarda karyotip analizi (özellikle 3030 yaş altı) ve FMR1 premütasyon taraması (Fragile X) düşünülmelidir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 28Soru

Primer amenore ve boy kısalığı nedeniyle değerlendirilen 1919 yaşındaki bir kadın hastanın fizik muayenesinde boyu 142142 cm, meme ve pubik kıllanma gelişimi evre 11 (TannerTanner) olarak saptanıyor. Laboratuvar tetkiklerinde; FSHFSH 7272 IU/LIU/L, LHLH 3838 IU/LIU/L ve estradiol <10<10 pg/mLpg/mL olarak bulunuyor. Bu klinik ve laboratuvar bulguları temelinde, hastada aşağıdaki kardiyovasküler anomalilerden hangisinin saptanma olasılığı en yüksektir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Biküspit aort kapağı

Cevap

Biküspit aort kapağı
Hastada saptanan boy kısalığı, primer amenore ve laboratuvar tetkiklerindeki hipergonadotropik hipogonadizm tablosu (yüksek gonadotropinler ve düşük östrojen) Turner sendromu tanısını koydurur. Turner sendromunda kardiyovasküler anomaliler hastaların yaklaşık yarısında görülür ve bunlar arasında en yaygın olanı biküspit aort kapağıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Hormon değerlerini yorumlayınız.
FSHFSH ve LHLH yüksek, estradiol düşük bulunmuştur.
Bu tablo primer (hipergonadotropik) hipogonadizme işaret eder.
2
Klinik bulgularla laboratuvarı birleştiriniz.
Primer amenore, boy kısalığı (142142 cm) ve hipergonadotropik hipogonadizm mevcuttur.
Bu kombinasyon 45,X45,X karyotipine sahip Turner sendromu için tipiktir.
3
Turner sendromu ile ilişkili kardiyak anomalileri gözden geçiriniz.
En sık biküspit aort kapağı (%3050\%30-50) ve aort koarktasyonu (%30\%30) görülür.
En yüksek olasılık sorulduğu için biküspit aort kapağı seçilmelidir.

Anahtar Kavram

Turner Sendromu ve İlişkili Anomaliler

Daha Fazla Pratik

Turner sendromlu hastalarda renal anomaliler (özellikle nallı böbrek) ve otoimmün tiroidit (Hashimoto) sıklığını gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 29Soru

İnfertilite şikayetiyle polikliniğe başvuran 2727 yaşındaki erkek hastanın yapılan fizik muayenesinde; boyu 162162 cm, vücut kitle indeksi 2424 kg/m² ve kol açıklığı 161161 cm olarak ölçülüyor. Aksiller ve pubik kıllanması Tanner evre 33 ile uyumlu olan hastanın, her iki testisi skrotumda, 22 mL hacminde ve sert kıvamda palpe ediliyor. Jinekomasti saptanan hastanın laboratuvar incelemelerinde; total testosteron 110110 ng/dL (Düşük), FSH 4242 mIU/mL (Yüksek) ve LH 2222 mIU/mL (Yüksek) bulunuyor. Bukka mukozasından alınan örnekte Barr cismi pozitif saptanan bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 46,XX46, XX erkek sendromu

Cevap

46,XX46, XX erkek sendromu (de la Chapelle sendromu)
Doğru yanıt olan sendromda, hastalar klinik olarak Klinefelter sendromuna çok benzer bir tablo sergilerler (hipergonadotropik hipogonadizm, küçük sert testisler, jinekomasti, azospermi). Ancak bu hastaların boyu Klinefelter vakalarının aksine uzun değildir; genellikle normal veya kısa boyludurlar. Barr cismi pozitifliği hücrede iki adet XX kromozomu bulunduğunu kanıtlar. Bu durum genellikle babadaki mayoz sırasında SRYSRY geninin YY kromozomundan XX kromozomuna transloke olması sonucu oluşur.

Adım Adım Çözüm

1
Hormon profilini değerlendir
Düşük testosteron ile birlikte yüksek FSH ve LH değerleri, primer (hipergonadotropik) hipogonadizme işaret eder.
Primer gonadal yetmezlikte negatif geri bildirim mekanizması bozulduğu için gonadotropinler yükselir.
2
Barr cismi varlığını yorumla
Barr cismi pozitifliği, hücrede en az iki adet XX kromozomu olduğunu gösterir (XXXX veya XXYXXY gibi).
Kadınlarda veya birden fazla XX kromozomu olan erkeklerde, fazla olan XX kromozomu inaktive edilerek Barr cismine dönüşür.
3
Fiziksel özellikleri (boy ve vücut yapısı) karşılaştır
Hastanın boyunun kısa (162162 cm) olması, Klinefelter sendromundaki (47,XXY47, XXY) tipik uzun boy ve önotoid yapı ile çelişir.
Klinefelter sendromunda fazladan bulunan SHOXSHOX gen dozajı boyun uzun olmasına neden olur; 46,XX46, XX erkeklerde ise bu gen normal sayıdadır.
4
Ayırıcı tanıyı kesinleştir
Primer hipogonadizm + Barr cismi (+) + Kısa/Normal boy kombinasyonu 46,XX46, XX erkek sendromu için klasiktir.
Bu vakalarda genellikle YY kromozomundaki SRYSRY geni bir XX kromozomuna transloke olmuştur.

Anahtar Kavram

Hipergonadotropik hipogonadizm tablolarında ayırıcı tanıda boy uzunluğu ve karyotip analizinin (veya Barr cismi) birlikte değerlendirilmesi.

Daha Fazla Pratik

Primer ve sekonder hipogonadizm ayırımında kullanılan testleri (GnRH stimülasyon testi gibi) tekrar ediniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 30Soru

2525 yaşında kadın hasta, son 22 yıldır adetlerinin seyrekleşmesi (yılda 33-44 kez) ve özellikle son 66 aydır yüzde ve karın bölgesinde tüylenme artışı şikayetiyle polikliniğe başvuruyor. Fizik muayenesinde vücut kitle indeksi (VKIVKI) 2929 kg/m², FerrimanGallweyFerriman-Gallwey skoru 1111 saptanıyor. Hastanın laboratuvar bulguları aşağıdaki tabloda verilmiştir:

İncelemeSonuçReferans Aralığı
Total Testosteron8585 ng/dL1515 - 7070 ng/dL
DHEASDHEAS210210 µg/dL8080 - 350350 µg/dL
17Hidroksiprogesteron17-Hidroksiprogesteron1.11.1 ng/mL< 2.02.0 ng/mL
Prolaktin1212 ng/mL< 2525 ng/mL
TSHTSH1.81.8 mIU/L0.40.4 - 4.04.0 mIU/L

Bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Polikistik Over Sendromu

Cevap

Polikistik Over Sendromu tanısı, hastanın klinik ve laboratuvar bulguları ile Rotterdam kriterlerini karşılaması nedeniyle en olası tanıdır.
Polikistik Over Sendromu tanısı doğrudur çünkü hastada klinik hiperandrojenizm (hirsutizm), biyokimyasal hiperandrojenizm (yüksek testosteron) ve ovulatuar disfonksiyon (oligomenore) bir arada bulunmaktadır. Rotterdam kriterlerine göre bu bulgular tanı için yeterlidir ve yapılan testlerle diğer olası nedenler dışlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik bulguları değerlendiriniz.
Hastada oligomenore (yılda 33-44 adet) ve hirsutizm (FerrimanGallweyFerriman-Gallwey skoru 1111) mevcuttur.
Bu iki bulgu, PKOS için tanımlanan Rotterdam kriterlerinden ikisini karşılamaktadır.
2
Laboratuvar verilerini analiz ediniz.
Hafif testosteron yüksekliği mevcuttur; DHEASDHEAS, 17OHP17-OHP, Prolaktin ve TSHTSH normaldir.
Hormon düzeyleri, hiperandrojenizmi doğrular ve diğer endokrinolojik bozuklukları dışlar.
3
Ayırıcı tanıyı tamamlayınız.
17hidroksiprogesteron17-hidroksiprogesteron düzeyi 2.02.0 ng/mL'nin altında olduğu için geç başlangıçlı konjenital adrenal hiperplazi dışlanmıştır.
PKOS tanısı koymadan önce benzer klinik veren diğer hastalıkların dışlanması şarttır.

Anahtar Kavram

Polikistik Over Sendromu (PKOSPKOS) tanısı için hiperandrojenizm (klinik veya biyokimyasal), ovulatuar disfonksiyon ve ultrasonografide polikistik over görünümü kriterlerinden en az ikisinin varlığı (diğer nedenler dışlandıktan sonra) gereklidir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 31Soru

4444 yaşında erkek hasta, son 22 yıldır giderek belirginleşen bilateral jinekomasti, cinsel istekte azalma ve çocuk sahibi olamama şikayetleriyle başvuruyor. Hastanın özgeçmişinde son zamanlarda merdiven çıkarken zorlandığı, ellerinde ve bacaklarında ara ara kramplar olduğu öğreniliyor. Fizik muayenede; bilateral jinekomasti, perioral fasikülasyonlar, proksimal kaslarda hafif atrofi ve derin tendon reflekslerinde azalma saptanıyor. Testis boyutları bilateral 88 mL (normal >15>15 mL) ölçülüyor.

Hastanın laboratuvar bulguları aşağıdadır:

ParametreSonuçReferans Aralığı
Total Testosteron11501150 ng/dL3001000300 - 1000
LH2222 mIU/mL2122 - 12
FSH1818 mIU/mL1121 - 12
Estradiol6868 pg/mL104010 - 40
Prolaktin1212 ng/mL3153 - 15

Bu klinik ve laboratuvar bulgularına göre en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kennedy Hastalığı (Spinal ve Bulbar Müsküler Atrofi)

Cevap

En olası tanı Kennedy Hastalığıdır (Spinal ve Bulbar Müsküler Atrofi).
Kennedy Hastalığı (SBMA), androjen reseptör genindeki CAG üçlü tekrar artışı nedeniyle gelişir. Bu mutasyon hem reseptörün androjenlere yanıtını azaltarak jinekomasti, testis atrofisi ve yüksek testosteron/LH seviyelerine (androjen direnci) neden olur, hem de motor nöronlarda birikerek progresif kas zayıflığı ve fasikülasyonlara yol açar. Vakadaki yüksek testosteron ve gonadotropinler ile nörolojik bulguların birlikteliği bu tanı için tipiktir.

Adım Adım Çözüm

1
Hormonal profilin analizi
Yüksek Testosteron, yüksek LH ve yüksek Estradiol saptandı.
Bu tablo, hedef dokularda androjen direnci (insensitivitesi) olduğunu ve negatif geri bildirimin bozulduğunu gösterir.
2
Klinik bulguların değerlendirilmesi
Jinekomasti ve infertiliteye ek olarak perioral fasikülasyonlar ve proksimal kas güçsüzlüğü saptandı.
Androjen direnci ile nöromüsküler (motor nöron) tutulumun birlikteliği spesifik bir tanıya işaret eder.
3
Ayırıcı tanı yapılması
Kennedy Hastalığı tanısı doğrulandı.
X'e bağlı resesif geçişli bu hastalıkta androjen reseptör mutasyonu (CAG tekrar artışı) hem reseptör işlevini bozar hem de motor nöronlar için toksik etki yaratır.

Anahtar Kavram

Androjen direnci bulguları (yüksek testosteron ve LH) ile alt motor nöron bulgularının (fasikülasyon) bir arada bulunduğu tablo Kennedy Hastalığıdır.

Daha Fazla Pratik

Androjen direnci sendromlarının (Tam ve Kısmi) fenotipik farklarını ve Kennedy hastalığındaki genetik mutasyon tipini (CAG tekrar artışı) gözden geçirin.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 32Soru

19 yaşında erkek hasta, yaşıtlarına göre gelişiminin geride olması ve koku alamama şikayeti ile endokrinoloji polikliniğine başvuruyor. Fizik muayenesinde boyu 178178 cm, kulaç mesafesi 182182 cm, testis hacimleri bilateral 22 mL ve pubik kıllanma Tanner evre 2 olarak saptanıyor. Laboratuvar tetkiklerinde FSH: 1,21,2 mIU/mL (N: 1,512,41,5-12,4), LH: 0,80,8 mIU/mL (N: 1,78,61,7-8,6) ve total testosteron: 4545 ng/dL (N: 240870240-870) bulunuyor. Bu klinik tabloya göre en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kallmann sendromu

Cevap

Kallmann sendromu
Kallmann sendromu, GnRH sentezleyen nöronların olfaktör plaktan hipotalamusa göçündeki bozukluk sonucu oluşur. Bu durum hem GnRH eksikliğine bağlı hipogonadotropik hipogonadizme hem de olfaktör bulbus aplazisi/hipoplazisine bağlı anosmiye (koku alamama) yol açar. Vakada sunulan düşük testosteron, düşük FSH/LH ve anosmi birlikteliği bu tanıyı doğrular.

Adım Adım Çözüm

1
Hormon profilini değerlendir
Düşük testosteron ile birlikte düşük FSH ve LH saptandı (Hipogonadotropik hipogonadizm).
Primer ve sekonder hipogonadizm ayrımı yapmak için ilk adımdır.
2
Eşlik eden klinik bulguyu analiz et
Hastada anosmi (koku alamama) mevcuttur.
Anosmi, hipogonadotropik hipogonadizmin genetik nedenleri arasında ayırıcı tanıda anahtardır.
3
Tanıyı birleştir
Hipogonadotropik hipogonadizm + Anosmi = Kallmann sendromu.
GnRH nöronlarının koku soğanı ile birlikte hipotalamusa göç edememesi bu iki bulgunun bir arada görülmesini açıklar.

Anahtar Kavram

Hipogonadotropik hipogonadizm ile anosminin birlikteliği Kallmann sendromunu tanımlar.
Soru 33Soru

3232 yaşında erkek hasta, 22 yıldır devam eden çocuk sahibi olamama ve her iki memesinde büyüme (jinekomasti) şikayetiyle endokrinoloji polikliniğine başvuruyor. Yapılan fizik muayenesinde boyu 190 cm190\text{ cm}, kulaç mesafesi boyundan 6 cm6\text{ cm} uzun, sakal ve bıyık gelişimi seyrek, aksiller ve pubik kıllanma azalmış olarak saptanıyor. Testis muayenesinde bilateral testis hacmi 3 mL3\text{ mL} ölçülüyor ve kıvamı "sert" olarak değerlendiriliyor.

Laboratuvar bulguları şöyledir:
- Total Testosteron: 150 ng/dL150\text{ ng/dL} (N: 3001000300-1000)
- LH: 18 mIU/mL18\text{ mIU/mL} (N: 2122-12)
- FSH: 28 mIU/mL28\text{ mIU/mL} (N: 1121-12)
- Estradiol: 55 pg/mL55\text{ pg/mL} (N: <40<40)
- Prolaktin: 9 ng/mL9\text{ ng/mL} (N: <20<20)

Bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Klinefelter sendromu

Cevap

Vaka bulguları (uzun boy, sert/küçük testisler, jinekomasti) ve laboratuvarın hipergonadotropik hipogonadizm ile uyumlu olması nedeniyle en olası tanı Klinefelter sendromudur.
Doğru yanıt olan durum, 47,XXY47,XXY karyotipi ile karakterize olan Klinefelter sendromudur. Vakada sunulan uzun boy ve öknokoid yapı (testosteron düşüklüğüne bağlı epifizlerin geç kapanması), jinekomasti (estradiol/testosteron oranının artması), küçük ve sert testisler (testiküler hyalinizasyon ve fibrozis) bu hastalık için klasik bulgulardır. Laboratuvarda testosteronun düşük, gonadotropinlerin (LH ve FSH) yüksek olması primer gonadal yetmezliği doğrular.

Adım Adım Çözüm

1
Fizik muayene bulgularını analiz et.
Hasta uzun boylu, öknokoid proporsiyonlara sahip (192 cm192\text{ cm} kulaç >190 cm> 190\text{ cm} boy) ve bilateral jinekomastisi var. En önemlisi, testisler çok küçük (3 mL3\text{ mL}) ve karakterisitik olarak "sert" kıvamdadır.
Bu fenotip, puberte gecikmesi ve gonadal yetmezliği olan bir erkeği işaret eder.
2
Hormon profilini (HPG ekseni) yorumla.
LH (1818) ve FSH (2828) yüksek, Testosteron (150150) düşüktür. Bu tablo hipergonadotropik hipogonadizmdir (primer testiküler yetmezlik).
Primer ve sekonder hipogonadizm ayrımı tanısal algoritmanın ilk adımıdır.
3
Primer hipogonadizm nedenlerini ayırıcı tanıya al.
Sertoli cell-only sendromunda LH/T normaldir. Klinefelter'de ise hem Leydig hem germ hücre hasarı olduğu için her iki gonadotropin de yüksektir ve estradiol artışı (periferik aromatizasyon artışı nedeniyle) sıktır.
Laboratuvar verileri ve spesifik testis kıvamı (Klinefelter'de hyalinizasyon nedeniyle serttir) tanıyı kesinleştirir.

Anahtar Kavram

Klinefelter Sendromu (47,XXY47,XXY); hipergonadotropik hipogonadizm, küçük/sert testisler ve jinekomasti ile karakterize en sık görülen kromozomal cinsiyet bozukluğudur.

Daha Fazla Pratik

Hipergonadotropik hipogonadizmi olan erkek hastalarda karyotip analizi altın standart tanı yöntemidir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 34Soru

2121 yaşında kadın hasta, hiç adet görmeme şikayetiyle polikliniğe başvuruyor. Fizik muayenede boyu 180180 cm, meme gelişimi Tanner evre 11, pubik ve aksiller kıllanması Tanner evre 22 olarak saptanıyor. Kan basıncı 115/75115/75 mmHg ölçülüyor. Pelvik ultrasonografide hipoplazik bir uterus ve bilateral fallopian tüpler izleniyor; ancak her iki over lojunda over dokusu saptanamıyor. Laboratuvar tetkiklerinde FSH: 9898 U/L, LH: 4545 U/L ve estradiol: <10<10 pg/mL olarak bulunuyor. Bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Swyer sendromu

Cevap

Swyer sendromu
Hastada saptanan yüksek gonadotropinler ve düşük östrojen seviyesi primer gonadal yetmezliğe işaret eder. Pelvik ultrasonda uterusun izlenmesi, testislere ait bir AMH salgısının olmadığını gösterir. Turner sendromundan farklı olarak hastanın boyunun uzun olması (180180 cm), epifizlerin östrojen eksikliği nedeniyle kapanmaması ve YY kromozomundaki büyüme genlerinin etkisine bağlıdır. Bu klinik tablo Swyer sendromu (46,XY saf gonadal disgenezis) için klasiktir.

Adım Adım Çözüm

1
Hormonal aksın değerlendirilmesi
FSH ve LH yüksek, estradiol düşük.
Primer gonadal yetmezliği (hipergonadotropik hipogonadizm) doğrulamak için.
2
Anatomik yapıların kontrolü
Uterus mevcut, overler 'streak' (bant) şeklinde veya izlenemiyor.
Müllerian yapıların varlığı, AMH (Anti-Müllerian Hormon) etkisinin olmadığını gösterir; bu da CAIS gibi tabloları dışlar.
3
Klinik ipuçlarının (boy ve tansiyon) birleştirilmesi
Boy uzun (180180 cm), kan basıncı normal.
Kısa boylu olan Turner sendromunu ve hipertansiyon beklenen 17α17\alpha-hidroksilaz eksikliğini dışlamak için.
4
Tanının konulması
Swyer sendromu (46,XY46, XY saf gonadal disgenezis).
YY kromozomu üzerindeki büyüme genleri ve östrojen eksikliğine bağlı epifizlerin kapanmaması sonucu uzun boy görülür.

Anahtar Kavram

Hipergonadotropik hipogonadizmle giden primer amenore tablolarında boy uzunluğu ve uterus varlığı ayırıcı tanıda kritiktir.
Soru 35Soru

26 yaşında erkek hasta, boy uzamasının durmaması ve yaygın kemik ağrıları şikayetiyle endokrinoloji polikliniğine başvuruyor. Fizik muayenesinde boyu 202 cm202\text{ cm}, kulaç mesafesi 208 cm208\text{ cm} ölçülüyor. Aksiller ve pubik kıllanması normal (Tanner Evre 5) olan hastanın testis hacimleri bilateral 22 mL22\text{ mL} olarak saptanıyor. Çekilen el-bilek grafisinde epifiz hatlarının açık olduğu ve kemik yaşının 17 (kronolojik yaş 26) olduğu görülüyor. Laboratuvar incelemesinde; FSH: 18 mIU/mL18\text{ mIU/mL} (N: 2-12), LH: 15 mIU/mL15\text{ mIU/mL} (N: 2-9), Total Testosteron: 920 ng/dL920\text{ ng/dL} (N: 240-870), Östradiol: <5 pg/mL<5\text{ pg/mL} (N: 20-40) saptanıyor. Kemik dansitometrisinde L1-L4 T-skoru 3.1-3.1 olarak bulunuyor.

Bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aromataz eksikliği

Cevap

Erkek hastada uzun boy, epifizlerin kapanmaması, osteoporoz ve düşük östradiol seviyeleriyle seyreden tablo Aromataz Eksikliği'dir.
Aromataz eksikliği, testosteronu östradiola dönüştüren CYP19A1 enziminin mutasyonu sonucu oluşur. Erkeklerde östrojen, epifiz plaklarının kapanmasını ve kemik mineralizasyonunu sağlar. Bu eksiklikte hastalar sürekli uzar (epifizler açık kalır), osteoporoz gelişir ve östrojenin negatif geri bildirimi olmadığı için FSH ve LH yükselir. Testis boyutları genellikle normaldir çünkü androjen üretimi devam eder.

Adım Adım Çözüm

1
Hastanın boy ve kemik yaşı verilerini değerlendir.
26 yaşında olmasına rağmen boy uzamasının devam etmesi ve kemik yaşının (17) geri olması, cinsiyet steroidlerinin epifiz kapanması üzerindeki etkisinde bir sorun olduğunu gösterir.
Epifizlerin kapanması için hem erkek hem de kadınlarda östrojen gereklidir.
2
Sekonder seks karakterlerini ve testis boyutlarını incele.
Tanner Evre 5 gelişim ve normal testis hacimleri (22 mL22\text{ mL}), androjen üretiminin ve etkisinin yeterli olduğunu, primer bir testis yetmezliği (Klinefelter gibi) olmadığını gösterir.
Androjenler virilizasyonu sağlar ancak epifiz kapanması için östrojene dönüşmeleri şarttır.
3
Hormon profilini analiz et.
Yüksek gonadotropinler (FSH/LH), yüksek/normal testosteron ve saptanamayan östradiol seviyeleri mevcuttur.
Östrojenin negatif geri bildirimi olmadığı için gonadotropinler yükselir. Östradiolün saptanamaması, testosterondan östrojen dönüşümünü sağlayan aromataz enziminde eksiklik olduğunu kanıtlar.
4
Kemik mineral dansitesini yorumla.
Osteoporoz saptanmıştır.
Östrojen eksikliği erkeklerde de kemik rezorpsiyonunu artırarak osteoporoza neden olur.

Anahtar Kavram

Erkeklerde epifiz kapanması ve kemik sağlığı için testosteronun aromataz enzimi aracılığıyla östradiola dönüşmesi zorunludur.

İpuçları

1
Hastanın boy uzunluğu ile kemik yaşı arasındaki belirgin farka ve östrojenin bu süreçteki rolüne odaklanın.
2
Hormon profilinde testosteronun normal/yüksek olmasına rağmen östradiolün çok düşük olması, bir dönüşüm kusuruna işaret eder.
3
Androjenleri östrojene dönüştüren temel enzimi ve bu enzimin yokluğunda kemiklerde ne gibi değişiklikler beklendiğini düşünün.

Daha Fazla Pratik

Östrojen direncinde laboratuvar bulgularının aromataz eksikliğinden nasıl ayrıldığını tekrar edin.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 36Soru

3131 yaşında erkek hasta, boy uzamasının durmaması ve her iki dizinde kronik ağrı şikayetiyle endokrinoloji polikliniğine başvuruyor. Fizik muayenesinde boyu 204204 cm, kulaç mesafesi 208208 cm olarak ölçülüyor. Sekonder seksüel karakterleri (aksiller ve pubik kıllanma) Tanner evre 55 ile uyumlu olup jinekomastisi saptanmıyor. Testis volümleri bilateral 2525 mLmL (makro-orkidizm) ölçülüyor. El-bilek grafisinde epifiz hatlarının halen açık olduğu ve kemik mineral dansitesinin yaş grubuna göre düşük olduğu (osteoporoz) saptanıyor.

Hastanın laboratuvar bulguları şu şekildedir:

ParametreSonuçReferans Aralığı
Total Testosteron10501050 ng/dLng/dL240950240 - 950
FSH2828 mIU/mLmIU/mL1,5121,5 - 12
LH2222 mIU/mLmIU/mL1,78,61,7 - 8,6
Estradiol (E2E_2)<5<5 pg/mLpg/mL104010 - 40

Bu klinik ve laboratuvar bulgularına göre en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aromataz eksikliği

Cevap

En olası tanı aromataz eksikliğidir.
Doğru yanıt olan aromataz eksikliği, hem erkeklerde hem de kadınlarda testosteron ve androstenedionun östrojenlere dönüşümünü sağlayan CYP19A1 enziminin fonksiyon kaybıdır. Erkeklerde östrojen, epifiz plaklarının kapanmasını sağlar; eksikliğinde boy uzaması erişkinlikte de devam eder. Laboratuvarda östrojenin negatif feedback etkisi kaybolduğu için LH ve FSH yükselir, testosteron ise üretilip dönüştürülemediği için artar.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik bulguların değerlendirilmesi
Uzun boy, açık epifiz hatları ve düşük kemik mineral dansitesi.
Östrojen, her iki cinsiyette de epifiz hatlarının kapanması ve kemik matürasyonu için temel hormondur.
2
Hormon profilinin analizi
Yüksek testosteron, yüksek FSH/LH (hipergonadotropik) ve saptanamayan östradiol.
Östrojenin negatif geri bildirimi olmadığı için gonadotropinler yükselir; testosteron üretimi devam eder ancak dönüşüm (aromatizasyon) gerçekleşemez.
3
Ayırıcı tanı yapılması
Düşük östradiol aromataz eksikliğini desteklerken, yüksek östradiol reseptör defektini desteklerdi.
Klinik tablo benzer olsa da laboratuvar verisi enzim eksikliğini doğrular.

Anahtar Kavram

Erkeklerde östrojen, epifiz hatlarının kapanması ve kemik sağlığı için kritiktir; eksikliğinde (Aromataz eksikliği) veya direnç durumunda (Reseptör defekti) uzun boy ve osteoporoz görülür.

Daha Fazla Pratik

Östrojenin kemik üzerindeki etkilerini ve hipergonadotropik-hipertestosteronemik tabloların (Aromataz eksikliği, Androjen duyarsızlığı) ayırıcı tanısını tekrar ediniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 37Soru

2929 yaşında kadın hasta, son 1010 aydır adet görememe, şiddetli sıcak basmaları ve gece terlemeleri şikayetleriyle polikliniğe başvuruyor. Hastanın özgeçmişinde geçirilmiş cerrahi, kemoterapi veya radyoterapi öyküsü bulunmamaktadır. Yapılan laboratuvar incelemeleri aşağıda sunulmuştur:

ParametreSonuçReferans Aralığı
FSH65 mIU/mL65 \text{ mIU/mL}5205 - 20 (Foliküler faz)
LH42 mIU/mL42 \text{ mIU/mL}5205 - 20 (Foliküler faz)
Estradiol10 pg/mL10 \text{ pg/mL}>30>30
Prolaktin14 ng/mL14 \text{ ng/mL}5255 - 25
TSH1,8 mIU/L1,8 \text{ mIU/L}0,44,00,4 - 4,0

Bu klinik ve laboratuvar bulgularına göre en olası tanı hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Primer ovaryen yetmezlik

Cevap

Primer ovaryen yetmezlik
Laboratuvar bulgularında saptanan yüksek FSH ve LH düzeyleri ile birlikte düşük estradiol seviyesi, overlerin gonadotropin uyarılarına yanıt vermediğini kanıtlamaktadır. Klinik tabloda yer alan vazomotor semptomlar (sıcak basmaları, gece terlemeleri), östrojen eksikliğinin menopozal düzeyde olduğunu gösterir. 4040 yaşından genç bir hastada bu tablo 'Primer Ovaryen Yetmezlik' olarak tanımlanır.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik semptomların değerlendirilmesi
Sekonder amenoreye eşlik eden sıcak basmaları ve gece terlemeleri, ciddi bir östrojen eksikliğine (hipogonadizm) işaret etmektedir.
Vazomotor semptomlar gonadal aks bozukluğunun klinik şiddetini belirlemede kritiktir.
2
Gonadotropin (FSH ve LH) seviyelerinin yorumlanması
FSH ve LH düzeylerinin referans aralığının çok üzerinde (>40 mIU/mL>40 \text{ mIU/mL}) olması, hipotalamo-hipofizer aksın sağlam olduğunu ancak overlerden gelen negatif geri bildirimin (feedback) kaybolduğunu gösterir.
Primer ve sekonder hipogonadizm ayrımı gonadotropin düzeylerine göre yapılır.
3
Tanının netleştirilmesi
Hipergonadotropik hipogonadizm tablosu, 4040 yaş altındaki bir kadında primer ovaryen yetmezlik (prematür ovaryen yetmezlik) tanısını doğrular.
Cerrahi veya radyoterapi öyküsü olmayan genç bir hastada spontan primer yetmezlik en olası seçenektir.

Anahtar Kavram

Hipergonadotropik Hipogonadizm (Primer Yetmezlik)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 38Soru

17 yaşında kadın hasta, hiç adet görmeme şikayetiyle polikliniğe başvuruyor. Yapılan fizik muayenede boyu 176 cm, meme gelişimi Tanner evre 4 (normal) olarak değerlendirilirken, aksiller ve pubik kıllanmanın hiç olmadığı (Tanner evre 1) saptanıyor. Jinekolojik muayenede vajinanın kısa olduğu ve kör sonlandığı görülüyor. Pelvik ultrasonografide uterus ve overler izlenemezken, her iki inguinal kanalda yaklaşık 3 cm çapında hipoeik kitleler tespit ediliyor. Laboratuvar tetkiklerinde FSH ve LH düzeyleri normal, Testosteron düzeyi ise erkek referans aralığında saptanıyor. Karyotip analizi 46,XY olarak raporlanan bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Komplet Androjen Duyarsızlığı Sendromu (Testiküler Feminizasyon)

Cevap

Komplet Androjen Duyarsızlığı Sendromu (Testiküler Feminizasyon)
Soruda verilen vaka tipik bir Komplet Androjen Duyarsızlığı (Testiküler Feminizasyon) olgusudur. Anahtar bulgular şunlardır: 1) 46,XY karyotipi (Genetik erkek). 2) Uterus yokluğu (Testislerden salgılanan Anti-Müllerian Hormon etkisiyle Müller kanalları gerilemiştir). 3) Meme gelişimi VAR (Testosteronun periferde östrojene dönüşümü ile). 4) Aksiller ve pubik kıllanma YOK (Androjen reseptörleri duyarsız olduğu için androjen etkisi görülmez). 5) İnguinal kitleler (İnmemiş testisler). Bu beş bulgu bir araya geldiğinde tanı kesinleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik tabloyu analiz et
Primer amenore, normal meme gelişimi, kıllanma yokluğu (seksüel infantilizm değil, disosiasyon var), uterus yokluğu.
Primer amenore ayırıcı tanısında sekonder seks karakterlerinin varlığı ve uterusun durumu temel belirleyicidir.
2
Hormonal ve Genetik verileri birleştir
46,XY (Genetik Erkek), Testosteron erkek düzeyinde (Testisler çalışıyor), Uterus yok (Anti-Müllerian Hormon üretilmiş).
Uterusun olmaması testislerin fonksiyonel olduğunu ve AMH ürettiğini gösterir.
3
Fenotip-Genotip uyumsuzluğunu açıkla
Androjen reseptörleri fonksiyonsuz olduğu için yüksek testosterona rağmen virilizasyon (kıllanma) olmaz. Ancak periferik aromatizasyon ile östrojen oluşur ve bu da meme gelişimini sağlar.
Bu tablo klasik Komplet Androjen Duyarsızlığı Sendromu'dur.

Anahtar Kavram

Primer amenorede meme gelişimi var, uterus yok ise ayırıcı tanı: Karyotip bakılır. 46,XX ise Müllerian Agenezi, 46,XY ise Androjen Duyarsızlığı Sendromu.
Soru 39Soru

2626 yaşında erkek hasta, evliliğinin 22. yılında çocuk sahibi olamama ve cinsel isteksizlik şikayetleriyle başvuruyor. Hastanın öyküsünden 1818 yaşında geçirdiği ateşli bir hastalık sırasında her iki testisinde ağrılı şişlik ve kızarıklık olduğu öğreniliyor. Fizik muayenesinde; her iki testis yaklaşık 44 mLmL hacminde (normal: >15>15 mLmL), yumuşak kıvamda saptanıyor. Hastada jinekomasti saptanmıyor.

Laboratuvar incelemeleri şu şekildedir:

TetkikSonuçReferans
Total Testosteron180180 ng/dLng/dL3001000300-1000
FSHFSH2828 mIU/mLmIU/mL1,512,41,5-12,4
LHLH1818 mIU/mLmIU/mL1,78,61,7-8,6

Bu hasta için en olası tanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kabakulak orşiti

Cevap

Kabakulak orşiti sonrası gelişen primer hipogonadizm
Hastanın öyküsünde post-pubertal dönemde geçirilmiş bilateral orşit tablosu mevcuttur. Fizik muayenede saptanan yumuşak kıvamlı testiküler atrofi ve laboratuvardaki hipergonadotropik hipogonadizm (düşük testosteron, yüksek FSH ve LH) tablosu, kabakulak orşitine bağlı gelişen primer testiküler yetmezlik tanısını doğrular.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik öykünün değerlendirilmesi
Post-pubertal dönemde geçirilmiş ağrılı testiküler şişlik (orşit) öyküsü.
Kabakulak orşiti, post-pubertal erkeklerin yaklaşık %2030\%20-30'unda görülür ve ciddi germ hücre hasarı ile Leydig hücre yetmezliğine yol açabilir.
2
Laboratuvar tetkiklerinin analizi
Düşük total testosteron (180180 ng/dLng/dL) ile birlikte yüksek FSHFSH (2828 mIU/mLmIU/mL) ve LHLH (1818 mIU/mLmIU/mL).
Düşük testosterona yanıt olarak hipofizden gonadotropin salınımının artması, sorunun testis düzeyinde olduğunu (primer hipogonadizm) gösterir.
3
Fizik muayene bulgularıyla ayırıcı tanı yapılması
Küçük ve yumuşak kıvamlı testisler.
Primer hipogonadizm nedenlerinden Klinefelter sendromunda testisler serttir; yumuşak kıvamlı atrofi ise genellikle orşit gibi edinsel hasarlarda görülür.

Anahtar Kavram

Kabakulak orşiti sonrası gelişen hipergonadotropik (primer) hipogonadizm ve testiküler atrofi.

Alternatif Yöntem

Sadece laboratuvar bulgularına bakarak primer (hipergonadotropik) ve sekonder (hipogonadotropik) ayrımı yapıldıktan sonra, fizik muayenedeki testis kıvamı üzerinden 'yumuşak=edinsel/orşit' ve 'sert=konjenital/Klinefelter' ayrımıyla sonuca gidilebilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 40Soru

2525 yaşında erkek hasta, son bir yıldır giderek belirginleşen cinsel isteksizlik ve sakal tıraşı olma sıklığında azalma şikayetleriyle polikliniğe başvuruyor. Fizik muayenesinde bilateral testis volümleri 44 mL (N>15N > 15 mL) olarak ölçülüyor ve testislerin yumuşak kıvamda olduğu saptanıyor. Laboratuvar tetkiklerinde saptanan bulgular aşağıda verilmiştir:

TetkikSonuçReferans Aralık
Total Testosteron130130 ng/dL3001000300 - 1000
FSH3232 mIU/mL1,5121,5 - 12
LH2626 mIU/mL1,78,61,7 - 8,6
Prolaktin1212 ng/mL4234 - 23

Bu klinik ve laboratuvar tablo aşağıdaki durumlardan hangisi ile en uyumludur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Primer (hipergonadotropik) hipogonadizm

Cevap

Düşük testosteron düzeyi ile birlikte yüksek seyreden FSH ve LH seviyeleri primer (hipergonadotropik) hipogonadizm tanısını koydurur.
Hastada saptanan düşük testosteron düzeyine, hipofizden salınan FSH ve LH'ın yüksek seviyelerde eşlik etmesi (negatif feedback mekanizmasının gonadal yetmezlik nedeniyle uyarılması), tablonun primer (hipergonadotropik) hipogonadizm olduğunu kanıtlar.

Adım Adım Çözüm

1
Hastanın hormonal durumunu değerlendirin.
Düşük total testosteron (130130 ng/dL) düzeyi hipogonadizm olduğunu doğrular.
Klinik semptomların (cinsel isteksizlik, sakal gelişiminde azalma) kaynağını belirlemek.
2
Gonadotropin (FSH ve LH) düzeylerini analiz edin.
FSH (3232 mIU/mL) ve LH (2626 mIU/mL) düzeyleri referans aralığın belirgin üzerindedir.
Hipogonadizmin primer mi yoksa sekonder mi olduğunu ayırt etmek.
3
Geri bildirim (feedback) mekanizmasını yorumlayın.
Testosteron düşük olmasına rağmen FSH ve LH'ın yüksek olması, hipofizin normal çalıştığını ancak testislerin bu uyarıya yanıt veremediğini gösterir.
Primer gonadal yetmezlik (hipergonadotropik tablo) sonucuna ulaşmak.

Anahtar Kavram

Primer hipogonadizmde gonadal hasara bağlı olarak negatif feedback ortadan kalkar ve hipofizden FSH/LH salınımı artar.
ÖncekiSayfa 2 / 4Sonraki
Gonadal Hastalıklar Alıştırma Soruları — TUS - Tıpta Uzmanlık Sınavı — Sayfa 2 | Examkin